Ze speelde in bijna vijftig films, maar de overleden Brigitte Bardot was meer dan een actrice. Ze was een stijlicoon, een nationale trofee en een toonbeeld van vrijgevochten sensualiteit. ‘Een heilige zou zijn ziel verkopen aan de duivel, enkel om haar te zien dansen.’
De Eiffeltoren omgesmolten, Chanel No 5 voorgoed uit het schap, Renault failliet. Tot die orde van grootte mag het heengaan van Brigitte Bardot worden gerekend.
Zeker als de Franse actrice, zangeres, fotomodel en dierenactivist niet pas op 91-jarige leeftijd was overleden maar op de piek van haar roem in de jaren vijftig en zestig. De kans daarop was aanzienlijk, getuige een reeks impulsieve pogingen uit het leven te stappen. Ze schreef daarover in haar autobiografie Initiales BB, uit 1996, die een bestseller werd.
Dat Bardot toch een hoge leeftijd bereikte, schreef ze toe aan haar besluit om vijftig jaar geleden rigoureus te breken met de filmwereld en de bijbehorende glamour: ‘Ik heb mijn leven gered.’
Sindsdien verschool ze zich voor de paparazzi – of eigenlijk voor alle mensen – op haar als dierenasiel ingerichte privélandgoedje in Saint-Tropez, de badplaats aan de Côte d’Azur die ze op de kaart had helpen zetten als mondain feestoord.
Dat de export van films met ‘B.B.’ Frankrijk jaarlijks evenveel opleverde als die van het oer-Franse automerk Renault, is een lastig te staven feitje dat evenwel een gezaghebbende verkondiger kende: president Charles de Gaulle.
‘Deze jongedame bezit een schitterende eenvoud’, zo prees de oud-generaal en staatsman de actrice, die hij in 1967 officieel ontving. Bardot maakte haar opwachting in een napoleontisch militair uniform, waarmee ze haar schandaalwaarde verdubbelde. Een gescheiden vrouw (op dat moment tweemaal) op het Élysée, nota bene in broek!
In de gesprekken van alledag ging Bardot eind jaren vijftig vaker over de tong dan de politiek, zo bleek uit een peiling onder de Fransen. Ze voorzag een legioen fotografen en bladenmakers van werk en vormde een katalysator voor de modebranche. Alles wat ze droeg, en hoe ze het droeg, werd wereldwijd door miljoenen vrouwen gekopieerd: dat losse blonde haar (een choucroute-kapsel), de matrozentruitjes en hotpants.
Ook de badmode gaf ze een zwiep toen ze als 17-jarige optrad in Manina, la fille sans voiles. Een zomers niemendalletje, in 1952 internationaal uitgebracht als The Girl in the Bikini; een titel die tevens voldoet als Bardots rolomschrijving. ‘Ik kruip niet in de huid van personages’, stelde ze eens. ‘Ik stop de personages onder mijn huid.’
Meestal waren die personages ook zo bedacht dat ze niet eens onder de huid hoefden te worden gestopt, of in elk geval niet al te diep. Projecties waren het, van de verleidelijke ‘vrije’ vrouw.
Bardots spel bleef gedurende de twintig jaar van haar filmcarrière altijd ondergeschikt aan haar imago. Ze belichaamde de seksuele revolutie, waarbij ze een paar jaar voorliep op de jaren zestig. Ze was te nonchalant om door te gaan voor een klassieke vamp of femme fatale. En ze was, met haar gestaalde balletdijen, te krachtig voor die andere voorgevormde filmmal: het kindvrouwtje.
Zoiets als Bardot bestond niet in de filmwereld. Of daarbuiten. Bob Dylan droeg zijn allereerste liedje aan haar op (Song For Brigitte), John Lennon had haar poster boven zijn bed hangen, Andy Warhol zag in Bardot ‘een van de eerste écht moderne vrouwen’. In 1968 poseerde ze voor Marianne, het symbool van de Franse republiek, waarna elk Frans stadhuis werd voorzien van een Bardot-buste.
Waar een loopbaan als model en actrice voor de Italiaanse Sophia Loren een ontsnapping uit de armoede betekende, wilde de op 28 september 1934 in Parijs geboren Brigitte Anne-Marie Bardot (ze scheelt slechts acht dagen met de Italiaanse) juist breken met de welgestelde katholieke bourgeoisie waarin ze opgroeide.
Vader Louis, een afstandelijk man, bezat chemische fabrieken. Moeder Anne, een strenge vrouw, projecteerde haar eigen gefnuikte balletambities op haar oudste dochter. Die vond zichzelf lelijk, met haar loensende ogen en haar vooruitstekende gebit, waaraan ze haar later fameuze pruillip dankte.
Ze was nog amper een puber toen de eerste fotografen (onder wie de Nederlander Ed van der Elsken) ontdekten wat deze balletleerling voor hun lens teweegbracht. Brigitte, toen nog een brunette, sierde op haar 14de voor het eerst de cover van het modetijdschrift Elle. De filmwereld hapte vlot toe, tot ongenoegen van Bardots ouders: actrice is toch geen eerbaar beroep?
Ach, relativeerde opa tijdens een familieberaad: als dit meisje in de prostitutie wil belanden, lukt dat haar ook wel zonder die films. Bardot, ondertussen hevig verliefd op regisseur in spe Roger Vadim, die ze ontmoette bij een auditie, was vastberaden. Na een dreigement van haar ouders (‘We sturen je naar een kostschool’) draaide ze op een avond alleen thuis de gaskraan open.
Op het filmfestival van Cannes in 1953 bleek Bardot opnieuw een attractie voor fotografen, nu als starlet in bikini stoeiend op het strand met Kirk Douglas, in wiens film Act of Love ze een minirolletje speelde als Frans kamermeisje. De foto’s gingen de wereld rond. Het was het briesje dat vooraf ging aan de orkaan Et Dieu... créa la femme, de film die vier jaar later volgde.
De Fransen reageerden aanvankelijk wat lauw op het regiedebuut van Vadim, met wie Bardot inmiddels getrouwd was. Maar Amerika liep weg met de schandaalfilm over de ‘ontembare’ Juliette, het 18-jarige weesmeisje uit Saint-Tropez dat sans gêne verkeert met een sliert (oudere) mannen. En ook Europa ging om. In Duitsland moest de politie ingrijpen vanwege wanordelijke toestanden bij de vertoningen. In Zweden sneed een man zijn polsen door in de bioscoop, uit liefde voor de nieuwe filmster.
‘Een heilige zou zijn ziel verkopen aan de duivel, enkel om haar te zien dansen’, stelde Simone de Beauvoir. De Franse existentialist en feminist herkende een belangrijk moment voor de vrouwenbevrijding in de film, in het bijzonder in de mambo-scène. Daarin danst de bezwete Bardot zich blootvoets in trance tussen zwarte muzikanten, gadegeslagen door meerdere jaloerse ex-geliefden. ‘Haar erotiek is niet magisch, maar agressief’, schreef De Beauvoir in haar essay Brigitte Bardot and the Lolita Syndrome. ‘In het spel van de liefde is ze evenzeer jager als prooi.’
Wie de rol en actrice graag als één zag, werd het makkelijk gemaakt: Bardot verruilde haar echtgenoot Vadim op de set voor haar tegenspeler Jean-Louis Trintignant. Zonder zich iets aan te trekken van de toen uiterst behoudende mores van het naoorlogse Frankrijk. Ze was verliefd, soit.
De aantrekkingskracht van Bardot werd vaak getypeerd met een variatie op het label dat aan James Bond kleeft: alle mannen wilden haar, alle vrouwen wilden haar zijn. Al was de adoratie van de Franse vrouwen niet unaniem. Bardot werd op straat geregeld uitgescholden, omdat ze de burgerlijke moraal aantastte. Belaagd zelfs, en bespuugd.
48 speelfilms zou ze maken, voor haar plotselinge pensionering in 1973. Het Frans-Italiaanse En cas de malheur (1958) was een sensatie, mede vanwege de in sommige landen verboden scène waarin Bardot, van achteren gefilmd, haar rok omhoog trok voor de ogen van een oudere advocaat (door Jean Gabin vertolkt). Het was de eerste rol waarvoor Bardot, als wispelturige dievegge en prostituee, werd geprezen om haar spel. In Hollywood wapperden de studio’s met lucratieve, langdurige contracten, maar Bardot was te zeer gehecht aan Frankrijk om te kiezen voor een overzeese carrière.
Haar grootste hit in eigen land volgde twee jaar later met La vérité (1960), tevens de enige film met Bardot die voor een Oscar werd genomineerd. Ze stortte zich met alles wat ze had in het rechtbankdrama over een verleidelijke jonge vrouw die terechtstaat voor de moord op haar ex-geliefde, maar door het hof vooral lijkt te worden veroordeeld voor haar ‘losbandige’ gedrag.
Cineast Henri-Georges Clouzot, die gewend was actrices met vlakke hand te slaan als de tranen niet vanzelf kwamen, kreeg meteen een mep terug van Bardot. Een dictator, noemde ze hem later: ‘Diabolisch en destructief, maar toch ook geniaal.’
Clouzot gaf haar ongemerkt twee sterke slaaptabletten, waarna ze écht – en zeer overtuigend – wegzakte in de zelfmoordscène van haar personage. Film en realiteit liepen in elkaar over toen Bardot na de opnamen opnieuw een poging tot zelfdoding deed; ze ontwaakte in het ziekenhuis. De paparazzidruk was van het kaliber prinses Diana. Toen ze in 1960 beviel van haar enige kind, zoon Nicolas, bivakkeerden er maandenlang honderden fotografen bij haar in de straat.
Van al haar films wordt alleen Le mépris eeuwigheidswaarde toegedicht, dat wonderlijke, weemoedige, in fabuleus fraai technicolor geschoten nouvelle vague-meesterwerk van Jean-Luc Godard uit 1963, waarin de relatie van een scenarioschrijver en zijn starlet-echtgenote Camille (Bardot) stukloopt, rondom de set van een verfilming van de Odyssee in Capri. Zelf vond ze het niks, getuige haar autobiografie: ‘Van dat type intellectualistische en links georiënteerde films gaan mijn haren recht overeind staan.’
De producenten, die een miljoen dollar hadden neergeteld (waarvan Bardot de helft opstreek) voor wat Godard zijn ‘minst abnormale’ film noemde, klaagden bij de oplevering: waren dít alle blootscènes? Waarop de Franse cineast een extraatje improviseerde en voor zijn film plakte: de klassieke bedscène waarin tegenspeler Michel Piccoli (met Godard-hoedje) telkens bevestigend antwoord geeft als Camille vraagt of hij haar billen, dijen, benen et cetera mooi vindt, totdat zij concludeert: ‘O, dán hou je dus helemaal van me’.
Male gaze op bestelling, maar evenzeer een ondergraving van die mannelijke blik, waarbij Godard het licht laat filteren door de tricolore: Bardots blote lijf als nationale trofee.
Heel haar wezen als actrice en verschijning balt zich samen in Le mépris, als Camille exact voldoende teleurgesteld, boos en verveeld omkijkt naar haar bijna ex-geliefde; haar katachtige schoonheid geaccentueerd door kohl-omlijnde ogen en een buitengewoon groot formaat haarband. Geen actrice kon zo fraai ontevreden kijken als Brigitte Bardot.
Bardot stapte ook soepel over naar de muziekwereld. Het nog wat braaf gezongen La Madrague, een lofzang op haar verblijf in Saint-Tropez, was een grote hit. Een nieuwe liefde, chansonnier Serge Gainsbourg, schreef in één nacht twee klassiekers voor zijn muze: de duetten Bonnie and Clyde en Je t’aime... moi non plus.
De zwoele kreunballade bleef jaren in de kluis, omdat Bardot vreesde voor wéér een schandaal. Gainsbourgs latere versie, door Jane Birkin ingezongen, werd de bekendste. De kortstondige tandem Gainsbourg-Bardot piekte met een heerlijk laconieke, gekostumeerde uitvoering van Bonnie and Clyde, in het tv-programma Le Bardot Show (1967).
In de tweede helft van haar carrière raakten de films op de achtergrond van Bardots leven. Soms las ze de scripts niet eens voordat ze toezegde. Wonderlijke titels zaten erbij, zoals Les pétroleuses (1971), de western-komedie met catfight-scène tussen Bardot en Claudia Cardinale, waarbij de cameraman zijn lens vooral op de decolletés van de actrices richtte.
Op de set van de ridderromance L’Histoire très bonne et très joyeuse de Colinot Trousse-Chemise (haar enige film die werd geregisseerd door een vrouw) had Bardot meer aandacht voor een geadopteerd geitje dan voor haar rol. Ze besloot dat het genoeg was.
Voortaan verscheen ze enkel vrijwillig in het publieke domein als voorvechter van de dierenrechten: knuffelend met een babyzeehond op het poolijs bijvoorbeeld. Ze verkocht haar juwelen ten bate van haar dierenstichting en trok zich terug in haar domein in Saint-Tropez, waar de toeristenbootjes dagelijks langsvoeren in de hoop een glimp op te vangen van de ster die zich omringde met ezels, koeien, honden en katten.
De mens had afgedaan, in de ogen van Bardot, die in haar autobiografie uit de jaren negentig afgaf op de ‘toestand’ van het ‘compleet afgetakelde’ Frankrijk, dat zich vulde met homoseksuelen, travestieten en moslims. De voormalige bohemien postergirl van de sixties gruwde ervan – al die bandeloosheid, die homohuwelijken en die vreemdelingen met hun moskeeën.
Bardot – dan gehuwd met haar vierde echtgenoot Bernard d’Ormale, voormalig adviseur van de rechts-radicale Front National-voorman Jean-Marie Le Pen – uitte haar xenofobe gevoelens ook in pamfletten (waaronder Un cri dans le silence uit 2003). Ze werd vijf keer veroordeeld wegens het aanzetten tot rassenhaat en haatzaaien.
Plannen voor een speelfilm over haar leven hield Bardot altijd af. Maar er werd enkele jaren voor haar overlijden wel een zesdelige serie van France 2 en Netflix gemaakt met actrice Julia de Nunez als Bardot, over haar 15de tot 25ste levensjaar.
Bardot werd in 2023 al eens opgenomen in het ziekenhuis, toen ze kampte met ademhalingsproblemen. Afgelopen mei stond ze de Franse nieuwszender BFM TV nog één interview toe, bij haar thuis. Om de ‘afschaffing van de hondenjacht’ te bepleiten, sprak de strijdvaardige Bardot, gezeten op een rieten stoel in haar tuin, het haar opgestoken. Ook het lot van de Franse wolf verdiende aandacht: ‘Ze worden gedecimeerd, afschuwelijk.’
Ze betuigde steun aan collega Gérard Depardieu, voorafgaand aan diens proces (en veroordeling) voor aanranding. Tegen de interviewer, die haar een ‘symbool van de vrouwenbevrijding’ noemde, zei ze: ‘Feminisme is niks voor mij, ik hou van mannen.’ Al bleven er weinig goeie exemplaren over. ‘Delon is vertrokken, Belmondo is vertrokken...’
Aan films, oude of nieuwe, dacht B.B. zelden nog. ‘Ik leef voor de dieren.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant