Fotograaf Mona van den Berg legt het dagelijks leven van vluchtelingen vast, en hoe mensen kunnen vastlopen in een asielsysteem of, in het geval van Aruba, het gebrek daaraan. Ze liep op Aruba mee met Erika en Roger uit Venezuela die hun leven hebben opgebouwd op het eiland, maar er geen verblijfsstatus hebben. Ze kwam met hen in contact via UNHCR, de VN-vluchtelingenorganisatie. Hun achternamen zijn bekend bij de redactie, ze willen die vanwege zorgen over hun verblijfsstatus niet in NRC.
De witte kat van Roger ziet hem niet zo vaak. Roger rijdt heen en weer in zijn auto over het eiland, hij werkt zeven dagen per week in de bouw om de huur te kunnen betalen. Fotograaf Mona van den Berg reed met hem mee, en vertelt NRC over zijn leven. Als hij thuiskomt frist hij zich op. Daarna gaat hij vaak even liggen. Soms kookt hij voor zichzelf. Het fineer van de keukendeur laat los in de linkerbovenhoek.
In Venezuela werkte Roger bij een oliebedrijf. Dat werd overgenomen door de staat. Daarna heeft Roger zijn land verlaten. Hij wil niet te veel over politiek praten.
Als het helder weer is en je staat boven in de vuurtoren van Cabo San Román, op het puntje van Venezuela dat het dichtst bij ligt, dan zou je Aruba kunnen zien. Het ligt ongeveer 27 kilometer noordelijk. De Caribische Zee ertussen is niet meer dan 200 meter diep.
Je bereikt de vuurtoren via een slecht begaanbare weg waarover je beter niet met een lage auto kunt rijden, waarschuwen toeristen elkaar in online reviews.
Vijf seconden is het donker. Dan schijnt het licht van de vuurtoren, één seconde. Dan is het weer donker, vijf seconden lang.
Misschien kun je het verhaal vanuit mijn perspectief vertellen, stelt fotograaf Mona van den Berg voor. Ze was op Aruba om de situatie van Venezolaanse vluchtelingen vast te leggen. Wat ze zag, vertelt ze aan de telefoon, is angst. Angst om gezien te worden. Angst om te praten. Angst om opgepakt en uitgezet te worden.
Langs de kust van Aruba patrouilleren Nederlandse marineschepen. Ze houden Venezolanen buiten. Eén op de vijf mensen op het eiland is vluchteling. Het asielsysteem op Aruba is niet toegerust op de hoeveelheid mensen, ze belanden in een juridisch tussengebied. Ze bouwen een leven op, huren een huis van een particulier, vinden werk, voeden hun kind op, blijven ongedocumenteerd.
Erika en Roger zijn per vliegtuig gekomen, legt Van den Berg uit. Ze zijn ‘overstayers’, mensen die legaal zijn binnengekomen op een toeristenvisum, maar te lang zijn gebleven. Mensen die per boot zijn gekomen hebben geen binnenkomststempel. Die lopen elke dag het risico opgepakt en uitgezet te worden.
In oktober, november en december liep er een tijdelijke regeling waarmee ongedocumenteerde overstayers een werkvergunning kunnen krijgen. Roger heeft een aanvraag ingediend. De vergunning is voor één jaar, en wordt maar één keer uitgegeven.
Een militaire interventie van de Amerikanen zou goed zijn, denkt een meerderheid van de Venezolaanse diaspora. Dat onderzocht het Braziliaanse peilingbureau AtlasIntel. Of het ook werkt, of de democratie in hun land dan hersteld kan worden, daar twijfelen de Venezolanen over, maar het zal beter werken dan diplomatieke gesprekken of onderhandelingen, denken ze. Daar hebben ze geen vertrouwen meer in.
De Amerikanen voeren ondertussen hun militaire aanwezigheid rond Venezuela op. Ze gooien bommen op boten in de Caribische zee. Trump zegt dat het drugsboten zijn met ‘narcoterroristen’, zonder bewijzen daarvan openbaar te maken. Halverwege december zijn zo al bijna honderd mensen vermoord.
Erika werkt zes dagen per week en op de zevende is ze moe. Als ze thuiskomt van huizen of hotels schoonmaken, gaat ze koken voor haar zoon. Iets simpels, meestal, laat de tolk nadien weten. Ze bakt rundvlees, kip, of vis, met rijst en salade er bij. Dan eten ze samen.
De keukenkraan staat scheef, zie je op de foto’s van Van den Berg. En het plafond boven haar keuken is hetzelfde als bij Roger: op de witte planken boven het fornuis hoopt het vet zich op.
Ze vertrok met haar zoon omdat ze het niet meer veilig vond, ze wilde hem een minder gevaarlijk bestaan geven, vertelt de fotograaf. Dat was zes jaar geleden en nu is hij veertien en houdt-ie van sporten. Erika mist haar land aldoor. Al haar familieleden zijn nog in Venezuela, ze hebben elke dag contact.
Veel vrienden heeft ze niet gemaakt op Aruba. Soms neemt ze haar zoon mee naar het strand. Er liggen zeilboten voor anker, catamarans. En er zijn een paar plekken, laat de tolk nog weten in een appje, vanwaar je Venezuela kan zien liggen.
Erika en Roger hebben een fijn leven op Aruba, zeggen ze. Ze willen er blijven.
De mooiste fotografie en de beste tips geselecteerd door de fotoredactie
Source: NRC