Na ruim vijf decennia schuift de legendarische radio-dj Frits Spits de microfoon van zich af. Spits maakte de meest beluisterde radioprogramma’s van Nederland, van De Avondspits tot De Taalstaat, en was een bron van inspiratie voor generaties dj’s na hem.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft met name over sport en media.
Radio-dj Rob Stenders dacht zijn collega Frits Spits ooit een plezier te doen met een historisch overzicht van alle Steunplaten die te horen waren geweest in De Avondspits, het legendarische radioprogramma dat in de jaren tachtig en negentig miljoenen luisteraars trok. Een vriendelijk bedankje van de toenmalige presentator volgde. ‘Hij wilde ze niet. Want de Steunplaat was iets van vroeger, van toen. Je moet in het nu leven, zei Frits.’
Stenders begreep wat zijn ontdekker, die ooit in de Varagids lyrisch over de jonge dj had gesproken, bedoelde. ‘Als programmamaker moet je verder. Al kon Frits natuurlijk niet om de erfenis van De Avondspits heen. Daarmee heeft hij zo’n belangrijke rol gespeeld in de levens van zo veel mensen. Met z’n allen naar de radio luisteren tussen 6 en 7 uur ’s avonds, een magische tijd was het.’
Nog één uitzending, en dan is de imposante, ruim vijftig jaar omspannende radiocarrière van Frits Ritmeester, artiestennaam Spits, ten einde. Zaterdag 27 december neemt hij afscheid in De Taalstaat, het programma op NPO Radio 1 dat sinds 2014 eer betoont aan de Nederlandse taal en het Nederlandstalige lied.
‘Radio maken is het mooiste wat er is’, zei de presentator, in januari 78 jaar, bij de aankondiging van zijn afscheid. ‘Maar ik merk ook dat het me steeds meer energie kost en ik wil dit niet ten koste laten gaan van mijn luisteraars en mezelf.’
De voorbereiding op zijn wekelijkse programma is intensief. Boeken lezen, muziek uitzoeken, het brainstormen en scherpslijpen met de redactie: ook na vijf decennia in het vak laat de presentator niets aan het toeval over.
Dat hoor je terug op de radio, zegt Stenders. ‘De voorbereiding zit de spontaniteit niet in de weg. Daardoor haalt hij altijd een 8 of een 9.’
Over elke letter en noot is nagedacht, zegt Stefan Stasse, presentator van onder meer De Staat van Stasse. ‘Niets is zomaar, het zit allemaal zo goed in elkaar. Als een goed toneelstuk of een filmscript.’
Als afgestudeerd dramadocent van de Toneelacademie in Maastricht kwam Stasse als buitenstaander in Hilversum terecht. Misschien dat hij daarom wat meer over zich heen liet lopen dan Frits Spits, met wie hij jarenlang op dezelfde zender (NPO 2) te horen was. ‘Een trein die doordendert’, noemt hij Spits, geen man van compromissen. ‘Als je een briljant idee hebt, zal hij dat overnemen. Maar over het algemeen zijn zijn ideeën briljanter. Dat weet iedereen ook.’
Toch ging achter de vaak smetteloze en ritmisch perfecte uitzendingen de nodige twijfel schuil. ‘Na elk programma vraag ik me af of het wel goed genoeg was en erger ik me scheel aan fouten die ik heb gemaakt’, blikt Spits terug in zijn boek Op de golven dansen wij. De dj is zelfkritisch: ‘Ik vond het belangrijker hoe een programma klonk dan wat ik te zeggen had. Inhoud kwam voor mij op de tweede plaats.’
Doodzenuwachtig was Frits Spits, tijdens de eerste uitzending van De Avondspits op 29 mei 1978. De erfenis van de om een belangenconflict vertrokken Joost den Draaijer (Willem van Kooten) was er een waarop hij zuinig wilde zijn, als ex-student uit Eindhoven die zich dankzij een gewonnen dj-wedstrijd had mogen bewijzen in het NOS-programma Proefdraaien.
Het bleek een schot in de roos. De ‘muziekweg zonder oponthoud’ zou decennialang menig luisteraar van De Avondspits in vervoering brengen. Rubrieken als de Poplimerick, ‘Kruip in de huid van’ en de Steunplaat – een single die Nederland volgens Spits moest horen – groeiden uit tot radioklassiekers.
Geraakt door zijn naderende afscheid zijn het niet de minste dj’s die blijk van hun bewondering geven. ‘Een allrounder die alles in huis heeft’, oordeelt Rob Stenders. ‘En een radiomissionaris, net als ik. Muziek die je goed vindt, mag niet bij jezelf blijven, die wil je de wereld in helpen.’
Oud-radiopresentator Sjors Fröhlich roemt de breedheid waarmee zijn vroegere voorbeeld zich heeft ontwikkeld: op de radio, waar hij behalve zijn eigen programma’s onder meer Radio Tour de France en Met het oog op morgen presenteerde, en op tv (onder andere Ook dat Nog! en Ontbijt TV). ‘Daarin is hij als dj uniek, samen met Felix Meurders.’
Stasse: ‘Ik was door mijn theaterachtergrond altijd heel erg bezig met de dramaturgische opbouw van een programma. In mijn ogen was alles een soort voorstelling. Dat herkende ik heel erg bij Frits.’ Stenders: ‘Frits zet het theater in je hoofd aan.’
Ton den Boon, hoofdredacteur van de Dikke Van Dale en vaste gast van De Taalstaat, prijst Spits’ woordgebruik en royale vocabulaire. ‘De taal is een enorm reservoir aan woorden, betekenissen en uitdrukkingsmogelijkheden. Het prettige aan hem is dat hij in die vijver nog altijd op zoek is naar dat ene woord om zich uit te drukken.’
Den Boon noemt de radiomaker ‘dienend aan de muziek, maar ook aan zijn gasten.’ Stasse: ‘Frits bedient zijn eigen volgspot. Hij geeft alles het podium dat het nodig heeft op dat moment. Hij kan lyrisch van een nummer worden, Rob Stenders heeft dat ook.’
Op De Avondspits volgde in 1995 Tijd voor Twee, het middagprogramma van de KRO dat ook al zo’n succesnummer werd. Spits presenteerde het achttien jaar lang. Fröhlich: ‘En De Taalstaat is ook weer een programma geworden waar iedereen het over heeft.’
Frits Spits beschouwt het zelf als zijn beste programma ooit, zei hij in 2023 in de Volkskrant. ‘Niet alleen omdat het mijn laatste programma is, maar ook omdat daarin alles samenkomt.’
Een groot deel van zijn luisteraars zal met de presentator mee zijn verhuisd, van de doordeweekse avond naar de doordeweekse middag, naar zijn laatste programma op zaterdag. ‘Frits heeft altijd de gave gehad om precies op tijd de bakens te verzetten’, zegt Fröhlich. Stenders: ‘De Bonanza, die draait om verzoekjes van luisteraars, maak ik nu al tien jaar op dezelfde manier. Daar zou hij allang wat aan veranderd hebben.’
3 x FRITS SPITS
In 2019 verkoos een vakjury van de Varagids hem, ter gelegenheid van honderd jaar radio in Nederland, tot belangrijkste radiomaker van de eeuw. Spits reageerde verrast: hij sloeg Willem van Kooten, Edwin Evers en Felix Meurders – ‘enorme inspiratiebronnen’ – hoger aan.
Programmageluk is de term die hij bedacht voor de perfecte uitzending. Hij bereikte het zelden, maar streefde het altijd na. Tegen RTL Nieuws: ‘Het is er alleen wanneer alles op zijn plek valt, de platen met elkaar een mooi verhaal vertellen en de gesprekken en presentaties goed lopen. Dan ga ik echt op vleugels naar huis.’
Zijn inzet voor de Nederlandse muziekindustrie leverde Frits Spits vorige week de Zilveren Fonograaf op. Volgens brancheorganisatie NVPI gaf hij de muziek niet alleen de aandacht die het verdiende, ‘maar zorgde hij ook voor een verbinding tussen het liedje en de luisteraar’.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant