Standplaats In de chique Archipelbuurt in Den Haag wordt ingezameld voor de Voedselbank en in Kwadendamme probeert het dorp de kerk te redden.
Eraima Domitilia (33) met haar kinderen Eallison (11) en Sharvy (2), een jaar geleden onder de kerstboom.
In de welvarende Archipelbuurt staat Peter de Ruiter net als vorig jaar te collecteren bij de supermarkt. Zelf heeft hij niets te klagen, maar het geeft hem voldoening om iets voor een ander te doen. In het Zeeuwse Kwadendamme vechten de inwoners voor het behoud van voorzieningen, die aan de rand van Nederland niet vanzelfsprekend zijn. Voor de kerk dreigt sluiting. „Laten we het doen zolang het kan”, zegt kerkganger Theo Audenaerd. In Schiebroek-Zuid wilde Eraima Domitilia dit jaar vrijwilligerswerk gaan doen, maar daar kwam weinig van terecht. „Ik heb geleerd om niets te plannen.” In Amersfoort-Vathorst plaatste Cynthia van Wolferen dit jaar een deelkastje in de voortuin. Wie zou er gebruik van maken?
NRC ging in 2025 maandelijks op bezoek bij mensen in Nederland om te vragen hoe het met ze gaat, waar ze van dromen en waar ze zich zorgen over maken. We werden kind aan huis in een negentiende-eeuwse wijk in Den Haag, een vinexwijk in Amersfoort, een dorp in Zeeland en een kwetsbare buurt in Rotterdam.
In januari vroegen we bewoners naar hun verwachtingen voor het nieuwe jaar, in februari naar hun noodpakket, in maart naar de boodschappen, in april naar de opvoeding, in juni naar hun avondeten, in augustus wilden we weten wat ze in hun zomervakantie doen, in september vroegen we naar sport, in oktober naar hun gedroomde woonplek en in november naar hun buren. En nu, in december, vragen we bewoners wat zij doen voor hun buurtgenoten en maken we de balans op. Hoe is het jaar gelopen?
Gemiddeld inkomen per inkomensontvanger: 72.400 euroKoopwoningen: 54 procentGemiddelde woningwaarde: 639.000 euroGrootste leeftijdsgroep: 45- tot 64-jarigen (30 procent)
In december vorig jaar stond Peter de Ruiter bij de ingang van de Albert Heijn in de Sumatrastraat boodschappenlijstjes uit te delen voor de Voedselbank. „Mag ik je deze meegeven?”, vroeg hij terwijl ik de winkel in liep. Wat extra’s kopen voor mensen die het hard nodig hebben en het niet kunnen betalen, dat was het idee.
Peter de Ruiter zamelt in de Archipelbuurt in voor de Voedselbank.
Nadat ik een pot jam en een blik soep bij hem in de verzamelkar had gedaan, vroeg of ik of ik bij hem thuis mocht langskomen om te praten over de Archipelbuurt – een van de vier buurten die NRC een jaar zou gaan volgen. Hij bleek socioloog te zijn en bij een kopje thee vertelde hij hoeveel voldoening het hem gaf om iets te doen voor mensen die je niet kent zonder daar verder aandacht voor te krijgen. Hij voelde zich er een klein beetje minder machteloos door in een wereld vol ellende.
Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober werd D66 hier de grootste partij, direct gevolgd door GroenLinks-PvdA, en dat verbaasde me niets. Wat ik er het afgelopen jaar van gezien en gehoord heb, vinden mensen in de Archipelbuurt sociale rechtvaardigheid en naar elkaar omkijken belangrijk. Gegoede mensen zijn het, met mooie koophuizen uit de negentiende eeuw. Bij eerdere verkiezingen was de VVD vaak de grootste partij. Je zou kunnen zeggen dat het hun privilege is om de minder welvarende medemens te kunnen helpen. Maar ze doen het, terwijl ze het ook zouden kunnen laten.
Ingezameld eten voor de voedselbankwinkels in Den Haag.
Wat me dus ook niet verbaast: dat ik in november een mailtje krijg van Peter de Ruiter. Of ik, hoewel geen buurtbewoner, dit jaar wil meedoen met de boodschappenactie van de Voedselbank. Vandana Sharma, die bij De Ruiter om de hoek woont en de actie dit jaar voor de vier keer organiseert, heeft me al min of meer ingeroosterd op een donderdag voor Kerst.
Daar sta ik dan, samen met een andere vrouw – ze heet Jacqueline en ze is jurist – lijstjes aan de klanten van Albert Heijn uit te delen. „Wilt u wat extra’s meenemen? Doosje thee? Pannenkoekenmeel? Pakje kauwgom misschien?” Dat laatste vraag ik aan het groepje scholieren die in hun middagpauze binnen komen slenteren, en ja hoor, bij het verlaten van de winkel mikken ze een familieverpakking kauwgom in de verzamelkar. Later hoor ik van Vandana Sharma dat ze morgen óók boodschappenlijstjes gaan uitdelen bij de AH. „What do you call that?”, zegt ze. „Maatschappelijke stage.”
Verder valt het me best tegen hoeveel mensen met afgewend gezicht langs me heen stiefelen. Maar oké, wat doe je zelf als je haast heb en moe bent na je werk? Bovendien kun je hier drie keer per week je geld aan een goed doel kwijt. En toch: ieder uur zijn er weer twee grote boodschappenkarren gevuld met gedoneerde levensmiddelen. Met moeite rijden we ze om de beurt naar het wijkcentrum verderop, waar aan het eind van de week 259 op elkaar gestapelde kratten staan, klaar om te worden afgeleverd aan de voedselbankwinkels.
En dan de broer en de zus die hun hele leven al in de Archipelbuurt wonen, hun vader had er vroeger een garagebedrijf. Zij werkte vroeger op het postkantoor, hij restaureert oldtimers en ’s zomers zitten ze bij mooi weer samen op het blauwe bankje voor hun huis. Ze groeten iedereen die voorbijkomt en iedereen groet hen. Op deze donderdag in december lopen ze met een helemaal door henzelf gevulde boodschappenkar naar het wijkcentrum, ze kunnen hem nauwelijks recht houden, zo zwaar is hij. Ze zeggen dat ze graag een mens in armoede helpen. Maar wat een schande dat het nodig is, in een welvarend land als Nederland.
Jannetje Koelewijn
Gemiddeld inkomen per inkomensontvanger: 36.400 euroKoopwoningen: 72 procentGemiddelde woningwaarde: 317.000 euroGrootste leeftijdsgroep: 45- tot 65-jarigen (30 procent)
Het besluit was al genomen: de kerk in Kwadendamme moest sluiten. Met die wetenschap begon het dorp aan 2025. Kerkgangers zouden voortaan maar naar Goes moeten, een halfuur fietsen verderop. De verslagenheid was groot. De katholieke Bonifaciuskerk was na uitgebreid onderzoek naar alle parochies in Nederland niet „vitaal” genoeg gebleken, zegt Theo Audenaerd (68), die al veertig jaar tegenover de kerk woont en vicevoorzitter van de parochiekerncommissie is.
Kunnen we behouden wat we hebben? Gaat het ons lukken? In een klein dorp als Kwadendamme, aan de rand van Nederland en ver weg van grote steden, is dat de vraag die steeds weer opspeelt, bleek tijdens de bezoekjes die NRC het afgelopen jaar aan het dorp in het Zeeuwse fruitteeltgebied bracht. Voorzieningen zijn er geen gegeven.
De sportverenigingen bijvoorbeeld. Die moeten veel moeite doen om te blijven bestaan, om leden te werven en te behouden. Afhakers komen altijd met hetzelfde verhaal, zei wipschutter (traditionele sport met pijl en boog) John Kopmels afgelopen najaar. „Ze doen al zoveel: voetbal, judo, tennis. Ze hebben geen tijd.”
Ook de senioren-eetclub in buurthuis de Burcht staat onder druk. Imara van Liere nam de verantwoordelijk voor het diner voor ouderen dit jaar over. De frequentie liep terug van wekelijks naar tweewekelijks. Met een jong gezin lukt het haar niet om elke week voor anderen te koken, vertelde ze. En de enige supermarkt in het dorp heeft het moeilijk. De prijzen liggen er vrij hoog en ook doordat ze geen sigaretten meer mogen verkopen lopen ze een deel van de vroegere klanten mis. Die gaan naar prijsstunters in Goes. De filiaalhouder maakt zich zorgen over het voortbestaan. „Alleen van hier en daar een vergeten banaan gaan ze het niet redden”, vertelde een klant in het voorjaar.
Een koor treft voorbereidingen voor een kerstconcert in de katholieke Bonifaciuskerk in Kwadendamme. De kerk hangt sluiting boven het hoofd.
Maar die onzekerheid zorgt ook voor verbinding, het wakkert energie aan om te vechten voor wat moet blijven. Dat zag Theo Audenaerd bij zijn kerk gebeuren. In de loop van het jaar werd het besluit om de kerk te sluiten toegelicht op een informatieavond. „En die avond werd buitengewoon goed bezocht. Door jong en oud. Er was veel verdriet, boosheid en onbegrip.”
De kerk in Kwadendamme is ook voor niet-gelovigen van veel waarde, zeggen inwoners. „Als ik de kerktoren zie, dan weet ik dat ik thuis ben”, zegt Miranda Hoekman, die geen geloof belijdt maar wel regelmatig bij de kerk te vinden is, bijvoorbeeld als bezoeker van concertjes in de pastorietuin.
Na alle opschudding besloot het bisdom de beslissing tot sluiting nog even uit te stellen. „Maar het beleid is, en dat hangt toch boven ons hoofd, dat uiteindelijk maar één van de drie kerken in de Zak van Zuid-Beveland open mag blijven.”
Door de onzekere toekomst zijn de meer dan honderd vrijwilligers van de kerk nog een tikje harder gaan werken, ziet Audenaerd. Er wordt de komende dagen gerepeteerd door muziekverenigingen, onder meer door een protestants koor. „De akoestiek is hier zo goed, dat zij ons gebouw willen gebruiken.” En dat mag natuurlijk gewoon, zegt Audenaerd. Een inzameling voor de voedselbank – een samenwerking tussen supermarkt en kerk – heeft al tien bananendozen vol opgeleverd. Tijdens het gesprek wordt de hele kerk gepoetst door vrijwilligers vanwege het aanstaande kerstconcert. „Laten we het doen zolang het kan. Laten we met zijn allen betrokken blijven.”
Kim Bos
Gemiddeld inkomen per inkomensontvanger: 52.200 euroKoopwoningen: 64 procentGemiddelde woningwaarde: 491.000 euroGrootste leeftijdsgroep: 30- tot 39-jarigen (29 procent)
Je zou denken dat de Hollandse erwtensoep, zo’n stevige zak van Unox, snel is meegenomen uit het deelkastje aan de straat. Maar nee hoor, die staat er al een tijdje. Net als het blik goulashsoep. En de slippers. En dochters blond-shampoo, die bij nader inzien toch niet zo beviel. Maar het maandverband is steevast wél binnen enkele dagen weg. En ook de mooie, maar lege doos voor Nespresso-cups vloog er snel uit.
Als het houten deelkastje met voedsel en spulletjes in de voortuin van Cynthia van Wolferen (48) een spiegel van de wijk is, wat zegt het dan? Nou, dat het met de honger in Amersfoort-Vathorst wel meevalt, denkt ze. Zwervers kom je in het winkelcentrum niet tegen. Blikjesrapers? Never. En die chique doos voor cups: „voor de luxe-shoppers”. Maar dat de simpele verzorgingsproducten die ze wekelijks in het kastje zet – „1 euro bij de Kruidvat” – óók verdwijnen is misschien een signaal. „Blijkbaar wonen er toch mensen die het nodig hebben.”
Amersfoort-Vathorst is, meedeinend op de golven van economische groei, een wijk met veel voorspoed. Dat viel me al op toen ik de nieuwbouwwijk december vorig jaar de eerste keer bezocht. Toen sprak ik een postbezorger die de kerstpakketten elk jaar groter zag worden. Gouden boxen, rode linten. En steeds vaker bezorgde hij ook bloemen in een doos – scheelt de afzender een bezoekje.
Cynthia van Wolferen bij haar deelkastje.
Want Vathorst is ook een wijk in permanente tijdnood. Grote huizen, lege parkeerplaatsen. De hypotheek moet betaald, de kinderen naar school. Je ziet de mensen hier jongleren. „Alle ballen in de lucht”, zegt Van Wolferen, aan de eettafel in haar kleurrijke woonkamer. Zij kan het weten: drie kinderen, drie katten en een managementbaan in zorg. „De bezorgdienst van Albert Heijn doet hier goede zaken.”
En zo was het ook begonnen, met dat deelkastje. Af en toe kreeg ze wat gratis producten bij de bestelling. „Dan willen ze iets promoten en denk je: wat moet ik hier nou mee?” Het kastje maakte ze deze zomer eigenhandig met hout dat ze nog had liggen. En na een oproep in de buurtapp – „vul vooral bij!” – gaat er zo af en toe wat in en uit.
Van Wolferen, Vathorster van het eerste uur, woont nog altijd in de woning die ze, net bevallen, 21 jaar geleden betrok. „Toen was het hier nog één groot weiland.” Ze heeft de wijk zien ontluiken en vindt hemprachtig geworden. Paradijselijk, bijna, met „heel veel mensen die het heel goed hebben”. Misschien wel té veel. Want waar zijn alle Nederlanders gebleven die het minder hebben dan zijzelf? Van haar hadden alle lagen van de bevolking in de wijk best wat meer vertegenwoordigd mogen zijn. „Dan leer je van elkaars verschillen, ook dat is rijkdom. De wereld is niet alleen zoals Vathorst, toch?”
Wellicht was haar kastje dan ook eerder leeg geweest. Had iemand zelfs de koolhydraatarme wortelpasta meegenomen die een van de buren laatst erin had gezet en die er weken, wéken, heeft gestaan. „Totdat ik dacht: dan gooi ik ’m zelf maar weg.”
Freek Schravesande
Gemiddeld inkomen per inkomensontvanger: onbekendKoopwoningen: 20 procentGemiddelde woningwaarde: 276.000 euroGrootste leeftijdsgroep: 25- tot 45-jarigen (25 procent )
Eallison (11) is de laatste tijd snel geïrriteerd, dan slaat hij zijn kamerdeur hard dicht. Eén keer, toen hij de vriendin van zijn moeder Eraima Domitilia (33) aan de telefoon had en zij net als zijn moeder op hem in probeerde te praten, zei hij: „Houd jullie mond.” Hij schrok er zelf van. Dus ja, hij had gelijk toen hij in januari voorspelde dat hij zou gaan puberen; hij wist het zeker, hij zweette al. NRC had moeder en zoon eind 2024 gevraagd wat hun verwachtingen waren voor 2025. Waar droomden ze van? Waar waren ze bang voor?
Zíjn dromen kwamen uit, vertelt Eallison in kinderbuurtcentrum Wijkie, tegenover zijn school. De nieuwe Minecraft-film was leuk en hij ging „nog meer van basketbal houden”. Hij leerde goed lezen. Aan het eind van groep 6 was hij ‘AVI uit’. Dat lukte 15 van de 27 kinderen in zijn klas. Eraima denkt dat zijn nieuwe telefoon hielp. „Eallison stuurde ons spraakberichten, maar wij tikten lange berichten terug. Die moest hij wel lezen.”
Bang voor oorlog is Eallison niet meer. Hij had een hamer op zijn kamer voor als de vijand wilde binnenkomen. Nu denkt hij alleen nog soms aan de elektriciteit die kan uitvallen.
Hij is „wel een beetje sip over opa”, vertelt Eallison. Mag hij nu op het schoolplein spelen?
Zijn moeder knikt, hij vraagt er vaak om en nu kan het. Vanaf hier kan ze hem in de gaten houden. Haar zoon vertrouwt ze „volledig” maar de kinderen aan deze kant van de buurt vindt ze „te ruw”. Waar is ze bang voor? „Dat ze gaan vechten.”
Eraima en haar zoon Eallison voetballen tussen de flats in Scheibroek-Zuid.
Háár verwachtingen schuift ze vooruit, het was een zwaar jaar. Ze zou vrijwilligerswerk gaan doen, haar rijbewijs halen, haar opleiding afmaken, werk vinden. Dat alles was stil komen te staan toen ze Sharvy, haar pleegkind, als baby in huis had genomen en in 2025 zou ze de boel weer oppakken. Ze meldde zich bij de Unie Van Vrijwilligers Rotterdam.
Maar na de zomervakantie liep haar relatie na tien jaar stuk. Ze kreeg een wond onder haar voet waardoor ze weken op krukken moest lopen. In oktober overleed haar vader aan longkanker.
Eraima ging dit jaar ook voor het eerst, met de kinderen, naar ‘Het zout der aarde’, met ongeveer veertig kerkgangers elke zondag in een schoolgebouw in Schiebroek-Zuid. Iemand van de kerk had haar op straat aangesproken. Het christelijk geloof sprak haar altijd al aan en ze dacht: waarom niet. Ze had haar angstige vader nog leren bidden op zijn sterfbed.
Morgenochtend om half vijf staat de taxi klaar. Met Eallison en Sharvy, nu twee, vertrekt ze voor vier weken naar haar ouderlijk huis op Curaçao, haar zus woont daar nu. Twee moeders van school en hun kinderen staan voor de deur van Wijkie voor een laatste knuffel: „Sharvy! Sharvy!” Nu moet ze gaan. De koelkast moet leeg en ze wil haar haar nog in een wat paarsige kleur mahonie verven.
Concrete plannen voor 2026 maakt ze niet. „Ik heb geleerd om niets te plannen, dan gaan dingen juist mis.”
Esther Rosenberg
Het laatste nieuws en de beste stukken over de mooiste havenstad die er is
Source: NRC