Zelfbeschikking Vrijwilligers helpen vrouwen langs anti-abortusdemonstranten bij abortusklinieken die hen intimideren. Een voorstel voor het wettelijk invoeren van een bufferzone bij die klinieken is sinds vorige week van de baan. „Nonnen en een broeder hielden enge foto’s met veel bloed omhoog.”
Abortusbuddy’s Jason en Fransje.
Fransje Smit (83) heeft een truc om zwangere vrouwen langs anti-abortus-demonstranten te loodsen. Ze loopt een beetje zijwaarts en trekt haar lange winterjas wijd open. „Zo kan een vrouw afgedekt achter mijn jas lopen om niet lastig gevallen te worden.” Smit staat voor de ingang van abortuskliniek Bloemenhove, op de grens van Haarlem en Heemstede.
Hier ondersteunt Smit regelmatig zwangeren die niet zo makkelijk een abortus kunnen ondergaan. Dat kunnen bijvoorbeeld vrouwen zijn van wie niemand het mag weten. Zij durven door het taboe dat nog altijd op abortus rust, geen steun te vragen in hun omgeving.
Ook de groeiende anti-abortuslobby in Nederland is een reden dat de buddy’s er zijn. Deze lobby krijgt jaarlijks miljoenen euro’s binnen vanuit Europa, Rusland en de Verenigde Staten, zo blijkt uit een rapport van het European Parliamentary Forum for Sexual and Reproductive Rights (EPF).
Samen naar de Kliniek, de enige stichting in Nederland die abortusbuddy’s levert, zegt dat steeds meer vrouwen de buddy’s weten te vinden. Via mond-tot-mondreclame en sociale media krijgt de stichting meer bekendheid. Sinds de oprichting in 2021 traint de stichting vrijwilligers om vrouwen bij hun bezoek aan de abortuskliniek bij te staan. In totaal zijn zo’n honderd vrijwilligers actief, in dertien steden. Iedere week worden twee tot vijf zwangere vrouwen door een buddy begeleid.
Daar zitten ook vrouwen uit andere landen tussen, die in Nederland een abortus ondergaan. Het gaat vooral om landen als Polen en Hongarije, waar de voorwaarden voor abortus strenger zijn dan vroeger of de behandeling in de praktijk nagenoeg onmogelijk is.
Bij het aanvragen van een buddy op de website van Samen naar de Kliniek hoeven vrouwen hun situatie niet uit te leggen. Ook is het mogelijk om een schuilnaam te gebruiken. „Wij krijgen de schrijnendste gevallen binnen. Daarom willen we het zo makkelijk mogelijk voor ze maken hulp te vragen”, zegt Djoeke Gerding, voorzitter van Samen naar de Kliniek.
Nadat een vrouw zich via de website heeft aangemeld, krijgen de buddy’s via een chatgroep op Signal – een beveiligde chatapp – te horen dat er een verzoek is en worden vrouw en begeleider aan elkaar gekoppeld.
De buddy’s en de zwangere vrouwen moeten op een openbare plek afspreken om vervolgens naar de kliniek te gaan. „We verifiëren de zwangeren niet. Dus de kans bestaat dat er ineens een anti-abortus-activist voor de neus van de buddy’s staat. Gelukkig is dat nog niet voorgekomen”, zegt Gerding. „Soms sta ik ’s morgens om half vijf bij een halte van de FlixBus om iemand op te halen. We rijden meteen door naar de kliniek en wachten tot de deuren open gaan”, zegt buddy Jason de Ridder (35). „Soms voelt het alsof ik een taxichauffeur ben”, zegt Fransje Smit. De Ridder staat met Smit bij de ingang van de abortuskliniek in Haarlem.
In Nederland nam het aantal abortussen sinds 2021 flink toe, met zo’n 27 procent. In 2024 voerden artsen zo’n 39.000 abortussen uit. Hiervan waren 3.132 abortussen bij vrouwen uit andere landen, blijkt uit onderzoek van de Inspectie voor Gezondheidszorg en Jeugd (2025).
De Bloemenhovekliniek in Heemstede.
Volgens het EPF, dat de anti-abortuslobby onderzocht, wordt deze voornamelijk door conservatieve christenen en rechts-populistische groepen gesteund. Dit zien de buddy’s ook, aan het type demonstranten dat voor de kliniek staan.
In een poging de intimidatie van bezoekers van abortusklinieken tegen te gaan, wilden gemeenten zogenaamde bufferzones bij abortusklinieken aanwijzen om activisten op afstand te houden. Dat idee is niet nieuw: al in 2019 sprak toenmalig minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge (CDA) zijn steun uit voor het plan. „Het moet afgelopen zijn met dat wangedrag”, stelde De Jonge destijds in het AD. Vorige week werd bekend dat die bufferzones er niet zullen komen. Uit berichtgeving van RTL Nieuws bleek dat demissionair vicepremier Mona Keijzer (BBB) de aanpassing aan het demonstratierecht annuleerde.
Iedere gemeente heeft haar eigen toepassing van dat demonstratierecht. Demonstranten mogen drie keer per maand op de straat voor de abortuskliniek op de grens van Haarlem en Heemstede staan. Abortusbuddy Smit vindt dat een prima maatregel die zorgt dat kliniekbezoekers minder worden lastiggevallen. „Demonstranten staan op een plek waar je ze kan ontlopen.” Smit loopt altijd achterom.
Op de aangegeven demonstratieplaats in Haarlem staan regelmatig nonnen of anti-abortus-demonstranten die kennelijk overgevlogen zijn uit Duitsland of Amerika. „Vroeger stonden ze achter het gebouw heel hard door een microfoon te bidden”, zegt Smit. „In de straat brak toen de hel los tussen de demonstranten en buurtbewoners”, zegt Smit. Andere klinieken hebben aan Samen naar de Kliniek aangegeven dat ze last hebben van dezelfde groepen.
Sinds deze maand mogen burgemeesters demonstraties voor de ingang van abortusklinieken verplaatsen door de burgemeester, mits de demonstranten „binnen zicht- en gehoorafstand” van de kliniek kunnen staan. Dat staat in een uitspraak van de Raad van State. Rond abortusklinieken hoort onder meer een „bepaalde mate van orde en rust te heersen”, zoals bij een ziekenhuis.
Smit wijst naar de overkant van de weg. Daar, tegenover de abortuskliniek, heeft de gemeente de plek aangewezen voor anti-abortus-demonstranten. „Laatst zag ik nonnen en een broeder in habijt. Allen met een groot crucifix om de hals. Ze hielden enge foto’s met veel bloed omhoog terwijl ze hardop aan het bidden waren.”
De Ridder vindt dat de demonstranten helemaal niet voor de kliniek zouden mogen staan. „Ze mogen geen mensen die al in een kwetsbare positie zitten lastigvallen met hun overtuiging. Ze moeten demonstreren bij beleidsmakers, waar ze hun wensen kenbaar kunnen maken.”
De gemeenten Haarlem en Heemstede hebben besloten dat de anti-abortus-demonstranten niet langer in een groepje een bezoeker van een kliniek mogen benaderen. Maar „de intimidanten” hebben een nieuwe tactiek bedacht, zegt Smit. „Ze gaan één voor één op ze af, want dat mag wel”. Ook komt het voor dat leden van een kerk waarvan een zwangere vrouw ook lid is voor de kliniek staan. Meestal gaan de buddy’s van tevoren alleen naar de kliniek om te verkennen of er geen bekenden van de vrouwen staan. Dan kunnen ze hen later eventueel afschermen.
In de wachtkamer van de abortuskliniek zitten verschillende vrouwen: een tiener met een neuspiercing, een volwassen vrouw met een hijab. Een jonge vrouw kruipt dicht tegen haar moeder. „Wil […] meekomen?”, vraagt een verpleegkundige aan de wachtenden.
De receptioniste van de abortuskliniek zwaait vrolijk de twee buddy’s uit. De kliniek is altijd blij met hun komst, zeggen De Ridder en Smit. In de afgelopen drie jaar heeft Smit acht vrouwen begeleid. Ze vindt dat iemand een zwangerschap alleen hoeft te voldragen als het kind oprecht gewenst is. „Vorige maand heb ik een jonge Hongaarse vrouw naar de kliniek gebracht”, zegt Smit. In de wachtkamer hielp ze de vrouw een aanvraagformulier invullen. „Op haar telefoon zag ik dat ze al een zoontje van twee jaar had. Ik was verrast, omdat ze voor haar achttiende een kind had gekregen.”
Zwangere vrouwen hoeven aan Samen naar de Kliniek en de buddy’s niet te vertellen in wat voor situatie ze verkeren. Sommige vrouwen zijn in een huwelijk of relatie ongewenst zwanger geraakt. Anderen zijn slachtoffer van een verkrachting. „Het contact in het begin vind ik altijd weer spannend”, zegt De Ridder. Hij heeft nu zes vrouwen begeleid.
Soms geeft een vrouw expliciet aan geen mannelijke buddy te willen. Ook De Ridder heeft dat meegemaakt. Hij is buddy geworden omdat hij abortus ziet als een recht op zelfbeschikking. „Ik vind dat meer mannen zich moeten uitspreken voor abortus én gelijke rechten voor vrouwen.” Hij is één van de dertien mannen die bij Samen naar de Kliniek buddy zijn. De overige 87 zijn vrouw.
Om meer bekendheid te krijgen, plakken de buddy’s regelmatig posters in bibliotheken of gaan langs bij buurthuizen, asielzoekerscentra en vluchtelingenwerkers. En ze proberen meer in het zicht te komen van zorgnetwerken. „Het zou fijn zijn als de huisarts ons noemt als er behoefte is aan iemand die meegaat”, zegt Gerding.
Gerding ziet steeds meer buddy-aanvragen vanuit landen als Polen, Duitsland, Frankrijk, Italië, Roemenië en Hongarije. Nederland is samen met het Verenigd Koninkrijk het enige land in Europa waar tot 24 weken zwangerschap abortus mogelijk is.
Het contact met de vrouwen verloopt soms lastig als zij geen Nederlands of Engels spreken. „Google Translate vertaalt niet goed genoeg”, zegt Smit.
De buddy’s zijn vaak zo’n twee uur samen met de zwangere. „Op de achterbank van de auto kan een jonge vrouw gefixeerd bezig zijn met haar telefoon. Of ze is helemaal in zichzelf gekeerd. „Blijkbaar hebben ze die stilte nodig”, zegt De Ridder.
Tijdens de behandeling wachten de buddy’s in de wachtkamer of gaan ze eventjes naar huis. Sommige vrouwen zijn opgelucht na de behandeling. „Het scheelde niet veel of de laatste was aan het juichen”, zegt de Smit. Maar een ander heeft overduidelijk pijn of is versuft door de verdoving.
„Mijn omgeving reageert soms nog verbaasd op het feit dat ik buddy ben”, zegt Smit. Vroeger was ze vrijwilliger in een hospice. „Toen stond ik aan het eind van iemands leven. Nu sta ik aan het begin van niemands leven.”
Source: NRC