Van-werk-naar-werk Bij ASN Bank, ABN Amro en DNB verdwijnen duizenden banen. Dat levert de mensen die het aangaat een zware tijd op. „Mijn afscheid? Dat doet nog altijd wel pijn.”
Het is niet niks, wat duizenden medewerkers van banken momenteel overkomt. Door verschillende reorganisaties bij hun werkgevers verliezen zij hun vaste contract.
Voor honderden medewerkers van ASN Bank is 31 december de laatste dag dat ze in dienst zijn van de bank. In november kondigde de bank aan dat nog eens 850 tot 950 medewerkers komend jaar het veld moeten ruimen – zij gaan een onzekere Kerst tegemoet. Ook bij ABN Amro en De Nederlandsche Bank verdwijnen de komende jaren duizenden banen.
Banken hebben er veel ervaring mee: reorganisaties waren de afgelopen decennia aan de orde van de dag, door fusies, kredietcrisis, eurocrisis en digitalisering. Nu worden niet alle banen geschrapt door mensen te ontslaan – er worden ook vacatures niet vervuld, gepensioneerden niet vervangen, tijdelijke contracten niet verlengd en er wordt intern met mensen geschoven naar andere functies. Maar voor de mensen die daadwerkelijk gedwongen weg moeten, betekenen deze reorganisaties een enorme omslag.
De banken hebben altijd al goede sociale plannen gehad, zeggen de vakbonden. Waar die eerst vooral uit een zak geld bestonden, is er nu ook uitgebreide begeleiding naar ander werk in opgenomen. Maar makkelijk is het niet – tegelijk met duizenden anderen die soms precies dezelfde ervaring hebben, de arbeidsmarkt op stromen.
Wat voor effect hebben dit soort reorganisaties op mensen? Verschillende (oud)-bankwerknemers deelden, na een oproep via LinkedIn, hun ervaringen met NRC.
Voor de mensen die het er moeilijk mee hebben, en de mensen die nog geen nieuwe baan hebben gevonden, is het moeilijk hierover met naam erbij in de krant te praten. Omdat ze als onderdeel van het ontslagtraject geen kwaad mogen spreken over hun – nu nog huidige – werkgever. Of omdat ze bang zijn dat hun naam in de krant bij een stuk over ontslag niet goed valt bij potentiële nieuwe werkgevers.
Een millennial-medewerker bij ASN Bank wilde onder voorwaarde van anonimiteit wel vertellen over zijn ontslag – de redactie weet zijn naam wel en ASN Bank las, zonder zijn naam te weten, mee om de feiten te checken. NRC laat hem anoniem aan het woord, om zo veel mogelijk kanten van een reorganisatie te laten zien.
Na de algemene aankondiging dat er een reorganisatie zou komen – minder vestigingen, minder banen, minder merken – hoorde de ASN-medewerker in februari dat hij tot de mensen behoorde die weg moeten. Rationeel gezien staat hij achter de reden voor de reorganisatie bij zijn werkgever. „Dat we eerst vier merken voerden, zorgde er in zekere zin voor dat we vierdubbel werk deden. Vier keer administratie, vier keer dingen veranderen, vier keer daarover naar klanten communiceren.” Maar dat hij en alle collega’s die hetzelfde deden bij de andere merken er allemaal uit moeten, snapt hij niet, omdat dat werk voor dat ene merk wel moet worden gedaan.
Lang hield hij dan ook hoop dat er alsnog een plek zou vrijkomen voor min of meer dezelfde functie. Die hoop hield hij, toen hij vanaf 1 juli werd vrijgesteld van werk. „Dat zorgde er ook voor dat ik maar één keer contact heb gehad met de mobiliteitsmanager die ik kreeg van de bank.” Die manager is bij ASN onderdeel van een ‘mobiliteitscentrum’, dat begeleiding biedt aan werknemers die hun baan kwijtraken.
De hoop vervloog grotendeels toen de bank een tweede reorganisatie aankondigde, in november. „Toen heb ik mentaal afscheid genomen van het idee dat ik een toekomst zou hebben bij ASN.” Al houdt hij nog steeds oog op de interne vacatures van de bank – mensen die geraakt zijn door de reorganisatie hebben daar voorrang op.
Met de coach die hij sprak bij het mobiliteitscentrum heeft hij maar vier keer gesproken. „Ik ben jong, ik dacht, ik weet wat ik wil. En ik verwachtte snel weer een andere baan te kunnen vinden.”
Dat blijkt tegen te vallen, nu hij sinds november actief is gaan zoeken. „Soortgelijke functies blijken toch niet voor het oprapen te liggen. En ik wil eigenlijk ook wel in de sector blijven werken. Ik werk er pas vier jaar, ik begin banken eindelijk te snappen. Maar nu overweeg ik wel andere sectoren. Uiteindelijk maak ik me geen zorgen. Althans, het is nu vooral de vraag – als het bij deze bank niet lukt – of ik iets vind wat ik net zo leuk ga vinden als werken bij ASN.”
Drie andere mensen – alledrie maakten ze meerdere reorganisaties mee – waren bereid met naam hun verhaal te vertellen:
Rob de Ree (1958) begon in 1982 bij wat toen de Amro was, in een van de filialen van de bank in Brabant. Vijf jaar daarna maakte hij al zijn eerste reorganisatie mee, en daarna volgden er nog vele. „Een aantal keer was het ook spannend voor mij. Mag ik blijven binnen de bank of niet?”
Na zijn eerste functie bij een Amro-kantoor rolde De Ree het personeelsvak in bij de bank: hij werd HR-medewerker. De fusie van zijn Amro met de ABN in 1991 had flinke impact op zijn werk. Hij moest de lokale filialen van beide banken qua personeel integreren. Maar tegelijk werden de HR-organisaties ook samengevoegd.
„Daarna rolde ik in het organisatieadvies, uiteindelijk als ‘implementatiemanager’ vanuit het kantoor in Eindhoven. Dat betekende dat ik de plannen van het hoofdkantoor in Amsterdam moest uitrollen bij de lokale vestigingen.” Vanaf 2009 moest Brabander De Ree naar Amsterdam afreizen, als projectmanager. „Toen was de organisatie zo ingericht dat de regie en een deel van de uitvoering vanuit het hoofdkantoor werden geregeld.”
De reorganisatie van 2017 was uiteindelijk zijn laatste: per 1 januari 2018 verloor hij zijn baan. Banken stonden lang bekend als partijen met zeer ruimhartige afkoopsommen – in de kredietcrisis werden sommigen twee jaar doorbetaald. Volgens De Ree was die ruimhartigheid al flink minder toen hij weg moest. „Ik kreeg wel een flink bedrag, hoor. Ik dacht: als ik niet te veel tegenslag heb, red ik het daarmee tot mijn pensioen, als ik geen baan meer vind.”
De Ree kijkt niet met wrok terug: de bank was een goede werkgever. „Maar mijn afscheid? Dat doet nog altijd wel pijn. Die periode heb ik als eenzaam ervaren. Op 31 december heb ik mijn pasje en laptop ingeleverd en alleen het pand verlaten. Een oud-collega, die dat in de gaten had, is speciaal voor mij naar Amsterdam gekomen om nog een kop koffie met mij te drinken. Maar dat er verder niks was, na zoveel jaren bij de bank, ruim 35, dat raakt me nog steeds.” De Ree hoorde later dat meer mensen zo’n kaal afscheid hadden gehad. „Op papier wordt het goed geregeld, zo’n reorganisatie. Maar mijn afdeling was al ontmanteld, de leidinggevende was al elders.”
De Ree vond uiteindelijk geen andere baan meer. Hij kreeg het eerste jaar na zijn vertrek een aanbod bij een andere bank, maar koos ervoor zich in dat jaar alleen maar te focussen op het trainen voor een marathon. „Die belofte had ik aan mezelf gedaan, en daar moest ik me van mezelf aan houden.”
Daarna bleek het als zestigjarige moeilijk werk te vinden. „Ik was drie keer nog dichtbij, maar werd afgewezen.” Het ‘uitzingen’ is De Ree daarna gelukt. „Ik heb strak gebudgetteerd, ik wist precies hoeveel ik kon uitgeven. Nu ik de AOW-leeftijd heb, komt de ‘geldwagen’ weer elke maand langsrijden.”
Corine Schreurs (1974) begon als twintiger, na haar diploma van het middelbaar economisch en administratief onderwijs (meao, gelijk aan wat nu mbo is), bij het filiaal van SNS Bank in Enschede. Eerst achter de balie, daarna deed ze hypotheekadvies. „Toen ik zwanger werd van mijn tweede, was er een reorganisatie bezig en heb ik mijn hand opgestoken. Toen heb ik zes jaar thuis voor de kinderen gezorgd.”
Een poging daarna om buiten het bankwezen een baan te vinden, liep op niks uit. „Toen heb ik mijn cv achtergelaten bij alle banken, en kon ik binnen no-time aan de slag bij ING in Enschede.” Daar werkte Schreurs uiteindelijk 12,5 jaar. Eerst zestien uur per week, en daarna 24 uur.
Bij ING deed ze ook weer het eerste klantcontact in een filiaal, voor zakelijke en particuliere klanten. „Maar op een gegeven moment vond ik het werk echt niet meer leuk. Kijk, ik sta achter de digitalisering. We moeten mee met de maatschappij. Alleen: daardoor zag ik de leuke klanten niet meer. Ik was op een gegeven moment alleen nog maar bezig om mensen hun wachtwoord te laten vervangen.”
Om het bankwezen te kunnen verlaten, besefte Schreurs dat ze een hbo-diploma moest hebben. „Ik werkte wel op hbo-niveau, zocht ook een baan op dat niveau, maar had het diploma niet.” Op kosten van de bank mocht ze toen in 2018 een hbo-opleiding volgen: bedrijfskunde, in een versneld project. Toen in 2020 ING het kantorennetwerk verkleinde, kwam er voor Schreurs weer een mogelijkheid om vrijwillig weg te gaan.
Schreurs liep vervolgens tegen de volgende horde aan: ze was haar hele leven al ‘bankier’ geweest, en daar konden de instellingen waar ze solliciteerde niet doorheen prikken. „Bij de gemeente Enschede mocht ik bellen over waarom ik was afgewezen. Ze zeiden: je hebt niet de ervaring die we zoeken. Maar ik had heel veel werkervaring! Alleen specifiek bij een bank. Toen zei ik: ik wil bij jullie stage lopen. Om werkervaring op te doen in een andere branche. En dat mocht! Ook van het UWV.”
Schreurs werkt nu een paar jaar bij de GGD Twente als projectmedewerker. Ze vindt het nog altijd merkwaardig dat ze als bankmedewerker zo moeilijk aan de slag kwam. „Mensen denken dat je bij de bank alleen maar met financiën te maken hebt. Zakelijke rekeningen, beleggen. Maar ik heb bij de bank geleerd hoe je met mensen omgaat. Je krijgt bij banken constant trainingen. En je wordt heel flexibel: ik heb toen ik bij ING werkte wel vier keer op een nieuwe functie moeten solliciteren. En we zijn gewend om alles strak te organiseren. Bij de gemeente was dat echt anders. Wat ik vooral wil zeggen tegen de recruiters die nu bankiers langs krijgen: neem ze vooral aan!”
Linda Vervloet (1979) begon bij SNS Bank in een secretariële functie. In de 24 jaar die ze vervolgens bij de voormalige verzekeringstak Reaal, BLG Wonen en uiteindelijk Regiobank doorbracht, maakte ze meerdere reorganisaties mee. „Maar die reorganisaties hebben mij elke keer wel verder gebracht. Ik mocht een opleiding doen van de bank. Ik deed een intern traineeship.”
Bij Reaal rolde Vervloet het marketingvak in, waarna ze uiteindelijk het langst bij Regiobank werkte: dertien jaar. Daar maakte ze drie reorganisaties mee, waarbij ze elke keer moest solliciteren op een nieuwe functie en daarbij telkens een stap omhoog kon maken. „Ik kreeg daar de kans aan de slag te gaan als communicatieadviseur. Bij de volgende reorganisatie werd ik hoofd communicatie. En bij de volgende kreeg ik de verantwoordelijkheid voor het merk als brand lead.”
De huidige reorganisatie leek eigenlijk weer een soortgelijke situatie op te leveren. „Eerst heb ik meegewerkt aan de herpositionering van het ASN-merk. Om de Regiobank daarin ook te laten terugkomen. Daarna kwam het moment weer van: mijn functie vervalt. Wil ik door? Ik moest daarvoor mijn motivatie in kaart brengen. En toen dacht ik: nu is het moment voor iets anders.”
Dat speelde al langer. „Ik roep eigenlijk al tien jaar: ik wil gaan ondernemen. Maar ja, dat was toch best wel een grote stap. Zeker als je zoveel zekerheden gewend bent. Qua inkomen, maar ook de secundaire arbeidsvoorwaarden zijn bij een bank goed.” Zo was de reorganisatie voor Vervloet opnieuw een kans, nu om een sprong buiten te wagen. Van ASN kreeg ze, als onderdeel van het sociaal plan, een externe coach die hielp bij het nadenken over ondernemerschap. „Ik dacht: ik zou gek zijn om het nu niet te doen.”
Vervloet blijft in de financiële sector: ze gaat zelfstandige financieel adviseurs helpen bij het opzetten van hun merk en communicatie, met behulp van kunstmatige intelligentie. „Daardoor is deze stap wellicht ook wel makkelijker. Ik blijf toch in het wereldje.”
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen