Het jaar van de drone In een paar jaar tijd hebben drones een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Vooral op defensiegebied hebben drones een ommekeer veroorzaakt. Maar ze worden op veel grotere schaal ingezet: van de inspectie van windmolens tot het opsporen van vermiste personen.
Animatie van een drone
Van de huis-tuin-en-keuken-drone tot het zwaardere oorlogsgeschut: we geven allemaal het dezelfde naam, maar de uitvoering verschilt enorm. Met name tijdens de oorlog tussen Oekraïne en Rusland hebben drones een razendsnelle ontwikkeling doorgemaakt. Anders dan vaak wordt aangenomen gaat het daarbij niet alleen om drones in de lucht: ook op zee, onder water en op land worden steeds meer verschillende drones en robots ingezet. De apparaten hebben allemaal gemeen: ze zijn onbemand. Daardoor zijn ze bij uitstek geschikt om gevaarlijke oorlogstaken uit te voeren zonder mensenlevens op het spel te zetten.
De drones in de lucht hebben een vliegbereik dat uiteenloopt van zo’n 50 meter (de meest eenvoudige consumentenversie) tot duizenden kilometers (het serieuzere militaire werk). Het prijskaartje is even divers: voor ongeveer 50 euro heb je een speelgoedexemplaar, terwijl militaire drones miljoenen euro’s kunnen kosten.
Drones kunnen worden ingedeeld naar functie. Ze worden gebruikt voor onderzoek, bijvoorbeeld om informatie te verzamelen over het milieu, om broedplaatsen te tellen, om gegevens te verkrijgen over bosbeheer, om windmolens of kantoorgebouwen te inspecteren en te beveiligen, om daken van huizen te onderzoeken op zwakke plekken, of om gegevens te verkrijgen over landbouwgewassen in een bepaalde regio. Bouwbedrijven gebruiken ze om hijswerkzaamheden te begeleiden of bouwterreinen te analyseren. Vervoerbedrijven kunnen drones inzetten om snel pakketjes af te leveren.
Hulpdiensten gebruiken drones voor verschillende doelen. Bijvoorbeeld om vanuit de lucht snel een brandhaard in de natuur te ontdekken, of om informatie te verzamelen bij de bestrijding van een bosbrand. De politie kan drones inzetten bij de zoektocht naar vermiste personen of voortvluchtige verdachten. Bij dreigende overstromingen kunnen drones snel en over een groot gebied real time informatie leveren over de laatste ontwikkelingen.
De grootste ontwikkelingen met drones zijn de afgelopen jaren gemaakt in de defensiesector, waar veel geld beschikbaar is en een enorme vraag bestaat naar innovatieve producten. Militaire drones zijn niet nieuw. Al jaren worden deze drones hoog in de lucht ingezet om belangrijke informatie te verzamelen over troepenbewegingen, of over militaire en civiele infrastructuur in landen die worden gezien als potentiële vijanden. De afgelopen jaren, vooral sinds de Russische oorlog tegen Oekraïne, is vooral de inzet van kleinschaliger drones boven het slagveld snel veranderd. Hetzelfde geldt voor drones met een explosieve lading, die over afstanden van honderden meters of zelfs kilometers militaire doelwitten kunnen aanvallen.
De eerste categorie, de kleine drones, zijn feitelijk verbeteringen van de consumentendrones die al langer op de markt waren. Met name in Oekraïne zijn deze kleine ‘quadcopters’ in korte tijd geëvolueerd tot een van meest gebruikte — en dodelijkste — wapens aan het front. Aanvankelijk werden deze op afstand bestuurde drones, met een bereik van een paar kilometer, voorzien van een klein explosief dat boven een vijandelijke positie kon worden losgelaten. Inmiddels vliegen deze drones tientallen kilometers, en worden ze gebruikt om directe aanvallen uit te voeren op materieel en personeel. Langs de frontlinies in Oekraïne worden inmiddels zoveel van deze drones ingezet dat zij verantwoordelijk zijn voor zo’n 80 procent van alle oorlogsslachtoffers, aan beide kanten.
Daarnaast hebben de langeafstandsdrones een snelle ontwikkeling doorgemaakt. Rusland begon met de inzet van door Iran geleverde Shahed-drones. Dat zijn kleine onbemande ‘vliegtuigjes’ met een explosieve lading die over honderden kilometers afstand een doelwit kunnen raken. Inmiddels bouwt ook Oekraïne volop aan een eigen drone-industrie. De Oekraïners gebruiken hun langeafstandsdrones de laatste jaren vooral om doelen in de Russische energiesector aan te vallen: onder meer olieraffinaderijen, brandstofopslagplaatsen en pijpleidingen.
In onderstaande animatie zie je per militaire categorie een kenmerkende drone en zijn functie. Scroll om stap voor stap door de graphic heen te gaan. De tekst gaat verder onder de graphic.
1. Surveillance en verkenningMilitaire drones worden meestal ingezet voor surveillance en het verzamelen van inlichtingen om vijandelijke locaties en bewegingen te identificeren, zonder mensenlevens in gevaar te brengen. Ze kunnen onder meer voertuigkonvooien volgen en troepenformaties in de gaten houden.
De RQ-4 Global Hawk
2. Gevechten en gerichte aanvallenDrones uitgerust met wapens kunnen doelen op afstand uitschakelen, met name op moeilijk bereikbare of versterkte locaties. Ze combineren vaak verkenning met de mogelijkheid tot directe actie.
De MQ-9 Reaper
3. Logistieke ondersteuningDoor voorraden, munitie of medische benodigdheden naar afgelegen locaties te brengen, spelen drones een essentiële ondersteunende rol voor grondtroepen. Ze kunnen anders ontoegankelijke gebieden bereiken.
De Kaman K-MAX UAS
4. Communicatie en signaaloverdrachtDrones fungeren ook als mobiele verbindingspunten en onderhouden communicatielijnen in moeilijk terrein of in gebieden met een dichte infrastructuur.
RQ-7 Shadow
Een andere, zeer belangrijke categorie drones die bepalend is geworden voor het verloop van de oorlog, is de verkenningsdrone. Dat zijn grotere drones voorzien van camera’s en andere hoogwaardige apparatuur (warmtemeters) die vanuit de lucht elke beweging boven en rond de frontlinies minutieus in de gaten houden. Deze drones zijn er mede voor verantwoordelijk dat er in de oorlog tussen Oekraïne en Rusland vrijwel geen grote gemechaniseerde manoeuvres met tanks en andere pantservoertuigen worden uitgevoerd. Een verrassingsaanval is vrijwel onmogelijk geworden. Bovendien zijn zelfs peperdure tanks uitermate kwetsbaar in dit moderne oorlogsgeweld waarin elke beweging wordt waargenomen, zodat een drone van een paar honderd euro enorme schade kan aanrichten.
Daarnaast is in vele landen, niet alleen in Rusland en Oekraïne, een grootschalige industrie ontstaan die zich richt op het tegenhouden van vijandelijke drones – van de kleine drones met een camera tot de grote kamikazedrones die met zwermen van tientallen of zelfs honderden tegelijk worden gelanceerd. Oekraïne heeft inmiddels een levendige industrie rondom counterdrones, die zich gesteund door kunstmatige intelligentie richten op het onschadelijk maken van zwermen van inkomende drones.
Groter, groter, grootst: de militaire drones hebben niets meer te maken met de ‘consumentenversies’ die hobbyisten voor een paar honderd euro online kunnen kopen. Rusland en Oekraïne bouwen drones die met steeds grotere snelheden – tegen de 400 kilometer per uur – enkele duizenden kilometers kunnen afleggen met een zware springlading.
We vergelijken de afmetingen van de militaire versies onderling, en met de bekende consumentendrone.
Behalve praktisch en vermakelijk zijn drones ook dodelijk en relatief goedkoop en eenvoudig om te maken. Ze zijn niet meer weg te denken uit het militaire arsenaal, maar zijn ook ontdekt door criminele bendes en autoritaire regimes. In deze serie onderzoekt NRC de verschillende gezichten van de drone.
Doorzie de wereld van technologie elke week met NRC-redacteuren
Source: NRC