Kerstmis Met de feestdagen verwacht PostNL weer miljoenen kerstkaarten te bezorgen. Dat is een stuk minder dan voorheen, maar nog altijd koestert Nederland de traditie die eind negentiende eeuw begon. Het postbedrijf voorop.
In de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw werden in Nederland nog pakweg 200 miljoen kerstkaarten verstuurd. Als start voor deze drukke periode voor PTT Post hingen kinderen destijds de eerste wenskaarten in een kerstboom in het gebouw van de Centrale Directie PTT in Den Haag.
Het sorteercentrum van TNT in Leidschendam (2010).
Een sorteercentrum van PostNL in 2015. Destijds verwerkte het postbedrijf nog zo’n 115 miljoen kerstkaarten.
Practice what you preach. Natuurlijk stuurt de afdeling Mediarelaties van PostNL geen e-mail met de ‘beste wensen’. De vier woordvoerders van het post- en pakketbedrijf sturen een papieren kerstkaart om NRC fijne feestdagen en een goed 2026 te wensen. Naar Rotterdam in plaats van naar Amsterdam, maar wel met de juiste hoofdstedelijke postcode op de envelop, zodat de kaart de redactie op tijd bereikt.
En het is niet zo’n kleine kaart ook. De kerstwens van de woordvoerders is van een ruim A5-formaat. Dat is ook een van de tips van het postbedrijf aan iedereen die kerstkaarten verstuurt. Kleinere kaarten, waarschuwde PostNL begin december in een persbericht, kunnen minder gemakkelijk worden gesorteerd.
„De decemberperiode is voor veel mensen een moment om extra bij elkaar stil te staan”, schreef Maurice Unck, directeur Mail bij PostNL, al in hetzelfde bericht. „Een kerstkaart is daarbij een klein, tastbaar gebaar dat veel waarde heeft: post verbindt.”
De eerste Kerstmis na de Tweede Wereldoorlog, 27 december 1945. Medewerkers van de posterijen met kerst- en nieuwsjaarskaarten.
Met z’n allen rond de tafel sorteren medewerkers van de post kerst- en nieuwjaarsbrieven (december 1945).
Een postbode van TNT Post ploetert door de sneeuw in het Utrechtse Bunnik, in december 2010, om kerstkaarten en andere post rond te brengen. De posterijen moesten toen een achterstand inhalen door de recente stakingen.
Met de feestdagen verwacht PostNL weer miljoenen kerstkaarten te bezorgen. In deze periode wordt ruim tien keer meer consumentenpost verwerkt dan normaal. En dat kan PostNL goed gebruiken. Het bedrijf, beursgenoteerd in Amsterdam, heeft het lastig. Eén postzegel is al enige tijd duurder dan één aandeel PostNL.
De postbezorging blijft zwaar verlieslatend, meldde PostNL in november. In de eerste negen maanden van 2025 leed het bedrijf een bruto verlies (voor rente en belastingen) van 43 miljoen euro op de bezorging van brieven, kaarten en brievenbuspakketjes. En ook bij de pakketten staan de marges onder druk.
Nog meer dan voorgaande jaren moet PostNL het financieel hebben van het vierde kwartaal. Met dank aan iedereen die Sinterklaas- en kerstkado’s bestelt bij Bol, Amazon, Alibaba en andere webwinkels. Dankzij alle stembiljetten en kieslijsten eerder dit kwartaal ook. Plus natuurlijk de kerstkaarten.
Kaarten in plaats van ballen, slingers of lichtjes in de boom. Een beetje kerstsfeer tijdens de drukste periode van het jaar in een postsorteercentrum in Amsterdam (2012).
Twee mensen bij een aan de wand bevestigde PTT-brievenbus (1966). In Nederland zijn in 2025 circa 10.000 brievenbussen; tien jaar geleden, in 2015, was dat nog ongeveer het dubbele.
Kerstdrukte in een brievensorteercentrum van PostNL in Nieuwegein (2015).
Zo dient de kerstkaart niet alleen als wens maar ook als versiering. Hier in een gezondheidscentrum in Amersfoort (2011).
Ondanks de dalende postvolumes en de kwakkelende resultaten zorgt de papieren kerstwensen nog altijd voor een jaarlijkse topdrukte bij de posterijen. Een heidens karwei in gewijde tijden, zou je kunnen zeggen.
Voor deze logistieke uitdaging neemt PostNL al jaren extra maatregelen. Zo plant het bedrijf een extra bezorgdag (maandag 22 december), kan je nu ook kerstkaarten meegeven aan boodschappenbezorgdienst Picnic en zet het postbedrijf weer extra mensen in. Dat is al jaren zo: van de werkstudenten in de jaren vijftig van de vorige eeuw tot de zzp’ers van nu.
Maar net als in de rest van het jaar daalt ook rond Kerstmis het aantal kaarten en brieven dat in Nederland wordt verstuurd. In de jaren tachtig en negentig van de twintigste eeuw stuurden Nederlanders elkaar nog circa 200 miljoen kerstkaarten. 2003 was een hoogtepunt, voor zover dat valt na te gaan: ruim 210 miljoen kerstkaarten.
Dat volume daalde naar 85 miljoen in 2017, kende een opleving tijdens de coronapandemie en de lockdowns (met 14 miljoen kerstkaarten per dag) en daalde daarna verder. Hoeveel kerstkaarten dit jaar worden bezorgd is nog niet bekend, maar het zal opnieuw minder zijn dan vorig jaar. Volgens toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM) verstuurde Nederland in 2024 81 miljoen stukken consumentenpost in het hele jaar samen, inclusief alle kerstkaarten.
In het postgebouw bij het Centraal Station in Rotterdam helpen werkstudenten mee met de verwerking van de grote hoeveelheden post tijdens de feestdagen (27 december 1956).
Postbesteller F. Bontekoe op een foto uit 1958 ter gelegenheid van zijn naderend pensioen. Hier sorteerde hij post tijdens de kerstdagen. Bontekoe werkte op het Spoorwegpostkantoor, was destijds veertig jaar in dienst van de PTT en ging enkele maanden later met pensioen.
Een vrouw maakt zelf kerstkaarten (december 2012). Van alle Europeanen verstuurden Nederlanders jarenlang de meeste kerstkaarten, per huishouden gemiddeld zo’n veertig kaarten. Ook in het VK is het sturen van kaarten rond de feestdagen populair.
Het sorteren van post in het stationspostkantoor Rotterdam (14 december 1954).
Kerstdrukte in een brievensorteercentrum van PostNL in Amsterdam.
In de trein tussen Rotterdam en Utrecht (9 december 2004). Schrijver Jules Deelder schrijft een kerstgroet op een kerstkaart van een reiziger. Dit was een actie van de posterijen en NS.
Voor het verwerken van alle kerstpost zette het Post Expeditieknooppunt in Roosendaal in 1981 honderd hulpkrachten, onder wie veel scholieren, ingezet. Hier wordt de kerstpost van de gewone post gescheiden.
Zo krimpt de traditie om elkaar schriftelijk fijne feestdagen te wensen elk jaar weer een beetje. Die gewoonte van het versturen van kerst- en nieuwjaarsgroeten in Nederland begon echt in 1871. In dat jaar introduceerde de posterijen de briefkaart. Binnen enkele jaren leidde dit tot de ansichtkaart. Rond de jaren 1890 werd het versturen ervan een ware rage. Boekhandel Koster uit Amsterdam was in 1873 de eerste Nederlandse drukker die kerstkaarten commercieel verhandelde. Deze waren aanvankelijk gericht op nieuwjaar.
De traditie van wenskaarten is veel ouder. In de Middeleeuwen bood de Europese adel houtsnijwerken met religieuze kersttaferelen aan. De oudste bekende ‘echte’ kerstkaart stamt uit 1611. De Duitse arts Michael Maierus zond toen een handgemaakte kaart met een tekst in de vorm van een roos naar koning James I van Engeland.
De eerste commerciële kerstkaart, die de weg vrijmaakte voor massaproductie, werd in 1843 uitgebracht in Londen. Kunstschilder John Callcott Horsley ontwierp deze kaart in opdracht van de Engelse topambtenaar Sir Henry Cole. De introductie van de betaalbare ‘Penny Post’ in het Verenigd Koninkrijk speelde een cruciale rol in het succes. De kaart veroorzaakte controverse: er stonden kinderen op die wijn dronken. Desondanks was het succes groot en werd de kaart een essentieel onderdeel van de westerse kerstviering.
Een Rotterdamse postbode voelt zich een beetje de Kerstman, 20 december 2002.
De mooiste fotografie en de beste tips geselecteerd door de fotoredactie
Source: NRC