Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant.
Het is voorjaar, en midwinternacht is net geweest. De gehakkelde aurelia, een vlinder die hoort te slapen, zit op een struik. Rododendron, kaasjeskruid, narcissen, zelfs madeliefjes bloeien. De luisteraars van het liefste radioprogramma bellen hun waarnemingen door naar de Fenolijn: waterkers en herderstasje hebben bloemen. Een Vroege Vogels-beller meldt: vogels zingen uit volle borst, de lente in de kop. Net als de woerden rond mijn huis; die werken concurrenten van de vlonder af, verzuipen elkaar, maken zich dik voor een vrouwtje. Aan de dijk ontluikt, doorschijnend nog, de eerste kersenbloesem.
Met 15 graden in december krijgt de natuur vals positief. En dat heeft negatieve gevolgen. Warmte is het signaal voor ontwaken, uitlopen, bloei. Maar de gehakkelde aurelia vindt niet overal nectar. Ook bomen en planten zouden moeten slapen. Te vroeg uitlopen is roofbouw. Straks zijn insecten en planten kwetsbaar voor de onvermijdelijke droogte, schimmels en ziekten. En als de vorst nog komt, hebben ze kostbare energie verspeeld en vriezen ze dood. Indringers als tijgermug en Aziatische hoornaar gaan juist níét dood. Net als de teken, muggen en schimmels die in een witte winter worden opgeruimd.
De natuur heet naar het Latijnse natura: ‘dat wat uit zichzelf groeit’, een eigen aard, ritme en wetmatigheid heeft. Maar de natuur kan steeds minder zichzelf zijn. Wij, de mens, verstoren haar natuurlijkheid. En waar mensen proberen haar aan zichzelf terug te geven, lopen ze aan tegen, nu ja, menselijke constructies.
De gemeente Eijsden-Margraten wil haar natuur een rechtspersoonlijkheid geven om haar beter te kunnen beschermen. Dat past in de wereldwijd snel groeiende juridische beweging: de natuur helpen door haar dezelfde rechten te geven als de mens. In 2017 werd de Whanganui in Nieuw-Zeeland de eerste rivier met rechtspersoonlijkheid.
De inheemse volkeren die langs en van de rivier leven, zijn haar voogden. In de documentaire I Am the River, the River is Me (NPO Doc) vertelt Maori-leider Ned hoe zijn volk daar tachtig jaar voor heeft gevochten. Vroeger loosden bedrijven afval in de Whanganui. Grindwinning richtte grote schade aan. Nu floreert de rivier.
In schril contrast met de Tindi Thangi-rivier in Australië. Brendan is een Australische First Nation-ouderling en vertelt hoe het hun rivier verging: de katoenfabriek aan de bovenloop van de rivier legde gigantische dammen aan en pompt al het water naar katoenvelden en -fabrieken. De benedenloop staat zo goed als droog. Er is geen water en dus geen vangst voor de vissers en twintig inheemse gemeenschappen die vroeger van de rivier leefden. In Nieuw-Zeeland klatert het water door weelderig groen, in Australië wint de woestijn.
Volgens een rapport van de Wageningen Universiteit kan Eijsden-Margraten zijn natuur geen rechtspersoonlijkheid geven. Dat zou volgens de universiteit in ons rechtssysteem niet kunnen. Maar Nederland was in 1602 met de VOC het eerste land ter wereld dat een bedrijf rechtspersoonlijkheid gaf, om zo eigendom te beschermen. Het bestuur van het bedrijf vertegenwoordigt de rechtspersoon voor de wet.
Ecuador nam in 2008 als eerste de Rechten van de Natuur op in zijn grondwet, gevolgd door Mexico, Colombia en Panama. De Spaanse lagune Mar Menor kreeg in 2022 rechtspersoonlijkheid. Op al die plekken blijken natuurrechten een krachtig instrument om al het leven, ook dat van mensen, beter te beschermen. In Nederland stelt een landbouwuniversiteit dat rechten voor een ecosysteem niet kan, terwijl zijzelf en de multinationals waar ze mee samenwerkt als een mens rechten hebben. Wat juridisch mogelijk bleek voor winst en bezit, heet nu juridisch onmogelijk voor leven.
Onbedoeld benoemt Maori-leider Ned het verschil met Nederland: ‘Onze wereld gaat over voogdijschap, niet over eigendom. Ik ben slechts de voogd, zolang ik er ben.’ De vraag is dan ook niet of de natuur een rechtspersoon kan zijn. De vraag is of wij goede voogden willen worden.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant