Spiraaltjeskwestie
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
„Ik herinner me hoe ik op een bed moest liggen en mijn benen in metalen houders moest leggen. Ik kreeg het koud en daarna een enorme pijn in mijn buik”. Aan het woord is de 65-jarige Groenlandse vrouw Bula Larsen, die vorig jaar aan de Britse krant The Guardian vertelde hoe ze op haar veertiende een spiraal geplaatst kreeg.Zij is een van de slachtoffers van de decennialange gedwongen anticonceptie door de Denen.
Zo’n 4.500 vrouwen (op een bevolking nu van 57.000 inwoners) krijgen nu ruim 40.000 euro compensatie voor wat ze is aangedaan door de Denen die, ondanks dat Groenland een autonome regio is binnen het Deense Rijk, het op veel vlakken nog steeds voor het zeggen hadden in Groenland.
De zaak bleef lang onder de radar omdat Groenlandse vrouwen uit schaamte er niet over durfden te beginnen, of omdat ze pas jaren later gezondheidsklachten kregen. Dat kenterde toen in 2017 Groenlandse vrouwen een zaak tegen de Deense staat aanspanden, en er wel een antwoord moest komen. Bij zijn nieuwjaarstoespraak in januari 2025 omschreef Múte Egede, de toenmalige premier van Groenland, de anticonceptie als „genocide, waarmee aangetoond wordt dat kolonialisme niet iets is uit een ver verleden”.
De Denen waren weinig gul in het maken van welke excuses dan ook voor hun rol (in het verleden) op Groenland. In 2021 bood de Deense premier Frederiksen wel al excuses aan vanwege de Groenlandse kinderen die in de jaren vijftig onder dwang naar Denemarken waren verplaatst opdat ze konden worden opgeleid tot een Deenssprekende elite die als lichtend voorbeeld moest dienen voor andere Groenlanders. Dat was „harteloos” en „onmenselijk”, concludeerde de premier toen.Bij een bezoek aan Groenland dit najaar zei ze: „Groenlanders zijn systematisch als inferieur aan andere bewoners van het Deense koninkrijk behandeld.” In de zomer had ze al haar excuses aangeboden en gesteld: „We kunnen niet veranderen wat er is gebeurd. Maar we kunnen wel onze verantwoordelijkheid nemen.”
Het werd natuurlijk tijd dat Denemarken dit deed, maar timing zegt alles. Uit verschillende Deense rapporten blijkt telkens hoe – sinds het aantreden van de Amerikaanse president Trump – de VS op Groenlandse sociale media kwesties aanscherpen om de Denen in diskrediet te brengen. Dat is ook niet echt ingewikkeld, want er is veel mis gegaan, maar bij de verkiezingen dit voorjaar kozen de Groenlanders er toch voor vooralsnog de banden met Denemarken aan te houden. De Denen zelf behouden Groenland ook graag als autonome regio binnen het Deense koninkrijk. Zeker nu er door de smeltende ijskappen meer grondstoffen winbaar worden. Groenland is niet alleen voor de Denen aantrekkelijker dan ooit, ook voor de Europese Unie.
Naaja H. Nathanielsen, de Groenlandse minister van Justitie en Gendergelijkheid, plaatste dit najaar in The Guardian logischerwijs een kanttekening bij alle ontwikkelingen. Zij vond dat de excuses en compensatie veel eerder hadden moeten komen: „Het probleem met een voorstel dat ter elfder ure wordt gelanceerd is dat dit geïnterpreteerd kan worden als gecalculeerd in plaats van berouwvol.”
Dat de aandacht voor Groenland wereldwijd niet gebaseerd is op het belang van Groenlanders zelf, is evident. Maar ongeacht of er nu sprake is van berouw of calculatie: er is een klein stapje gezet in dekolonisatie. En de vrouwen die zich na al die jaren kwetsbaar durfden op te stellen krijgen eindelijk compensatie én de erkenning dat een mensenrecht is geschonden.
Source: NRC