Internationaal Strafhof Washington dreigt met sancties tegen het hele Strafhof en wil dat president Trump en andere prominenten uit zijn regering worden gevrijwaard van alle strafvervolging. Trump zou vrezen dat hij na zijn presidentschap kan worden aangeklaagd vanwege de door hem bevolen aanvallen op Venezolaanse boten.
Het ICC gebouw in Den Haag
Dat president Trump het internationaal recht vooral als een hinderlijk keurslijf ziet, dat hij zonder aarzelen opzijschuift als het hem uitkomt, is inmiddels wel gebleken. Voor hem telt slechts het recht van de sterkste. Juist met Nederland, dat zich vanouds als kampioen van het internationaal recht opwerpt en gastheer is van het Internationaal Gerechtshof en het Internationaal Strafhof, konden conflicten dus niet uitblijven.
Vooral rond het Strafhof lopen de spanningen snel op. Via persbureau Reuters lekte onlangs uit dat Washington dreigde met sancties tegen het hele Strafhof. Volgens een regeringsfunctionaris zouden de VS alleen bereid zijn daarvan af te zien als Trump en andere prominenten uit zijn regering bij voorbaat worden vrijgesteld van alle strafvervolging. Daarnaast moest een onderzoek naar Amerikaanse oorlogsmisdaden in Afghanistan worden gestaakt. Ook diende de aanklacht tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu op verdenking van oorlogsmisdrijven in de Gazastrook te worden ingetrokken.
Volgens onbevestigde berichten zou Trump bevreesd zijn na zijn presidentschap door het Strafhof te worden aangeklaagd wegens de door hem bevolen aanvallen op Venezolaanse boten. Bij die acties, volgens veel deskundigen illegaal, zijn inmiddels ruim honderd doden gevallen, vaak vissers en andere burgers. De VS zijn weliswaar geen partij bij het Strafhof, maar Venezuela (nog) wel. Daardoor zou er toch actie kunnen volgen. De ironie is overigens dat het Venezolaanse parlement er onlangs voor stemde zich terug te trekken uit het Strafhof omdat dit „waardeloos” zou zijn.
„Dat een Amerikaanse functionaris dit zo openlijk tegen Reuters zegt, is verontrustend”, zegt Danya Chaikel, een Canadese jurist die eerder bij het Strafhof zat maar nu voor de mensenrechtenorganisatie FIDH in Den Haag werkt. „Het kan een tactiek zijn de landen die het Strafhof steunen schrik aan te jagen. Maar ik denk dat Trump en zijn mensen de wereld hiermee willen vertellen: we zijn klaar om tot actie over te gaan. Dat het allemaal in strijd met het internationaal recht is, kan ze niets schelen.”
Demissionair minister van Buitenlandse Zaken David van Weel (VVD) bevestigde tegenover de NOS dat de regering-Trump met nieuwe sancties heeft gedreigd. Samen met andere Europese landen lobbyt Nederland nu hard om dit onheil voor het Strafhof af te wenden.
Zulke Amerikaanse sancties tegen het Strafhof kunnen leiden tot een nieuwe, ontwrichtende crisis in de betrekkingen met Nederland en andere EU-staten. Doorgaans maken de Amerikanen het in zo’n geval strafbaar voor alle bedrijven en organisaties om nadien nog diensten te verlenen aan het land of de instelling die door de sancties is getroffen. Daardoor durfden bijvoorbeeld weinig Europese bedrijven zaken te doen met Iran, al mochten ze dat wel van hun eigen regeringen.
Ook Nederlandse bedrijven die tevens actief zijn in de VS zullen in zo’n geval huiverig worden nog diensten te verlenen aan het Strafhof. De Nederlandse regering en andere lidstaten van het hof zouden er eveneens door in een lastig parket komen. „Dit kan grote gevolgen hebben inderdaad”, erkent Tessa van Staden, woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken.
Het ministerie broedt al op manieren om het Strafhof te beschermen tegen de gevolgen van sancties. Hoe ingrijpend die op persoonlijk niveau kunnen zijn heeft een negental medewerkers van het Strafhof, onder wie zes rechters en hoofdaanklager Karim Khan, de laatste maanden al ondervonden. Washington kondigde tegen hen in augustus sancties af wegens hun betrokkenheid bij gerechtelijke onderzoeken die de regering-Trump niet bevielen. De namen van deze juristen prijken nu op een lijst naast die van gezochte terroristen van onder anderen Al-Qaida en Islamitische Staat.
Vooral op financieel gebied werken de sancties vaak verlammend. De Franse rechter Nicolas Guillou vertelde het dagblad Le Monde bijvoorbeeld dat hij online een hotel in Frankrijk had geboekt maar meteen daarna bericht kreeg dat de reservering werd geannuleerd wegens de sancties. „In de praktijk kun je niets meer online doen”, aldus Guillou, omdat Amerikaanse bedrijven in die sector domineren. „Onder sancties staan, is teruggeworpen worden naar de jaren negentig.” Hij en zijn collega-rechters zijn niettemin vastbesloten hun werk voort te zetten.
Ook het functioneren van het dataverkeer van het Strafhof is een grote zorg. Tot deze herfst hing dat voor ruim 90 procent af van apparatuur en diensten van Amerikaanse bedrijven. Voor de zekerheid hebben veel werknemers daarom allerlei dossiers uitgeprint. Het salaris voor de staf is enkele maanden vooruitbetaald, voor het geval banken zulke diensten zouden weigeren. Donderdag kondigde Washington ook sancties af tegen een Georgische en een Mongoolse rechter van het Strafhof omdat zij voor voortzetting van juridisch onderzoek tegen Israël zijn.
„Je kon zo’n conflict zien aankomen, al voor Trumps aantreden”, zegt Lars van Troost, die het Strafhof namens Amnesty International volgt. „Het Strafhof is gemaakt in een heel andere tijd.” Toch hoeven de huidige spanningen volgens hem niet fataal te zijn voor het Strafhof. „Trumps presidentschap is tijdelijk, het Hof is permanent. Maar het is wel belangrijk dat de lidstaten snel een weg vinden om dit te overleven.”
Anderen zijn somberder. Ze wijzen erop dat niet alleen de VS maar ook de andere grote en machtig landen – Rusland, China, India – geen partij zijn. Hongarije, Niger, Burkina Faso en Mali besloten dit jaar zich uit het Strafhof terug te trekken. Het aanzien van het hof heeft verder te lijden onder de slepende kwestie van vermeende seksuele intimidatie door hoofdaanklager Karim Khan van een ondergeschikte. „Als je die aanvallen nu niet weet te stoppen, erodeert het hele internationale rechtssysteem”, zegt jurist Chaikel.
Bemoedigend vond zij dat de 125 lidstaten van het Strafhof begin december in een verklaring uitdrukkelijk hun solidariteit met het hof uitspraken en hun vastbeslotenheid het hof te laten functioneren „niet afgeschrikt door dwangmaatregelen of intimidatie, inclusief het gebruik van sancties of arrestatiebevelen tegen gekozen functionarissen”. Hoe standvastig ze in de praktijk blijven, moet blijken.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC