is televisierecensent voor de Volkskrant.
De stofwolken van de rellen na de voetbalwedstrijd tussen Ajax en het Israëlische Maccabi Tel Aviv hingen nog in de lucht, toen er een wereldwijde mediastorm opstak. Het waren ‘pogroms’ van moslimterroristen geweest, klonk het op grote Amerikaanse televisiezenders. Amsterdam werd afgeschilderd als oorlogsgebied; de Israëlische premier Netanyahu meldde dat hij vliegtuigen zou sturen om zijn landgenoten te evacueren.
Zondagavond, ruim een jaar later, bood onderzoeksprogramma Medialogica (Human) in Een gitzwarte nacht een broodnodige reconstructie van de berichtgeving rond die rellen.
Het interessantst waren de verklaringen van journalisten en burgemeester Femke Halsema, die zelfbewust terugblikten op hun eigen rol. Confronterend, hoe snel journalisten en bestuurders zich, zelfs met de beste bedoelingen, kunnen laten meesleuren door een mediastorm – en die daarmee bovendien versterken.
Die storm begon op sociale media, waar amateurbeelden van het geweld rondgingen. Zo ook die van Annet de Graaf, die met haar smartphone had gefilmd hoe enkele mensen werden opgejaagd door Maccabi-supporters en deze beelden zonder veel context had geplaatst op X. Voor ze het wist ging haar video viraal, maar juist als voorbeeld van ‘hit-and-runs’ gericht op Israëliërs. ‘Een ander narratief dan ik zelf had geobserveerd’, zei ze in Medialogica.
Ook de verkoop van haar beelden aan persbureau Reuters bracht daar geen verandering in. Dat publiceerde haar video zonder haar eigen verduidelijkingen, maar met het onderschrift: ‘In de vroege uren van vrijdag braken er rellen uit buiten het centraal station van Amsterdam. Volgens de Israëlische autoriteiten was de aanval gericht tegen Israëlische burgers.’
Met zulke voorbeelden maakte Medialogica inzichtelijk hoe effectief de Israëlische regering grip kreeg op de beeldvorming. Al snel bepaalden de reacties van Israëlische politici, die termen als pogrom gebruikten en verwezen naar de Tweede Wereldoorlog, de berichtgeving van de overdonderde Nederlandse media. ‘De persalarmen vlogen ons om de oren’, verklaarde AD-journalist Tonny van der Mee. ‘Pas toen ik thuiskwam, zag ik dat we het andere geluid misten in onze berichten.’
‘Een schoolvoorbeeld van oorlogsjournalistiek’, aldus onderzoeker Amélie Godefroidt. Ze legde uit dat wanneer journalisten snel een chaotische situatie moeten duiden, ze vaak het frame van de mensen en instanties met het grootste bereik gebruiken.
Ook burgemeester Halsema sprak in haar verklaring over pogroms; in Medialogica gaf ze aan dat ze dat woord achteraf niet had moeten gebruiken. Daarnaast deed het haar zichtbaar pijn dat ze onbedoeld ook had bijgedragen aan een vijandbeeld – antisemitische jonge moslims – door de daders te beschrijven als ‘jongens op scooters’. Want al snel hadden gretige politici het over een ‘integratiecrisis’.
Zo was Medialogica een indringende waarschuwing om, wanneer de stofwolken nog in de ogen prikken, niet meteen vast te klampen aan het verhaal van de luidste schreeuwer. Zoals journalist Lotfi El Hamidi stelde: ‘Je mag de lezer ook meenemen in je twijfel, in wat je niet weet. Ook dat is journalistiek.’
Source: Volkskrant