is journalist en columnist voor de Volkskrant.
‘Als Trump werkelijk meent Oekraïne en Zelensky te moeten slachtofferen in een een-tweetje met Poetin en volhardt in zijn verraad aan Europa, ben ik atlanticus af.’
Dit schreef ik in maart dit jaar, nadat de Oekraïense president Zelensky gemangeld was op het Witte Huis. Boos nam ik afstand van waar ik een leven lang in geloofde. Wel bouwde ik nog een zekere voorwaardelijkheid in: als Trump volhardt, dan...
Inmiddels zit 2025 er bijna op, denk ik er nog hetzelfde over? Heeft Amerika zich definitief van mij vervreemd?
Eigenlijk is deze vraag aanmatigend, om niet te zeggen pathetisch. Ik reduceer hier wereldpolitiek tot iets persoonlijks, terwijl het voor de wereld helemaal niks uitmaakt wat ik vind. Maar ja, anderzijds moet ik denken aan wat Sheila Sitalsing destijds in maart tegen mij zei: als een hardcore-atlanticus als jij zijn vertrouwen in Amerika verliest, dan zegt dat iets over de teloorgang van het Amerikaans-Europese bondgenootschap. Laat me dan op Sheila’s gezag op zijn minst fungeren als Atlantische barometer.
Die voorspelt weinig goeds. De situatie is in de loop van het jaar slechts verslechterd. Soms leek Trump even terug te keren in het kamp van Oekraïne en Europa, maar niet voor lang. Hij blijft Zelensky pressen tot een capitulatie voor de Russische president Poetin. En voor Europa voelt hij geen enkele liefde, respect of verantwoordelijkheid. Het is ook geen haat, het is erger, het is minachting.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
In de veelbesproken nieuwe Amerikaanse veiligheidsstrategie verdelen imperiale mogendheden als de VS, China en Rusland de wereld in invloedssferen. Latijns-Amerika is voor de Amerikanen. Europa moet het zelf maar zien te redden tegen de Russen.
Zo ontpopt Trump, de leider van het Atlantisch bondgenootschap, zich als de grootste ex-atlanticus. Eentje die er wel toe doet. Soms moet ik om hem lachen, om zijn buitensporige gebral, het is grappig en tegelijk gruwelijk. Hij is een a-historische kracht die maar één maat der dingen kent: zichzelf. Uit een fallische behoefte wil hij overal Trump-torens oprichten. Niks laat hij zich gelegen liggen aan bestaande, organisch in de tijd gegroeide ordeningen.
Afgewacht moet worden wat er van die nieuwe nationale veiligheidsstrategie in de praktijk terechtkomt, maar voor het moment kan ik haar niet anders interpreteren dan als een breuk met Europa. Het betekent feitelijk het einde van het Westen. Want de Amerikaans-Europese alliantie vormde altijd de kern van de westerse democratische waardengemeenschap waartoe ook Japan, Zuid-Korea en Australië gerekend worden. Zonder die kern geen Westen meer. Dat is toch schrikken.
Zelfs voor degenen die normaal vol kritiek zitten op de westerse politiek, blijkens hun verontwaardigde reacties op het strategiedocument. Kennelijk gaat hiermee meer verloren dan hun lief is. Zien we vaker: je gaat het pas missen als het weg is, om het cruijffiaans te formuleren.
Is de verwijdering tussen Amerika en Europa blijvend? Dat is moeilijk te zeggen. Zoals de overwinning van de liberale democratie na 1989 niet definitief was, zo hoeft de huidige opmars van de autocraten ook niet het laatste woord te zijn. Harvard-professor Joseph Nye schreef in 2023 naar aanleiding van China’s opkomst dat als de VS, Japan en Europa de handen ineenslaan, zij de internationale orde kunnen bepalen. Bij het begin van deze eeuw verwachtte The Economist dat deze landen de dominante alliantie zouden blijven. Belangrijk daarbij was de onderlinge ideologische verbondenheid als democratieën. En juist daarin is de klad gekomen met Trump. Hij identificeert zich eerder met autocraten als Poetin, met wie hij een onzalige zielsverwantschap lijkt te voelen.
Toch blijf ik hopen op een correctie. Veel van datgene waar Trump voor staat, is in wezen on-Amerikaans. Want ook al kent Amerika zijn ups en downs, zijn excessen, het blijft een tot in al zijn vezels gedemocratiseerde samenleving. Afgelopen week zag ik hoe Trump zijn voorgangers onbeschoft beschimpt. En hoe hij schaamteloos en onsamenhangend pochte over het eerste jaar van zijn tweede termijn. Het was een ontluisterende vertoning van een door kiezersonvrede over de prijsstijgingen in het nauw gedreven president.
Even had ik het gevoel dat dit de meeste Amerikanen ook met afschuw moet vervullen en dat zij vroeg of laat de trumpiaanse betovering zullen doorbreken. Ik geef Amerika nog niet helemaal op. Ik blijf een slag om de arm houden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns