Fotograaf Sergei Gapon volgde de net vrijgelaten Belarrusische activist Ales Bialiatski een dag na zijn vrijlating tot in het pashokje van een winkelcentrum in Vilnius. Wat je ziet is in broosheid verpakte kracht.
is schrijver en kunstjournalist
Je ziet het niet op deze foto, maar in de sneakers van Ales Bialiatski zitten aan elkaar geknoopte touwtjes in plaats van schoenveters. Dus misschien dat de Belarussische mensenrechtenactivist hierna is doorgelopen naar de schoenenafdeling voor een nieuw paar, voor onder het pak dat hij met zijn vrouw, Natallia Pinchuk, heeft uitgezocht in een winkelcentrum in Vilnius, Litouwen, waar de kostuums van de week in de aanbieding waren: van 369 euro voor 219 euro 99.
Sergei Gapon volgde de man die in 2022 de Nobelprijs voor de Vrede won tot in het pashokje. Dat deed de fotograaf natuurlijk niet voor niets. Nu kon hij aanwezig zijn bij een bijzonder moment: Bialiatski die zichzelf, een dag nadat hij was vrijgelaten uit een Belarussische cel, als vrij man opnam in een passpiegel. Keurende, ietwat trieste blik. Wat zie je na vierenhalf jaar gevangenschap?
Bialiatski werd in juli 2021 samen met twee van zijn collega’s gearresteerd. Volgens de Belarussische aanklagers hadden zij zich schuldig gemaakt aan geldsmokkel en het financieel steunen van activisten die waren opgepakt bij de grootschalige demonstraties tegen de herverkiezing van president Loekasjenko in 2020.
In 2023 werden ze veroordeeld tot tien jaar cel. Krantenberichten toonden foto’s van Bialiatski tijdens de uitspraak, naar de beste Russische traditie gepresenteerd in een kooi. Na twee jaar cel was zijn gezicht gegroefd, de ogen waren nog wat dieper komen te liggen en het spierwitte spriethaar op zijn hoofd was dun geworden.
Vorige week vrijdag, de dag dat hij vrijkwam, bleek dat haar verdwenen. Uit een busje stapte een oude, magere man met een ingevallen gezicht. Zijn schedel was nagenoeg kaal; het weinige haar dat hij nog had, was ook nog eens afgeschoren. Hij werd verwelkomd door onder anderen Svetlana Tichanovskaja, de Belarussische oppositieleider en vrouw van Sergej Tichanovski, die het in 2020 wilde opnemen tegen Loekasjenko.
Ook Tichanovski was destijds opgepakt en weggestopt, tot hij afgelopen juni onverwacht werd vrijgelaten. Bekijk de foto’s en je gelooft je ogen niet: de man die er vóór zijn gevangenschap uitzag als een beer van een vent met een dikke, donkere baard, was bij zijn vrijlating zo vermagerd en grijs, dat zijn eigen dochter hem niet eens direct herkende. Het Belarussiche gevangeniswezen werd door een andere politieke gevangene eens vergeleken met de goelags van Stalin en de concentratiekampen van Hitler. De omstandigheden zijn dermate afschuwelijk dat ‘de gevangene langzaam sterft’.
Uit die hel is Bialiatski nu ontsnapt. Hij gaat een tijd van interviews tegemoet en wil zijn activistische werk weer oppakken. ‘De strijd gaat door’, zei hij. Dat hij het goedvond dat fotograaf Gapon hem meteen de volgende dag al fotografeerde terwijl hij nieuwe kleren kocht, is een visuele meesterzet, van zowel de fotograaf als de activist zelf.
De boodschap van die foto’s is dat het werk, inderdaad, gewoon doorgaat: jasje aan, de spreekwoordelijke mouwen opstropen en gáán. Tegelijkertijd spreekt uit de serie die Gapon maakte in het winkelcentrum in Vilnius een wonderschone kwetsbaarheid. Iederéén is kwetsbaar in een pashokje, de blik waarmee je jezelf bekijkt en beoordeelt is intiem en niet per se bestemd voor anderen.
En hier staat dan ook nog eens een man die de afgelopen jaren nauwelijks een glimp opving van zichzelf en nu geconfronteerd wordt met een afgetakeld lijf, dat waarschijnlijk een veel kleinere maat nodig heeft dan eerst. Zijn vrouw kijkt via de spiegel met hem mee, de hele wereld kan het zien op deze foto. Het is in broosheid verpakte kracht.
Welkom terug, Ales Bialiatski. Dat jasje zit goed, nu de broek nog; hij hangt al klaar. Dan door naar de schoenenafdeling voor een stevig nieuw paar mét veters. Je zult ze nodig hebben.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant