De kunst- en fotografiekenners van ‘de Volkskrant’ selecteerden de beste tentoonstellingen van het afgelopen jaar. Gemene deler: de aandacht voor spullen en mensen die vaak juist niet worden gezien.
is kunstredacteur van de Volkskrant.
Nu te zien in het Rijksmuseum: een rijkelijk gedecoreerde keukenkast. Met erin een uitstalling van borden, kannen en glazen uit de 17de eeuw. Opvallend: die zijn stuk. Hier en daar bijzonder knap gelijmd, maar duidelijk kapot. Dit zijn geen lang gekoesterde museumstukken die even uit het veilige comfort van een depot zijn gehaald.
Sterker nog, de spullen komen uit een beerput. Ze waren weggegooid door de rijke familie Sonck in Hoorn, maar archeologen namen in 2019 de moeite deze ‘uitzonderlijk grote beerput’ (zo wordt hij beschreven) door te spitten. De museumbezoeker wordt in de expositie Thuis in de 17de eeuw zelfs getrakteerd op de etensresten die deze beerput prijsgaf: een vissenwervel, oesterschelp, botjes.
Museumbezoekers worden uitgenodigd om voor een keer niet te kijken naar wat is bewaard, maar naar wat is weggedaan. En dat is een fascinerende omkering. Ergens voelt deze beerputpresentatie symbolisch voor wat we zagen en waardeerden in het jaar 2025.
Niet dat het een shitjaar was. Helemaal niet. De kunstredactie deelde zelfs bovengemiddeld veel sterren uit. Maar het was wel een jaar van het kleine, het ongeziene, het veronachtzaamde, het genegeerde.
Zo bewonderden we een archeologische kindersok in Leiden, we lieten ons verrassen door een stervende kakkerlak in Antwerpen en waren geraakt door een beduimeld notitieboekje in Rotterdam.
De hoogst gewaardeerde fotografietentoonstelling van dit jaar, American Photography, was niet een canon van de beste fotografen uit de Verenigde Staten, maar toonde de rol die de fotografie heeft gespeeld in het land vanaf 1839. Het Rijksmuseum in Amsterdam diepte een breed palet op, van reclamemateriaal – zie het prachtige tableau uit circa 1915 van een reeks (ingekleurde) snoepjes – tot amateurkiekjes die opvallen door aandoenlijkheid of patriottisme. Topfotografen hingen er ook, wat alles bij elkaar leidde tot een eigenzinnige mengelmoes die verraste en fascineerde.
Boven aan de lijst van beste kunsttentoonstellingen prijkt Good Mom/Bad Mom, een taboedoorbrekende groepstentoonstelling die het onderwerp ‘moederschap’ verkende. De expositie in het Centraal Museum in Utrecht ging veel verder dan de traditionele heilige kunstmoeder (Maria) en liet moeders zien die bijvoorbeeld stuntelen, schreeuwen of rouwen.
Een installatie van Yoko Ono, waarin zij bezoekers uitnodigde een briefje aan hun moeder te schrijven, leverde naast ontroerend lieve ook bijtende en schurende teksten op. Een van de vele achtergelaten hartenkreten: ‘Mam, had je maar nooit kinderen gekregen, dan was je veel gelukkiger geweest omdat je je studie af had kunnen maken en als arts had gewerkt.’
Zoiets krabbel je niet zomaar neer. De openhartigheid van bezoekers was een blijk van hun vertrouwen in de tentoonstelling, die zo’n gevoelig onderwerp met zo veel schoonheid wist over te brengen.
En ook met humor, getuige de rake reeks animaties en schilderijen getiteld Shit Mom van Tala Madani. Onbeschaamd de meest shitty versie van jezelf laten zien, ook daarin herken ik de rauwe eerlijkheid van wat we voor het gemak (en ieders ongemak) vanaf nu de verfrissende ‘beerputmentaliteit van 2025’ zullen noemen.
1. Good Mom/Bad Mom, Centraal Museum, Utrecht
Het persoonlijke werd politiek én visueel verrukkelijk in deze taboedoorbrekende tentoonstelling over moederschap. Lees de recensie.
2. Jacob Lawrence – African American Modernist, Kunsthal Kade Amersfoort, nog te bezoeken t/m 4/1
Een uitgebreid overzicht van de kunstwerken van Jacob Lawrence (1917-2000), chroniqueur van de Afro-Amerikaanse ervaring. Zijn indrukwekkende eigenzinnige stijl bewijst dat moderne kunst sociaal en verhalend kan zijn. Lees de recensie.
3. When We See Us, Bozar, Brussel
Bozar presenteerde 155 kunstwerken van 118 kunstenaars. Met de gemene deler dat ze zwart en Afrikaans of van Afrikaanse afkomst zijn. De tentoonstelling was als een cadeau, alsof de kunstliefhebber er zomaar een gehele kunstgeschiedenis bij kreeg. Lees de recensie.
4. Artus Quellinus, Koninklijk Paleis op de Dam, Amsterdam
De naam Artus Quellinus (1609-1668) zal bij weinigen een belletje doen rinkelen. Maar deze tentoonstelling bewees hoe uitzonderlijk de beeldhouwer was: werkelijk alles kon hij maken, met een adembenemende precisie. Lees het artikel.
5. Missen als een ronde vorm, Stedelijk Museum Schiedam, nog te bezoeken t/m 1/3
Hoe gaan kunstenaars om met verlies? Deze groepstentoonstelling over ‘de kunst van het doorleven’ is verrassend en gevoelig. Lees het artikel.
Met medewerking van Sarah van Binsbergen, Marsha Bruinen, Mariëtte Haveman, Esmee Postma, Rutger Pontzen, Anna Stibbe en Wieteke van Zeil.
1. American Photography, Rijksmuseum Amsterdam
Wie een defilé verwachtte van Amerikaanse topfotografen, kwam bedrogen uit. American Photography liet een keur aan toepassingen zien van fotografie in de VS, wat een originele en vermakelijke expositie opleverde. Lees het artikel.
2. Bernd & Hilla Becher – Geschichte einer Methode, Die Photographische Sammlung, Keulen, nog te bezoeken t/m 1/2
Het echtpaar Becher fotografeerde veertig jaar lang zware industrie op originele wijze. Dat monnikenwerk resulteerde in een conceptuele én visueel aantrekkelijke collectie, zo bewijst een grote tentoonstelling in Keulen. Lees het artikel.
3. War Stories, Ukraine up close, Nationaal Militair Museum, Soesterberg, nog te bezoeken t/m 4/1
Een documentaire, een fotoboek en een expositie zijn inmiddels gewijd aan de gevaarlijke arbeid die oorlogsfotograaf Eddy van Wessel in Oekraïne verrichtte. Een hoogtepunt van geschiedenis in wording. Lees het artikel.
4. Sakir Khader - Yawm al-Firak, Foam (Fotomuseum Amsterdam)
De eerste solotentoonstelling van de Palestijnse Nederlander kreeg veel aandacht. Khader trok zeven door de Israëliërs gedode jonge Palestijnen uit de anonimiteit van het leger ‘martelaren’. Lees de recensie.
5. Erwin Olaf – Freedom, Stedelijk Museum Amsterdam, nog te bezoeken t/m 1/3
De populaire fotograaf overleed in 2023, aanleiding voor het Stedelijk Museum Amsterdam om uit te pakken met een eerbetoon dat vrolijkheid en tristesse biedt. Lees de recensie.
Met medewerking van Arno Haijtema, Michiel Kruijt en Mark Moorman.
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant