is econoom en publicist.
De voormalige topman Peter Wennink van chipmachinefabrikant ASML noemde Nederlanders al eens ‘dik, dom en blij’. En nu hij dezer dagen zijn rapport De route naar toekomstige welvaart presenteert, schuwt hij de grote woorden evenmin. ‘Nu zijn we rijk’, zei hij in een interview met de Volkskrant, ‘dat kunnen we misschien nog tien, twintig jaar volhouden, maar daarna komt de man met de hamer.’
Wenninks publieke optreden is, net als zijn rapport, een wonderlijke mix van lompheid, terechte zorgen, goede ideeën en gevaarlijke voorstellen. Dat het rapport in brede kring welwillend is ontvangen, is per saldo tamelijk onbegrijpelijk.
Terechte zorgen? Wennink hamert op het belang van groei van de productiviteit. Een economie kan groeien door meer uren te werken of door per uur productiever te werken – meer smaken zijn er niet. Het blijkt lastig om mensen te verleiden meer uren per week te gaan werken. En de productiviteitsgroei in Nederland (en andere landen) kachelt al decennia achteruit. De groeivooruitzichten van de Nederlandse economie zijn daarom mager (ook volgens bijvoorbeeld het Centraal Planbureau), terwijl er tegelijkertijd juist extra geld nodig is voor zowel collectieve uitgaven aan vergrijzing (zorg en sociale zekerheid) als voor investeringen (in bijvoorbeeld het elektriciteitsnet en verduurzaming). Als de overheidsuitgaven sneller groeien dan de economie, gaat dit (in principe) ten koste van de koopkracht van huishoudens. En structureel koopkrachtverlies is onplezierig (al komt er dan niet direct een man langs met een hamer).
Prioriteit nummer één is daarom, volgens Wennink, het verhogen van de groei van de arbeidsproductiviteit. Hieraan gekoppeld is zijn wens om in het verruwende internationale krachtenveld ‘strategisch relevant te blijven’ in vier domeinen. Dit wil zeggen: een positie op te bouwen die andere landen dwingt op gelijke voet met Nederland zaken te doen. De chipmachines van zijn voormalige werkgever ASML zijn hiervan een mooi voorbeeld.
Wennink kiest voor vier domeinen om fors in te investeren opdat de productiviteit groeit. Eén: digitalisering en AI. Twee: veiligheid en weerbaarheid. Drie: energie- en klimaattechnologie. Vier: life sciences en biotechnologie. Waarom deze? ‘Ze vormen de ruggengraat van de grote transities van deze eeuw.’ Binnen deze domeinen moet Nederland dan ‘gericht’ investeren. Wie richt? Wie betaalt? Dat is niet altijd even duidelijk. Maar volgens Wennink liggen er miljarden aan investeringen van private partijen op de plank, wachtend op beter beleid, wachtend ook, op aanzienlijk kleinere publieke (co-)investeringen.
Alarmbellen gaan rinkelen als Wennink vervolgens over de overheidsfinanciën komt te spreken. Hij wil de staatsschuld laten oplopen voor ‘investeringen met bewezen rendement en grote maatschappelijke baten’. Hij wil in de rijksbegroting een onderscheid maken tussen consumptieve uitgaven en investeringsuitgaven, waarbij investeringsuitgaven in de toekomst prioriteit zouden moeten krijgen. Wie ook maar enig benul heeft van openbare financiën weet: dit zijn vrijbrieven voor politiek opportunisme. Een beetje politicus verandert een consumptieve uitgave binnen drie seconden in een investering. En investeringen met ‘bewezen rendement’ hoeft de overheid helemaal niet te doen, daar zijn banken voor. Vingers af van de rijksbegroting!
Zijn al die mooie woorden (en is al die lompe taal) dan op de keper beschouwd niets anders dan een lobbyverhaal voor meer steun aan (sommige) bedrijven? Ten koste van de schatkist? Wij van WC-Eend adviseren WC-Eend? Die conclusie is me te cynisch. Daarvoor is het vraagstuk – lage economische groei en stijgende overheidsuitgaven – ook te serieus. Maar de kritiekloze omarming van het Wennink-rapport vind ik verbazingwekkend.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen. Frank Kalshoven is econoom en publicist. Reageren? Email: frank@frankkalshoven.nl.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant