is columnist van de Volkskrant en werkt als adviseur voor overheden en maatschappelijke organisaties.
Beroemd voorbeeld van een gijzelaar die erin slaagde om een versleutelde boodschap door te geven, is de Amerikaanse krijgsgevangene Jeremiah Denton. In 1966 werd hij door de Noord-Vietnamezen gedwongen tot een propaganda-interview op tv. Veinzend dat hij last had van felle studiolampen, spelde hij met knipperende ogen in morsecode het woord torture. Marteling.
Ik merk dat ik nu naar Europese leiders kijk zoals naar Denton, wanneer zij de loftrompet steken over het Amerika van Trump. Speurend naar tekenen dat ze eigenlijk een andere boodschap voor ons hebben.
Soms vrees ik dat het turen vergeefs is. Dat hun naïviteit niet is gespeeld. Dat Europa, zoals de Italiaanse schrijver Giuliano da Empoli zegt, wordt geregeerd door een klasse van advocaten, verloren in een wereld vol roofdieren.
Daar lijkt het op, als zij in de onderhandelingen over Oekraïne de term ‘Amerikaanse veiligheidsgaranties’ bloedserieus uitspreken. Alsof Trump nooit is gebeurd. Alsof de tijd is teruggedraaid.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
De Oekraïense Elena zei in deze krant al tegen verslaggever Iris Koppe dat ze haar hart vasthield bij de ‘vredesonderhandelingen’. ‘Schiet Amerika ons echt te hulp als Rusland ons opnieuw aanvalt?’
Het pijnlijke antwoord is waarschijnlijk nee. En niet alleen vanwege Rusland, dat akkoord zou moeten gaan met Amerikaanse wapens en Europese troepen in Oekraïne, terwijl Poetin nog deze week bezwoer dat de ‘Europese varkentjes’ hem niet van zijn grootscheepse territoriale ambities zouden afhouden. Het probleem is de vijandigheid van de Amerikanen zelf. Voor zover die niet glashelder was, hebben de VS nog even hun nationale veiligheidsstrategie zwart op wit gezet: over Rusland geen kwaad woord, terwijl Europa dient te worden ondermijnd en uit elkaar gespeeld.
Lang was de formule deze: de VS stonden toe dat Europa economisch sterk was en zich politiek steeds verder verenigde, maar militair zwak bleef. Dat had natuurlijk voordelen: de EU werd geen serieuze concurrent, de kans op een nieuwe verwoestende oorlog bínnen Europa bleef klein en door die afhankelijkheid konden de VS zich geen trouwere bondgenoot wensen.
Onder Trump eisen de VS dat de Europese Navo-landen militair op eigen benen staan. Alleen is het niet de bedoeling dat de wereld er een volwaardige grootmacht bij krijgt. En dus moet de EU kapot en steunen de VS onder het mom van ‘Europese grootsheid’ de radicaal-rechtse politieke bewegingen die zich voor desintegratie inzetten.
Europese leiders zijn dan ook verwikkeld in een race tegen de klok: ze moeten het continent bewapenen vóórdat het uiteenvalt in losse vazalstaatjes die een Russische en een Amerikaanse tiran onderling kunnen verdelen. En dit moeten ze voor elkaar krijgen, in een innige omhelzing met hun gijzelnemer.
Met als gevolg dat wij niet kunnen afgaan op wat ze zeggen. Zíjn ze bezig onze autonomie te vergroten? Of komen ze niet van hem los? Geef ons een teken!
Bij Schoof zie ik geen dubbelzinnigheid, ben ik bang, als hij hoog van Amerikaanse garanties opgeeft. Navo-chef Rutte, die Trump als geen ander stroop om de mond kan smeren, geeft al meer gemengde signalen af. Terwijl de VS mordicus tegen een Navo-lidmaatschap van Oekraïne zijn, noemt Rutte dat lidmaatschap op een militaire basis in Polen ‘onomkeerbaar’. Het lastige aan Rutte is dat je nooit weet of zijn verbale acrobatiek een zaak dient, of zijn positie.
Dicht bij een morsesignaal kwam de Finse president Alexander Stubb. Net als Rutte wordt hij gezien als een man die met Trump weet om te gaan. Hij mocht een rondje golf spelen met de president. ‘Vaak’, zo legde hij internationale diplomatie uit in een interview bij Buitenhof, ‘is wat iemand in het openbaar zegt heel anders dan wat iemand privé zegt.’ Dat kon over Trump gaan en net zo goed over hemzelf.
Op de vraag of Trump nog te vertrouwen is inzake Oekraïne, zei Stubb ja, maar dan in zoverre dat Trump wordt gedreven door een behoefte om vredesakkoorden op zijn naam te schrijven. Vertrouwen betekende niet ‘dat we het eens hoeven te zijn met het eindresultaat’.
Stubb had het over ‘waardengedreven pragmatisme’, waarbij je in de gaten moet houden waarvoor je het doet – vrijheid, democratie, rechtsstaat – maar intussen nu moet werken met een Amerika dat nationalistisch en conservatief is, wordt gemotiveerd door financieel gewin en dat aan het schuiven is met geopolitieke macht.
Het stevigst klinkt af en toe de Duitse kanselier Merz, die direct na zijn verkiezing vaststelde dat Europa ‘van twee kanten onder immense druk staat’ en dat het zijn ‘absolute prioriteit is om onafhankelijk te worden van de VS’. Dat laatste herhaalde hij na het verschijnen van de Amerikaanse strategie, maar hij bood ook een beetje kruiperig dit aan: als de Amerikanen niet met heel Europa wilden samenwerken, dan misschien wel met Duitsland?
Het is raar. Vaak worden politici gemaand tot eerlijkheid. Nu is er reden om te wensen dat ze ons voorliegen. Het meest bemoedigende bericht in dat licht ging over notulen van een geheim overleg tussen Europese leiders en Zelensky, die naar Der Spiegel waren gelekt. ‘De kans bestaat dat de VS Oekraïne zullen verraden’, had de Franse president Macron gezegd. ‘Ze spelen spelletjes met ons’, aldus Merz over de Amerikaanse onderhandelaars. Waaraan de Fin Stubb toevoegde: ‘We moeten Oekraïne en Volodymyr niet alleen laten met deze gasten.’
Of zou dat juist niet gemeend zijn? Is het mooi weer spelen bij Zelensky, die ze straks voor de wolven zullen gooien?
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant