Beste cultuur van 2025 Het was een popjaar met uitdagingen: AI, streamingproblemen, oorlog, hyperkapitalisme… Maar daar stond veel moois tegenover: Rosalía, Bad Bunny en Blood Orange.
Een van de allergrootste popsongs dit jaar komt van een fictieve band: Huntr/x. Ejae, Nuna en Rei Ami, de echte zangeressen, zijn minder bekend dan de karakters Rumi, Mira en Zoey uit Kpop Demon Hunters. Die film ging door het dak dit jaar, en de soundtrack volgde op de voet.
Nepmuziek? Nee, dat ook weer niet. Zeker vergeleken met de echte nepmuziek die 2025 overspoelde. Muziek gemaakt met AI-tooltjes kun je gerust doorgebroken noemen. De Franse muziekstreamer Deezer becijferde dat ze 50.000 nieuwe nummers per dag verstouwen die volledig zijn gemaakt met AI – de andere streamingdiensten ongetwijfeld vergelijkbaar. Suno en Udio, tot voor kort dubieuze sites die auteursrechtelijk beschermde muziek illegaal gebruikten voor hun tools, werden salonfähig door deals met de grootste platenlabels van de wereld. Met Suno alleen al wordt elke twee weken een volledige Spotify-bibliotheek aan liedjes gemaakt: 7 miljoen per dag. Dit was het jaar waarin we terugkeken op de afgelopen kwarteeuw popmuziek, naar Napster en de opkomst van Spotify (waar tegenwoordig evenmin met onverdeeld enthousiasme naar wordt gekeken), maar nog veel spannender wordt vooruitkijken – niemand weet of er straks nog een geest in de machine huist.
Daartegenover staat gelukkig heel menselijke muziek. De beste plaat van het jaar volgens vriend en vijand is LUX van Rosalía, het album dat ook bovenaan de gewogen albumlijst van NRC’s popredacteuren staat. Na experimenten met akoestische net-niet-traditionele muziek, zwoele popflamenco en trillende reggaeton, bracht ze in november een weelderig, orkestraal meesterwerk uit dat met geen enkele AI-prompt te bedenken zou zijn geweest. Een dikke middelvinger naar gemanipuleerde en gegenereerde muziek en een liefdesbrief aan de menselijke creativiteit, waarmee ze niet voor niets twee avonden in de Ziggo Dome uitverkocht. En misschien wel meer dan dat: zelfs het Vaticaan sprak zijn waardering uit voor LUX.
Een album waarop het welverdiend wegdromen was, want de actualiteiten stampten de popwereld dit jaar in met modderige laarzen. De genocidale oorlog in Gaza liet op alle podia z’n sporen achter, gelukkig met woorden en vlaggen en niet met wapens, maar het ging soms wel hard tegen hard. Bob Vylan werd eerst met open armen ontvangen, daarna geannuleerd. Dan waren er nog durfinvesteerders die festivals overnamen, aanhoudende tekorten in personeel en middelen, en blijkt het Songfestival het front van de muziekwereld tegen Israël. En je zou bijna vergeten dat we aan een ramp zijn ontsnapt, met de verijdelde bomaanslag bij het concert van Lady Gaga in Rio de Janeiro.
Maar genoeg muziek. Soms ook activistisch, of toch in elk geval inspirerend. Opvallend: weinig echt grote sterren. Grote uitzondering is Bad Bunny, die bij een groot deel van NRC’s popredacteuren een snaar raakte en ervoor zorgde dat we voor het eerst twee Spaanstalige albums in onze top-3 hebben. En verder vielen we vooral voor platen van relatief onbekende namen, ook al kunnen zangeressen als Rosalía, Celeste en Olivia Dean in 2026 vast niet meer over straat. Gezond is het evengoed, iets nieuws, iets fris. Op naar 2026!
Peter van der Ploeg
Begrijpelijk dat je niet meteen de vinger kunt leggen op wat je hoort bij Kin’Gongolo Kiniata. De Congolese band maakt veel van hun instrumenten zelf, en klinkt alleen daarom al uniek: petflessen, olievaten, geïmproviseerde snaarinstrumenten met slechts één snaar. Indrukwekkend dat ze daarmee zo’n krachtige sound kunnen neerzetten. Energieke, rauwe en verrassende punk met Congolese call-and-response, dikke bassen uit de elektronica en ritmes uit het hart.
De stemmingswisselingen zitten al meteen samengepakt in de opener ‘Reality TV Argument Bleeds’. Een strakke Weezer-riff wordt met knarsend gitaargepiep overhoop gehaald en door elkaar geschud: zoete melodie vermengd met panische chaos. Het ene moment gromt, piept en zoemt alles, meteen erna keert de comfortabele tederheid terug. Tussen alle tranen en leeglopende harten door biedt Bleeds troost én valt er genoeg te lachen.
Naar dit debuutalbum werd uitgekeken, want Nusantara Beat is al jaren een festivalhit. Hier horen we hoe Indonesische instrumenten surfgitaar, hippe synths en zoemende geluidseffecten ontmoeten op een bedje van gamelan. Deze muziek swingt, wiegt en deint, verrast met brommende elektronica, heeft geweldige melodieën en ontgint in elke nummer nieuw terrein. Ondertussen zingt Megan de Klerk koelbloedig in het ook voor haar onbekende Indonesisch (dat ze inmiddels beheerst).
Er is veel om van te houden op Figure in Blue van de Amerikaanse saxofonist en fluitist Charles Lloyd. De tachtiger, zeg gerust een van de weinig nog levende jazztitanen, levert op zijn oude dag opnieuw een voltreffer. In triovorm met pianist Jason Moran en gitarist Marvin Sewell komt het tot gevoelvolle spirituele jazzpoëzie die stroomt en avontuurlijke diepte heeft, de weemoedige arrangementen kunnen langzaam opvlammen. Tot de delta-blues de hoek om komt kijken – net even vettiger en gruiziger.
Terzij de Horde maakt black metal alsof ze een punkband zijn. Er zit een intensiteit in de muziek op het nieuwste album van de Utrechtse band waar je bang van wordt. Dat is de bedoeling ook: ze richten hun van gif doordrenkte pijlen op de misstanden in de wereld, op alles wat naar rechtser dan links neigt en op iedereen die weinig opheeft met mededogen. Bij Terzij de Horde zit de duivel niet op je hielen, maar andersom: dit is muziek met de power om zelf achter duivels aan te gaan.
„There is a bomb in my car!”, krijst Cameron Winter maniakaal over een dronken trompet en chaotische groove in het openingsnummer van Geese’ nieuwe album Getting Killed. Even lekker ontspannen de plaat binnen rollen zit er niet in. Bewuste sabotage, alsof de band een hindernis wil opwerpen voor de pracht die volgt. Geese zit nog in de braniefase van hun carrière, maar met Getting Killed zet de band een enorme stap. Getting Killed is onnavolgbaar.
Lieve Monsters (het beste Nederlandse album van 2025) is een spekkoek, met evenveel dom-slimme woordspelletjes als gelaagde teksten. Er zit evenveel lucht in als dat er druk op staat. Want al is het einde van de wereld nog steeds een terugkerend thema, als het aan Sef ligt gaat hij dansend ten onder. Waar Sef op eerdere albums soms misschien iets te graag duidelijk wilde maken dat hij iets te zeggen had, zijn de teksten op Lieve Monsters subtieler en effectiever. Dat werkt omdat het nu de muziek is die telkens weer nieuwe hoeken om slingert, met nieuwe genres en andere gevoelens.
Op het nieuwe album van rapduo Clipse wordt geen lettergreep verkwist. De veteranen Pusha T en Malice uit Virginia zijn onderkoelde scherpschutters en vuren elk woord in hun arsenaal vol nadruk, kracht en precisie af – met voldoende ruimte tussen de woorden en zinnen, zodat ze op eigen kracht kunnen ademen. Hun reüniealbum is een messcherp meesterwerk waarin nog steeds koelbloedig en vol kleur over cocaïnehandel en decadentie wordt gerapt, en collega-rappers met tegelijk grimmige en grappige zinnen als minderwaardig in de hoek worden gezet.
Wat een hit werd ‘Man I Need’, viraal op alle sociale media. Alsof ze was meegevoerd op een zucht van zomerwind… De Britse zangeres Olivia Dean bedwelmde dit jaar met The Art of Loving. Dit tweede album werd haar grote doorbraak zonder te schreeuwen, met enkel verfijnde jazzy, softe soulpop-melodieën die onder je huid kropen. Haar muziek ademt de sfeer van oude platen: dromerig, charmant en emotionele finesse. De zoet elegante vintagestijl is een ontdekking voor jonge luisteraars.
Met een showgirl-tegen-wil-en-dank-gevoel opent haar tweede album Woman of Faces. Wat doet Celeste zichzelf aan, denk je bij opener ‘On With The Show’. Wil ze dit wel? Of eigenlijk: wat doen wij Celeste aan? Want wij luisteraars vragen haar door te gaan, daarbij aangevuurd door aanzwellende strijkers. Daaroverheen die magistrale stem die soms een beetje breekt, maar nooit helemaal. Het heeft ruim vier lange jaren geduurd sinds haar debuutalbum. De Brits-Jamaicaanse lijkt haar hitstatus nu al beu en hengelt niet naar popsterrendom, ze gaat vol voor een doorleefd jazzclub- en cinemageluid.
Op Never Enough duwt Turnstile alle muren om hen heen nog verder van zich af. Luister bijvoorbeeld naar ‘Sunshower’, een schijnbaar horizontaal uit te tekenen punkrocksong, die uitmondt in meditatieve yogamuziek met een fluitpartij van Shabaka Hutchings – prachtig. Of ‘Dreaming’, waarin een reggaetonritme en koperblazers (met Leland Whitty van Badbadnotgood) hun sound naar hele nieuwe werelddelen brengt.
In het hart van het album Lotus schuilt een pijnlijke ervaring, waardoor zijn schepper transformeerde tot een nieuwe versie van zichzelf. Lotus is al het zesde album van de Britse rapper/zangeres Little Simz. Maar hier is sprake van een grote stap. De Londense Simbiatu Abisola Abiola Ajikawo, alias Little Simz (31), zette een streep door een aantal aspecten van haar leven en klinkt nu des te fitter, energieker, gretiger. Het patina van de instrumentaties dat op eerdere albums soms stoffig klonk, is opgepoetst tot een stralende omlijsting van haar persoonlijke verhalen.
Een dwarreling van ijle klanken, mistige flarden en een dunne zangstem vermengen zich tot een luchtig geluidsbeeld. De Brit Den Hynes, alias Blood Orange, creëerde op zijn zevende album Essex Honey een eigenwijze combinatie van psychedelica en r&b. Striemende cello’s en dwarsfluit omlijsten zijn doorvoelde weemoed, met swingende onderstroom.
Een kolkende storm van beats, brass en zoemende bas, waarop hij soepel swingt tussen salsa, reggaeton, dembow, synth-pop, hiphop en house. En ondertussen heeft hij ook nog iets te vertellen op Debí Tirar Más Fotos, zijn ode aan zijn Puerto Rico, een viering van de cultuur en een harde geschiedenisles; bij de nummers zitten video’s met letterlijke geschiedenislessen. Maar het is ook een waarschuwing: Amerikanen nemen het eiland steeds meer over, zonder zich om de bewoners te bekommeren. En dat met muziek waar je niet naar kunt luisteren zonder je vinger op de plusknop van je versterker of autoradio.
De grootstedelijke beats en invloeden uit reggaeton en K-pop, zoals op haar vorige succesplaat Motomami (2022), zijn op Lux naar de achtergrond verdwenen. Naar de voorgrond: orkestrale instrumentatie, pauken en ploppende contrabassnaren bij wijze van beats en melodieën die niet met overstuurde dansvloerklare synths zijn gebouwd, maar met pianopartijen, strijkers, smaakvolle akoestische gitaren, hemelse koren, het London Symphony Orchestra, een kinderkoor en Björk. En dan ook nog met teksten in veertien (14!) talen. Rosalía haalt de invloeden uit alle hoeken van de aarde, maar het universum dat het oplevert is van haar: dit is haar plek, zelfgeschapen en zij trekt aan de touwtjes.
Deze lijst is samengesteld op basis van de toplijstjes van de NRC-poprecensenten: Peter van der Ploeg, Amanda Kuyper, Hester Carvalho, Jonasz Dekkers, Ralph-Hermen Huiskamp, Frank Provoost en Leendert van der Valk.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC