Stichting Frisse Wind heeft vrijdag namens 332 duizend omwonenden van Tata Steel een massaclaim ingediend bij de staalfabriek in IJmuiden. Daarin is een bedrag van 1,4 miljard euro uitgewerkt, maar de totale claim is hoger.
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
Frisse Wind, de stichting die opkomt voor belangen van bewoners in de IJmond, stelt in een dik driehonderd pagina’s tellende dagvaarding Tata Steel aansprakelijk voor de schade die de staalproductie de afgelopen decennia heeft toegebracht aan mens en milieu. Het dossier, dat in totaal zo’n 1,5 meter dik is en waar vier advocaten anderhalf jaar mee bezig zijn geweest, is vandaag bezorgd bij Tata Steel en de rechtbank.
‘Deze procedure is nodig om verantwoordelijkheid af te dwingen’, zegt bestuurslid Jaap Venniker van Frisse Wind in een toelichting. ‘Vervuilen was voor Tata Steel altijd gratis. Als omwonenden betalen we de prijs. Met onze gezondheid, maar ook met onze portemonnee. De vervuiler moet eindelijk betalen.’
Frisse Wind eist minimaal 700 miljoen euro vergoeding voor ‘immateriële schade’, en bijna 700 miljoen euro wegens de waardedaling van huizen rond de fabriek. Dat is pas het begin. Want per bewoner eist Frisse Wind nog een specifiek bedrag op basis van hoe lang ze al rond de fabriek wonen, en een niet nader gekwantificeerd bedrag voor de impact op het ‘woongenot’.
Tata Steel stelt vrijdag in een eerste reactie op de dagvaarding dat het bedrijf de stukken gaat bestuderen. Tata benadrukt dat het veel doet om vervuiling en overlast terug te dringen en dat het werkt aan een plan voor groen staal ‘dat nog meer maatregelen neemt ter verbetering van de leefomgeving’.
De dagvaarding komt voor Tata Steel op een moment dat het qua juridische procedures al behoorlijk onder druk staat. Het bedrijf is in onderhandeling met de overheid over een ‘maatwerkafspraak’. Daarin steekt de overheid een flink bedrag in de staalproducent, mits Tata harde garanties geeft dat de fabriek daarmee snel groener en schoner wordt.
Daarnaast lopen er tegen bedrijf al zeker 25 slepende en dure juridische procedures wegens overtredingen van milieuregels. Dwangsommen stapelen zich de laatste jaren snel op. Ook overweegt het Openbaar Ministerie om de leiding van Tata strafrechtelijk te vervolgen na een aangifte van advocaat Bénédicte Ficq.
De claim van Frisse Wind zal de druk op Tata Steel verder opvoeren, zegt Kars de Graaf, hoogleraar bestuursrecht en duurzaamheid in Groningen. Hij heeft de dagvaarding niet kunnen bestuderen en kan de haalbaarheid van de claim niet beoordelen. ‘Maar je kunt een bedrijf behoorlijk gek procederen, dat lijkt bij Tata wel aan de hand.’ De Graaf denkt dat de uiteindelijke oplossing moet komen van een politieke beslissing over wat er met de staalfabriek gaat gebeuren.
De dagvaarding van Frisse Wind wordt direct gesteund door 2.815 omwonenden van de fabriek en onder meer de Dorpsraad Wijk aan Zee, maar de claim heeft in principe betrekking op 332 duizend mensen. Dat zijn de inwoners van gebieden die volgens een RIVM-rapport uit 2023 aantoonbaar gezondheidsschade lijden.
In de lange dagvaarding zet Frisse Wind op een rij hoeveel signalen er al die jaren zijn geweest dat de staalfabriek zeer schadelijke effecten heeft voor de omgeving. Zo was er in 1991 al veel publiciteit over zogenoemde ‘grafietregens’ die met een simpele overkapping deels waren te voorkomen (maar er pas 29 jaar later kwam.) Ook was er in 2008 een alarmerende uitzending van Zembla over opvallend hoge concentraties gif en hoge percentages kankerdoden rondom de fabriek.
Dergelijke signalen hadden voor Tata aanleiding moeten zijn om in actie te komen, schrijft Frisse Wind. Tata is wettelijk verplicht om de uitstoot van zeer zorgwekkende stoffen zoveel mogelijk te beperken en daarvoor de best beschikbare technologieën in te zetten.
De stichting wijst ook op de kernwaarden die het bedrijf heeft opgesteld, zoals dat het belooft ‘veiligheid nooit in gevaar te brengen ten behoeve van commercieel voordeel, te handelen volgens de hoogste ethische normen, en transparant en integer te zijn richting alle stakeholders’.
‘Dit soort passages kleurt de hypocrisie van het bedrijf en bevestigt de schending van het vertrouwen van de omwonenden’, zegt advocaat Koen Rutten. ‘Tata geeft hoog op over de gemeenschap, maar kiest toch steeds voor winst.’
Het belangrijkste onderzoek waar Frisse Wind uit put is het RIVM-rapport uit 2023. Daarin concludeert het onderzoeksinstituut dat de staalfabriek te grote concentraties gevaarlijke stoffen uitstoot. Met name fijnstof, zogenoemde PAK’s (die kankerverwekkend zijn), zwaveloxide en zware metalen (zoals lood). Door al die uitstoot leven mensen in Wijk aan Zee gemiddeld zeker 2,5 maand korter dan gemiddeld.
Hoe hoog de individuele vergoeding voor bewoners uitvalt, moet volgens Frisse Wind afhangen van de afstand waarop zij van de fabriek wonen en hoe lang al. Naast die individuele compensatie zou Tata volgens Frisse Wind ook nog eens geld moeten storten in een fonds waaruit medische zorg voor omwonenden vergoed kan worden.
‘Deze dagvaarding zal de maatwerkafspraken van Tata en de overheid nu eerst compliceren’, verwacht advocaat Rutten. Tegelijkertijd is de massaclaim volgens hem ook een kans voor Tata om af te rekenen met het verleden. ‘Wij hopen op een schikking. Dan betaalt Tata, maar krijgt het ook de zekerheid dat toekomstige claims van tafel zijn.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant