Het demissionaire rompkabinet van VVD en BBB zal vliegveld Lelystad vrijdag ‘definitief’ aanwijzen als toekomstige basis voor militaire straaljagers. De twee partijen verhogen daarmee de druk op andere partijen om daar ook vakantievluchten toe te staan.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
‘Formeren is faseren’, wist oud-informateur Herman Tjeenk Willink. Hij bedoelde daarmee dat hij politieke meningsverschillen tijdens een kabinetsformatie stapje voor stapje wegmasseerde. Zo laat D66 zich opnieuw een naar rechts hellend kabinet inlokken, ook al sprak partijleider Jetten aan het begin van het proces nog een duidelijke voorkeur uit voor regeren met GroenLinks-PvdA.
De truc is tegenspartelende politici langzaam een beslissingsfuik naar een vooraf bepaalde uitkomst in te leiden waaruit ze niet meer kunnen ontsnappen. Iets dergelijks lijkt het demissionaire microkabinet te proberen met de omstreden opening van vliegveld Lelystad voor vakantievluchten. De meeste VVD- en BBB-bewindspersonen zijn voorstander van de openstelling van het vliegveld voor grote passagiersvliegtuigen. Maar een meerderheid van de Tweede Kamer, inclusief de BBB-fractie, is tegen.
De vraag is hoe lang die blokkerende Kamermeerderheid nog in stand blijft. Het brede politieke draagvlak voor het opvoeren van de nationale defensie-inspanningen biedt de voorstanders van Lelystad als adres voor vakantievluchten een uitgelezen kans de druk op de tegenstanders te verhogen.
De ministerraad zal vrijdag definitief besluiten dat vliegveld Lelystad (officieel: Lelystad Airport) over circa tien jaar een militaire luchtvaartbasis wordt. Er worden dan 17 tot 20 F-35 straaljagers gestationeerd, die jaarlijks 4.600 starts en landingen zullen maken vanaf de Flevolandse luchthaven.
Het inmiddels dubbeldemissionaire kabinet beloofde in zijn regeerakkoord dat het ‘uiterlijk in 2025’ duidelijkheid zou verschaffen over de opening van Lelystad Airport (voor de burgerluchtvaart). De ministerraad van 19 december is daarvoor de laatste gelegenheid, want daarna begint het kerstreces.
Luchtvaartminister Robert Tieman (BBB) wilde daarom tegelijkertijd besluiten het vliegveld te openen voor vakantievluchten, maar daar stak de Tweede Kamer deze week een stokje voor. Een Kamermeerderheid, inclusief CDA, D66 en BBB, eiste per motie dat het kabinet het besluit over de burgerluchtvaart zou uitstellen. Het kabinet, dat slechts 26 Kamerzetels heeft waarvan de vier BBB-Kamerleden dus voor de motie stemden, kan die wens moeilijk negeren.
Maar door alvast een besluit te nemen over de stationering van de F-35’s, opent het rompkabinet de fuik naar volledige openstelling in een later stadium. Want het militaire gebruik van het vliegveld versterkt de lobby om ook vakantievluchten toe te staan.
De provincie Flevoland en de gemeente Lelystad hebben namelijk altijd gezegd dat ze de stationering van F-35’s alleen steunen als er ook passagiersvluchten mogen landen. De straaljagervluchten veroorzaken een hoop herrie voor omwonenden en de regio wil daar iets voor terug. Openstelling voor vakantievluchten zou honderden extra banen opleveren. Die banen kan de provincie goed gebruiken, want een relatief groot percentage Flevolanders forenst nu dagelijks naar de Randstad.
De eigenaar van vliegveld Lelystad, de Schiphol Groep, wil geen militaire basis zonder passagiersvluchten runnen. Bestuursvoorzitter Pieter van Oord zei deze week op de radio dat het ministerie van Defensie Schiphol dan voor ‘meer dan een miljard euro’ moet uitkopen.
Ook het ministerie van Defensie is voorstander van een duobestemming. Staatssecretaris Gijs Tuinman (BBB) heeft meermaals de ‘synergievoordelen’ geschetst van gezamenlijk gebruik. Defensie zou dan vaste kosten van de verkeersleiding, brandweervoorzieningen, baanonderhoud en dergelijke kunnen delen met de Schiphol Groep, en daarmee veel (belasting)geld besparen.
Waarom is een Kamermeerderheid dan toch tegen? Een belangrijke reden is de ophef die een aantal jaren geleden ontstond over laagvliegroutes. Passagiersvliegtuigen die op Lelystad vliegen, moeten relatief laag blijven om het luchtverkeer rond Schiphol te ontwijken. Dat schept geluidsoverlast voor delen van Gelderland en Overijssel.
Voor partijen met veel aanhang op het platteland, zoals CDA, BBB en ChristenUnie wegen die bewonersprotesten zwaar. Zij willen eerst garanties zien dat de vlieghinder binnen de perken blijft, maar die garanties zijn er niet. In twee recente beleidsadviezen voor Tuinman staat dat er weinig bekend is over de geluidhinder die de F-35’s zullen veroorzaken en dat er nog geen oplossing is voor de laagvliegroutes van de vakantievliegers.
Een aantal politieke partijen heeft daarnaast milieubezwaren. De Schiphol Groep heeft een natuurvergunning aangevraagd voor Lelystad op basis van maximaal tienduizend passagiersvluchten, maar heeft die nog niet binnen. De vergunning, zo erkent ook minister Tieman, kan voorlopig niet worden afgegeven, omdat daarvoor onvoldoende stikstofruimte beschikbaar is. Zonder natuurvergunning kan vliegveld Lelystad niet uitbreiden, hoewel ‘moeder’ Schiphol al jaren zonder geldige natuurvergunning opereert. Het kabinet gedoogt dat door niet te handhaven.
In de Tweede Kamer begint er ondertussen al wat te schuiven. CDA en BBB hebben hun tegenstand afgezwakt. In 2023 schreef het CDA in zijn verkiezingsprogramma: ‘Lelystad Airport gaat definitief niet open.’ Deze zomer stond in de nieuwe versie dat de partij openstelling steunt zodra aan bepaalde randvoorwaarden is voldaan, waaronder een oplossing voor de geluidhinder van de laagvliegroutes.
BBB-partijleider Caroline van der Plas stelde in 2022 nog voor de leegstaande passagiersterminal om te bouwen tot asielzoekerscentrum. Maar haar partij is op dit thema dus zeer verdeeld. BBB-bewindslieden Tieman, Tuinman en ook BBB-staatssecretaris Jean Rummenie zijn warm pleitbezorger van burgerluchtvaart in Lelystad, net als de Flevolandse BBB-gedeputeerde Jan Klopman.
Het militaire bestemmingsbesluit van VVD en BBB creëert nu een nieuwe politieke realiteit die het politieke krachtenveld kan veranderen. Als CDA of BBB ‘omgaat’, komt een Kamermeerderheid binnen bereik.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant