Kunstmatige intelligentie Alleen door AI bedachtzaam te omarmen kan onafhankelijke journalistiek overleven, betoogt Freek Staps. Maar bewierook vooral niet alleen de onderzoeksjournalistiek: ook het handwerk van nieuwsfeiten verzamelen, checken en publiceren wordt alleen maar belangrijker.
Journalist op de redactie van de Hayward Daily Review in Californië in 1988.
Plots was het gesprek aan de kerstdis een paar jaar terug niet wereldvrede of het ontbreken van sneeuw in de tuin, maar AI. De introductie in ons aller leven van kunstmatige intelligentie choqueerde de een, fascineerde de ander.
Het was nog maar drie jaar geleden en die fascinatie plooide zich sindsdien tot acceptatie en operationalisatie, ook in de journalistiek. „Alleen wie AI omarmt én investeert in eigen journalistiek onderzoek, houdt grip op de werkelijkheid”, schrijft oud-hoofdredacteur van NRC Peter Vandermeersch dan ook deze week (17/12).
Freek Staps is hoofdredacteur ANP.
Over het eerste zijn hij en ik het helemaal eens. Het is cruciaal kunstmatige intelligentie bedachtzaam te omarmen, al was het alleen maar vanuit een ‘keep your friends close’…-gedachte. AI is al even geen ‘tooltje’ of middeltje meer, maar een ondersteunend deel van het dagelijkse werk van een journalist. Ook bij persbureau ANP.
Behoedzaam ingezet helpt AI: productie van journalistieke uitingen wordt (net als ooit de drukpers, computers en mobiele telefoons dat deden) revolutionair versneld. En dat proces stopt niet. Het vak zal blijven vooruitsnellen, zoals ook vele andere beroepsgroepen hun dagelijkse werk zagen en zien veranderen.
Vandermeersch neemt in echter in zijn denken over journalistiek een positie in waaraan ik enige nuance wil toevoegen. Volgens hem zijn alle journalistieke beoefenaars gelijk maar is een deel van de beroepsgroep meer gelijk dan anderen. Want, zo stelt Vandermeersch, „te midden van alle technologische verschuivingen blijft één journalistieke vorm cruciaal: onderzoeksjournalistiek.” Kijk maar: „AI kan analyseren, structureren en samenvatten, maar geen verborgen misstanden onthullen, geen vertrouwelijk document loskrijgen, geen bronnennetwerk opbouwen, geen kritisch interview doen. Dat is de taak van onderzoeksjournalisten”, volgens Vandermeersch.
Hij heeft gelijk, zonder deze vorm van journalistiek zou Nederland aanzienlijk minder weten, zouden sommige tegels niet gelicht zijn en waren machthebbers niet zo goed gecontroleerd als nu. De gebruikelijke bewieroking van onderzoeksjournalisten is daarmee terecht, maar onnodig beperkt. Niks ten nadele van deze vakgenoten, hen op een heel smal voetstuk plaatsen doet alleen nogal wat ander werk tekort.
Ik heb het niet bij elke vakgenoot kunnen checken (dat u ‘t maar weet) maar ik durf wel te stellen dat anderen binnen de beroepsgroep hun eigen werk net zo elementair achten in een tijd van AI. In het bijzonder sta ik dan graag op voor collega’s die dag in dag uit het snelle, brede nieuws brengen, die aan eerstelijnsberichtgeving doen. Het is misschien een minder catchy term dan onderzoeksjournalistiek, maar het is net zo onmisbaar in een wereld van spinnen, van woordvoerders en politici die hun eigen talking points hoger aanslaan dan de waarheid, van een maatschappij die het ergens mee ‘oneens’ zijn soms verwart met iets ‘onwaar’ noemen.
Eerstelijnsjournalistiek, het is de moeder aller nieuwsmedia. Zij staat aan het begin van de nieuwsketen en zonder journalisten die zelf het nieuws registreren op het moment dat het plaatsvindt, die zien en horen en luisteren en vastleggen, die beginnen met de feiten zodra en zoals ze ontstaan, die verifiëren en controleren; zonder hen was het maar kaal en dor, ons gedeelde nieuwslandschap. Enkele stevige bomen zouden er zeker staan, hulde daarvoor aan onderzoeksjournalisten, maar waar zouden de savannes, de parken of de bossen vol informatie zijn?
Voorbeelden? Alleen al de laatste dagen had Nederland zonder eerstelijnsberichtgeving niet geweten van de laatste ontwikkelingen van de vredesbesprekingen over Oekraïne, van NS-storingen met directe reisimpact, van keuzes van de Ondernemingskamer over de FNV-bestuurscrisis, van de vrijspraak van Marco Borsato, van sportuitslagen, van politieke debatten, van rechtszaken, van lokale azc-besluitvorming, van telkens nieuwe en niet te missen Trump-uitlatingen. Et cetera, et cetera.
Zonder eerstelijnsberichtgeving en een gedeelde set van feiten is er geen achtergrond te schrijven, geen duiding te geven, geen democratische controle mogelijk. Al dat snelle nieuws wordt gevat in berichten, foto’s, graphics, nieuwsbulletins op de radio of in simpelweg losse nieuwsfeiten. Duizenden keren per dag, non-stop. Soms zitten er (ook mede dankzij technologie) maar luttele seconden tussen het nieuwsfeit en het moment dat u het op uw telefoon ziet en ja, soms is het allemaal véél. Heel veel. Te veel zelfs, voor sommige nieuwsvolgers. Dat alles is alleen geen overdaad aan informatie, dat alles is het bieden van een brede feitelijke basis zodat elke burger goed geïnformeerd eigen keuzes kan maken.
In deze tijd is het belangrijk dat de journalistiek zichzelf blijft uitleggen, het publiek inzicht geeft in de interne (AI-)processen en zo uw vertrouwen blijft genieten. Als u één ding over de toekomst van de journalistiek onthoudt, laat het dan dit zijn: AI heeft geen boots on the ground. Kunstmatige intelligentie kan niet zien wat er op straat gebeurt of feitelijke vragen stellen, maar kan wel helpen de geregistreerde feiten te verspreiden.
Vandermeersch’ pleidooi hoe met AI samen te leven is daarmee begrijpelijk en verstandig. Maar het is evenzeer significant het beeld van de journalistiek niet te romantiseren door onderzoeksjournalistiek als enige redder van het vak te positioneren. De professionele pers is breder dan dat – en de nieuwsgebruiker is de winnaar.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Doorzie de wereld van technologie elke week met NRC-redacteuren
Source: NRC