Brandveiligheid Bij een brand in een Bussums zorgcomplex overleed deze week een bewoonster. De brandweer heeft zorgen over de brandveiligheid in seniorencomplexen, vooral als er geen inpandige zorginstelling is. ” Waar verzamel je? De parkeerplaats buiten? Helemaal goed, spreek dat af.”
In november was er brand in een woonzorgcentrum in Tilburg.
Geblakerd is de gevel niet, van woonzorgcomplex Godelinde in Bussum, na de brand van dinsdagavond. Daags erna zie je alleen op de tweede verdieping sporen. Een gesprongen raam van het appartement waar de fatale brand uitbrak is afgedekt met een houten plaat en een zijraam is een gapend gat, op randen van glas na. De bewoonster van het appartement kwam om het leven, haar leeftijd is niet bekendgemaakt.
De brandweer bluste het vuur voor het zich buiten de woning verspreidde. Rook ontsnapte wel en na inademing moesten twee andere bewoners, een brandweerman en twee medewerkers van Godelinde naar het ziekenhuis. Er overleed nog een bewoner, van verdieping vier, maar niet als direct gevolg van de brand. Hij was al ziek, meldt de brandweer, daalde na de brand af naar het restaurant van Godelinde waar geëvacueerde bewoners van de tweede verdieping zich verzamelden, werd onwel en stierf. „Mogelijk speelde stress een rol”, zegt Lennart Koets van brandweer Gooi- en Vechtstreek. Over de oorzaak van de brand is niets bekend, de politie doet onderzoek.
Twee doden, dat is „vreselijk tragisch”, zegt brandweerman Koets, die de hele nacht ter plaatse was. Tegelijkertijd prijst hij de samenwerking met de medewerkers van Godelinde, onder wie twee bedrijfshulpverleners. Brandweerlui en zorgpersoneel hielpen ouderen de kamers uit. Koets zag bewoners en medewerkers elkaar na de brand opzoeken aan tafeltjes in het restaurant, hij proefde „gemeenschapszin”.
Je kunt het slechter treffen, weten brandweerkorpsen in heel Nederland. Na het wegbezuinigen van de bejaardentehuizen zo’n tien jaar geleden is er een veelheid aan seniorencomplexen ontstaan in het grote gat dat ontstond tussen het aloude eensgezinshuis en het verpleeghuis bedoeld voor de meest kwetsbaren. En het ene ouderencomplex maakt het de brandweer véél makkelijker dan het andere. Godelinde in Bussum telt als gunstig: ze valt onder de hoede van een zorginstelling, Vivium Zorggroep, het Bussumse gebouw is haar bezit, personeel is dag en nacht aanwezig. Zoals de persvoorlichter van Vivium, Nicole Boer, zegt: „Wij kennen de mensen achter de voordeur, wij wéten wie slecht ter been is en wie niet.”
Zorgen heeft de brandweer vooral over seniorencomplexen zonder inpandige zorginstelling. Ouderen die hun appartement huren van een woningcorporatie en hun zorg regelen via een externe thuiszorgorganisatie. Vaak is er een gemeenschappelijke koffieruimte in het gebouw, sommige bewoners kennen elkaar, anderen verouderen anoniem achter hun voordeur. Bedrijfshulpverleners zijn er zelden. Die zouden dag en nacht aanwezig moeten zijn, maar dat is niet te betalen voor woningcorporaties.
En dan breekt brand uit.
„De kans is groot dat ouderen nog op hun kamers zitten als wij ter plaatse zijn”, zegt Marieke Ribberink, specialist toezicht brandveiligheid bij brandweer Twente. „Er is geen zorginstelling, niemand is opgepiept”. Behalve de brandweer. „Dus wij worden behalve met het blussen ook belast met evacuatie.” Er zijn dus méér „handjes” nodig en dus meer blusvoertuigen om die brandweerlui te vervoeren.
Bovendien ken je de mensen achter de voordeur niet, zegt medewerker brandpreventie Michel Hartensveld van brandweer Zuid-Limburg. „Hoe mobiel zijn de mensen op de vleugel waar brand is uitgebroken? Niemand die het weet. Dus we moeten die appartementen in. Pas dan kom je er achter of je meer mankracht en voertuigen moet inzetten.” Een woordvoerder van Brandweer Nederland: „De afwezigheid van actuele informatie over wie waar woont en wat hun mobiliteit is, maakt het inschatten van risico’s moeilijk. Dat is zorgelijk, zeker bij grootschalige incidenten.”
En ‘incidenten’ in seniorencomplexen worden sowieso snel ‘grootschalig’: de brandweer rukt vaak al uit met meer mensen, puur omdat ouderen sneller buiten bewustzijn raken na het inademen van rook en hun huid dunner en dus kwetsbaarder is voor hitte. Bovendien zijn ze vaker slecht ter been. Dus ook in Bussum dinsdagavond schaalde de brandweer op naar categorie ‘grote brand’, goed voor vier bluswagens en 24 manschappen, bevelvoerders niet meegeteld.
„Woningcorporaties zíén het probleem”, zegt Edzard Akkerman, brandveiligheidsspecialist bij corporatie Woonzorg Nederland. Hij geldt in corporatieland als expert: Woonzorg bezit zeshonderd seniorencomplexen en op verzoek van brancheorganisatie Aedes sprak Akkerman vorige maand corporaties over het onderwerp toe. Hij proefde „angst”, zegt hij. „Corporaties zeggen: ‘wij verhuren woningen. Wij weten niet wie zorg krijgt. Tot hoever reikt onze verantwoordelijkheid?’”
Duidelijk is dat panden voldoende brandwerend moeten zijn. Zo moet elk appartement dusdanig ommuurd zijn dat het vuur pas na minstens zestig minuten overslaat naar de woning van de buren. De corporaties moeten ook zorgen voor rookmelders en begaanbare vluchtroutes, zonder dat zitjes, bankjes en scootmobiels in de weg staan. Die staan liefst apart in een brandwerende stalling.
Akkerman raadt corporaties aan om de bewoners van hun panden goed voor te lichten. „Maak je bewoners duidelijk bij brand metéén 112 te bellen. En waar vlucht je heen, als je de deur uitgaat? Waar verzamel je? De parkeerplaats buiten? Helemaal goed, spreek dat af.” Akkerman ziet ook een rol voor zorgorganisaties die langskomen bij deze bewoners. „Zo’n zorginstelling kan zeggen tegen een bewoner: u krijgt zorg van ons, maar laten we in samenspraak met de corporatie ook de brandveiligheid nalopen.” Akkerman is hierover met zorginstellingen in gesprek.
Negen bewoners van de tweede verdieping van Godelinde in Bussum verblijven tijdelijk op een andere locatie van Vivium Zorggroep, 3,5 kilometer verderop. De schade in hun appartementen valt mee. „Vooral rook- en roetschade”, zegt woordvoerder Nicole Boer. „We willen ze zo snel mogelijk weer een plek in Godelinde geven.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC