Op tweeduizend lichtjaar van de aarde hebben wetenschappers een druppelvormige reuzenplaneet ontdekt. Hij heet PSR J2322-2650b. Hoe de bizarre planeet is ontstaan, is een raadsel. Sterker nog: is het wel een planeet?
is wetenschapsjournalist. Hij schrijft voor de Volkskrant over sterrenkunde.
Hij is ongeveer even groot en zwaar als de reuzenplaneet Jupiter in ons eigen zonnestelsel, maar daarmee heb je alle overeenkomsten ook wel gehad. Planeet PSR J2322-2650b draait in nog geen acht uur rond zijn ster, heeft door de sterke getijdenkrachten een druppelvorm en wordt gebombardeerd door dodelijke gammastraling en elektrisch geladen deeltjes.
De oververhitte en stormachtige dampkring van de planeet bevat geen waterdamp, zuurstof of methaan, maar koolstofmoleculen en roetdeeltjes. Door de hoge druk worden die op grote diepte waarschijnlijk samengeperst tot diamant. De nieuwste resultaten zijn deze week gepubliceerd in Astrophysical Journal Letters.
De ster waar de planeet omheen draait is al even bizar. Het is een zogeheten pulsar: het supercompacte restant van een ontplofte reuzenster. Zwaarder dan de zon, maar hooguit 25 kilometer groot. Hij tolt 285 keer per seconde om zijn as en blaast bundels van energierijke straling en deeltjes de ruimte in. Ook enkele andere pulsars worden door planeten vergezeld, maar die zijn allemaal veel kleiner en bewegen in wijdere omloopbanen.
PSR J2322-2650b, voor het eerst in 2017 gezien als een piepzwak lichtstipje, cirkelt op ruim anderhalf miljoen kilometer afstand rond zijn kleine moederster: slechts vier keer de afstand tussen aarde en maan. Bovendien is het de eerste gasvormige reuzenplaneet in een baan rond een pulsar.
In november 2024 is de planeet bestudeerd met de James Webb Space Telescope. Hoewel de afstand tot de aarde ongeveer tweeduizend lichtjaar bedraagt, lukte dat heel gedetailleerd. De pulsar zelf is voor James Webb namelijk compleet onzichtbaar, dus die kon de metingen niet verstoren.
De grootste verrassing: de dampkring van de planeet bestaat uit een mengsel van heliumgas en koolstofmoleculen, een combinatie die nooit eerder is waargenomen.
Volgens radioastronoom Rami Mandow van de Macquarie-universiteit in Sydney, zelf niet bij het onderzoek betrokken, is het ‘een opwindend artikel. Pulsarplaneten zijn zeldzaam, maar deze is zeldzamer dan zeldzaam’.
De vraag is wel of PSR J2322-2650b met goed fatsoen een planeet genoemd mag worden. Mogelijk is het de volledig gestripte kern van wat ooit een gewone ster was. Die ster zou in de afgelopen tientallen miljoenen jaren langzaam maar zeker ‘verdampt’ zijn door de intense gammastraling en het deeltjesbombardement van de pulsar. In de verre toekomst blijft er waarschijnlijk niets van over.
Maar ook dat scenario kan de aanwezigheid van grote hoeveelheden koolstofmoleculen in de dampkring niet verklaren. ‘De ontstaansgeschiedenis en evolutie van dit systeem vormt een interessant verhaal dat we nog lang niet volledig begrijpen’, aldus Mandow.
De hoop is nu dat er in de toekomst meer van dit soort bizarre exemplaren gevonden worden. Aleksander Wolszczan van de Pennsylvania State University, die in 1992 de allereerste pulsarplaneet ontdekte, durft niet te voorspellen hoe zeldzaam dit soort objecten zijn. ‘Maar er zijn inderdaad meer waarnemingen nodig om te begrijpen wat hier precies aan de hand is.’
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant