De Tweede Kamer beet zich tijdens het debat over de mestruzie in het kabinet stuk op een zwijgpact in Vak K. De opgetrommelde bewindspersonen hadden duidelijk met elkaar afgesproken geen extra olie op het vuur te gooien.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
De landbouwwoordvoerders van de Tweede Kamerfracties zijn woensdagavond voornamelijk met elkaar in gesprek gedurende het met spoed geagendeerde ‘debat over de ruzie in het kabinet over mest’. SP’er Sandra Beckerman concludeert dan ook na afloop ‘dat we niet heel veel wijzer zijn geworden van dit debat’.
Als de drie bewindslieden in de kabinetsbankjes (ook wel bekend als ‘Vak K’) toe zijn aan de beantwoording van de gestelde vragen, produceren ze bijna alleen maar dooddoeners. Demissionair inister Femke Wiersma (Landbouw, BBB) zet als eerste spreker de toon door alle hoop op een substantiële gedachtenwisseling de grond in te boren. ‘Op heel veel vragen kan ik helaas niet ingaan, omdat de besluitvorming in het kabinet nog moet plaatsvinden.’
Haar partijgenoot Robert Tieman, minister van Infrastructuur en Waterstaat, sluit zich daar bij aan: hij kan geen inhoudelijke mededelingen doen, want het kabinet is nog in overleg. Tiemans staatssecretaris Thierry Aartsen (VVD), tenslotte: ‘Ik zal helaas niet in kunnen gaan op inhoudelijke vragen, omdat die nog onderdeel zijn van kabinetsberaadslagingen’. Het drietal trekt een muur van zwijgen op om de onderlinge meningsverschillen te verbloemen.
Desondanks is er geen Kamerlid dat gelooft dat er géén ruzie is in het kabinet over de nieuwe mestvoorstellen van minister Wiersma. De twee ministers en staatssecretaris spreken dat ook niet tegen. Er is - tot ergernis van een aantal parlementariërs - volop over gelekt naar de media.
De ruzie draait om het al dan niet versoepelen van de mestregels voor boeren, grotendeels al met ingang van 1 januari. Nederland moet voor de Europese Commissie elke vier jaar een beleidsprogramma opstellen voor het verbeteren van de waterkwaliteit. Een cruciaal onderdeel daarvan is het verminderen van het mestgebruik in de landbouw, omdat die meststoffen uiteindelijk het oppervlaktewater vervuilen.
De waterkwaliteit in Nederland is gemiddeld slecht en de Europese Commissie wil op korte termijn verbetering zien. Maar Wiersma wil de mestregels voor boeren in de paar gebieden waar de waterkwaliteit nu goed is, versoepelen. Meer mestgebruik zou de landelijke stikstofuitstoot verhogen, terwijl er talloze rechterlijke vonnissen liggen die het kabinet opdragen die juist te verlagen.
De VVD is tegen versoepeling, omdat Wiersma’s plan het al levensgrote stikstofprobleem verder vergroot. Bovendien zal de VVD - in tegenstelling tot de BBB - waarschijnlijk ook deelnemen aan het volgende kabinet. De liberalen hebben geen zin om dan geconfronteerd te worden met de negatieve gevolgen van Wiersma’s afscheidscadeautje aan de agrarische BBB-achterban.
Saillant is dat ook Tieman bezwaren heeft tegen de plannen van zijn partijgenoot. Hij is als minister verantwoordelijk voor de waterkwaliteit en moet net als Wiersma zijn handtekening zetten onder het nieuwe ‘actieprogramma nitraatrichtlijn’. Dat geldt ook voor Aartsen, omdat die luchtkwaliteit in zijn portefeuille heeft en daarom iets te zeggen heeft over stikstofemissies.
Tieman zou door de BBB-top onder zware druk gezet zijn om zijn bezwaren in te slikken, in eerste instantie met succes. Meerdere bronnen zeggen dat hij op gegeven moment zelfs bij zijn secretaris-generaal informeerde of hij zijn weigerachtige staatssecretaris Aartsen kon overrulen.
De topambtenaar antwoordde dat de minister die bevoegdheid weliswaar heeft, maar dat hij daar weinig mee op zou schieten. De ministerraad moet Wiersma’s voorstellen immers ook goedkeuren en in dat gremium heeft de VVD - met of zonder Aartsen - de meerderheid. Inmiddels zou Tieman weer terug zijn bij zijn oorspronkelijke aarzelingen en zorgen over de waterkwaliteit.
De Europese Commissie heeft zich volgens ingewijden ook met het conflict bemoeid. Brussel zou het kabinet hebben gedreigd met een inbreukprocedure, de zwaarste strafmaatregel die Brussel tegen een lidstaat kan nemen, als Wiersma’s plannen ongewijzigd doorgaan. De Commissie zou daarbij de boodschap hebben afgegeven dat het kabinet beter de deadline voor het actieprogramma (1 januari) met een paar maanden kan overschrijden, dan in te stemmen met de voorgestelde versoepeling van de mestnormen.
Wiersma, Tieman, Aartsen hebben maandag en dinsdag maar liefst drie keer met vicepremiers Sophie Hermans (VVD) en Mona Keijzer (BBB) vergaderd over de patstelling, zonder die te doorbreken. Donderdag overleggen ze opnieuw. Uiterlijk vrijdag moeten VVD en BBB in de ministerraad een knoop doorhakken.
Als ze geen compromis kunnen vinden dat aanvaardbaar is voor Wiersma en Keijzer, maar ook de waterkwaliteit voldoende beschermt, is uitstel de enige oplossing. In dat geval moet het volgende kabinet de knoop doorhakken. De ChristenUnie diende met het CDA en D66 een motie in die het kabinet oproept de pauzeknop in te drukken. Deze partijen willen niet dat VVD en BBB vrijdag onder hoge druk een halfbakken compromis door de ministerraad jassen.
Over de wijsheid van Wiersma’s beleid is de Tweede Kamer overigens sterk verdeeld. De rechterkant van de Kamer, bestaande uit bijna 50 Kamerzetels, steunt Wiersma’s inzet om boeren zoveel mogelijk ruimte te geven en de Europese regelgeving daaraan ondergeschikt te maken.
Zoals gewoonlijk kwam de meeste kritiek weer uit de linkerhoek, met de Partij voor de Dieren en GroenLinks-PvdA voorop. Deze fracties dienden gezamenlijk een motie van wantrouwen tegen Wiersma in, de vierde die de BBB-bewindsvrouw dit jaar aan haar broek krijgt (naast twee moties van afkeuring). Maar net als de vorige drie zal ze ook deze weer ruimschoots overleven.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant