Zeeblokkade Venezuela De Verenigde Staten willen alle onder sancties vallende olieschepen de toegang tot Venezuela ontzeggen. Voor Venezuela zou dat een grote klap zijn, net als voor Cuba. De wereldmarkt kan de Venezolaanse vaten wel missen.
De tanker Skipper, deel van een schaduwvloot die olie vervoert, werd eerder deze maand door de Amerikanen opgebracht voor de Venezolaanse kust.
De afkondiging, dinsdag, van een „totale en volledige” Amerikaanse blokkade van onder sancties vallende olietankers van en naar Venezuela voert de druk op het bewind van Nicolas Maduro verder op. Voor Venezuela is olie de belangrijkste bron van inkomsten en het vervoer daarvan gebeurt uitsluitend via zee. Een maritieme blokkade lijkt een effectief middel om de export, althans gedeeltelijk, af te knijpen.
Een zeeblokkade is een operatie tijdens een conflict die tot doel heeft een vijand het gebruik van havens te ontzeggen. Het middel is van alle tijden, kent militaire en meer economische varianten, en werd al toegepast in de klassieke oudheid. Met een blokkade van de Atheense haven, waardoor hongersnood dreigde, dwong Sparta zijn rivaal in 404 voor Christus op de knieën. Daarmee kwam een einde aan de tweede Peloponnesische Oorlog.
In verdragen is sinds de negentiende eeuw getracht de maritieme blokkade internationaalrechtelijk te regelen, ook met het oog op de status van neutrale landen en schepen, of hulpverlening tijdens een conflict. Het debat daarover woedt nog steeds rond de totale blokkade die Israël in 2007 tegen Gaza instelde. In de praktijk wordt een blokkade meestal ingesteld door een staat die daartoe over de sterkste middelen beschikt.
De Verenigde Staten maakten er eerder veelvuldig gebruik van, inclusief geweld. In de Amerikaanse burgeroorlog (1861- 1865) blokkeerden schepen van de Noordelijke Staten (de Unie) op bevel van president Lincoln Zuidelijke havens om de export van katoen stil te leggen. Honderden schepen die de blokkade trachtten te ontlopen, blockade runners, werden tot zinken gebracht.
In 1950 stelden de VS een blokkade in tegen Noord-Korea, en een blokkade van de Vietnamese haven Haiphong werd vanaf 1972 afgedwongen door er zeemijnen te leggen. De bekendste Amerikaanse zeeblokkade is de „quarantaine” die president Kennedy in oktober 1962 afkondigde om te voorkomen dat Russische schepen kernraketten in Cuba konden afleveren.
Dat het Washington ernst is, was op 10 december te zien toen Amerikaanse militairen vanuit twee Blackhawk-helikopters abseilden naar het dek van de olietanker Skipper en het bevel overnamen. De 333 meter lange tanker zou Iraanse en Venezolaanse olie hebben vervoerd, onder meer bestemd voor Cuba. Tegen Venezuela zijn sancties van kracht sinds 2019, tijdens Trumps eerste termijn, maar niet eerder namen de VS een schip in beslag.
De Skipper, onder vlag van de Marshall-eilanden, is een van de ‘schaduwschepen’ waarmee Venezuela sancties ontduikt. Iran en Rusland, ook op internationale sanctielijsten, maken gebruik van dezelfde ‘schaduwvloot’ van enkele honderden schepen. Schaduwvlootschepen varen vaak zonder transponder en veranderen frequent van naam of vlaggenstaat.
Volgens Argos, een Brits bedrijf dat wereldwijd goederenstromen volgt, was het aantal vertrekkende tankers al sterk teruggelopen: zeven deze maand. Vergeleken met december vorig jaar is de olieproductie met driekwart gedaald tot 258.000 vaten per dag.
Het opbrengen van de Skipper betekent dat elk schip nu dit risico loopt. Voor Venezuela is het schip zelf een grotere schadepost dan alleen de verloren lading ter waarde van 120 miljoen dollar. „Ik denk dat we die zullen houden”, zei Trump.
Het netwerk van dubieuze reders en tussenpersonen dat de schaduwvloot runt, zal het risico dat er weer een schip in beslag worden genomen willen afdekken door voor alle schepen hogere kosten te berekenen. „Voor [Venezuela] worden de marges kleiner en dat maakt het een stuk moeilijker om die olie vervoerd te krijgen”, citeerde The Economist een zakenman met kennis van de Venezolaanse oliesector.
Venezolaanse vissers in de haven van La Guaira.
De Venezolaanse staatsoliemaatschappij PDVSA eist dat kopers de hele lading vooraf betalen. „Voor kopers is dat nu vermoedelijk een onaanvaardbaar risico”, aldus het blad. En dat was nog vóór de aankondiging van de totale blokkade. Schepen die op weg waren om in Venezuela olie in te nemen zouden nu worden omgeleid.
China neemt, wordt aangenomen, 80 procent van alle Venezolaanse olie af. De rest gaat onder meer naar Cuba. Veel olie voor de Aziatische markt is onderweg, dus het effect van een blokkade is daar niet meteen merkbaar. Los daarvan is China maar deels van Venezolaanse olie afhankelijk.
Dat ligt anders voor Cuba, waar die olie van levensbelang is. Tankers op weg naar China lossen er vaak een deel van hun lading. De Cubaanse president Miguel Díaz-Canel noemde het opbrengen van de Skipper „een daad van piraterij”. Volgens hem betekent het wegvallen van olie uit Venezuela een grote verslechtering van de economische situatie. Het eiland heeft nu al te maken met blackouts.
Opmerkelijk genoeg zijn onder de schepen die Venezuela wel vrijelijk kunnen aandoen Amerikaanse olietankers. Als enige van de grote Amerikaanse oliebedrijven in Venezuela heeft Chevron een licentie behouden in dat land.
Na Trumps afkondiging stegen de olieprijzen met ruim een procent. Maar de wereld zwemt in olie. Zelfs als alle Venezolaanse olie wegvalt, „zal [dat] de wereldmarkt waarschijnlijk niet erg aantasten”, schrijft OilPrice, een nieuwsdienst. „Het huidige overaanbod zou een comfortabele buffer vormen om het wegvallen van een paar honderdduizend vaten ruwe olie per dag op de markt op te vangen.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC