Toerisme Jordanië De toeristenindustrie in Jordanië heeft al jaren te maken met tegenslagen, ook rondom de historische woestijnstad Petra. Dit jaar neemt het aantal buitenlandse toeristen langzaam toe, maar de regio blijft kwetsbaar.
Het klooster Ad Deir, in Petra, de historische woestijnstad in Jordanië die in 2007 werd verkozen als een van de zeven nieuwe wereldwonderen.
„Wil je paardrijden zoals Indiana Jones?” De vraag wordt wel tien keer herhaald door een rij mannen met hun paard in de hand. Onder een knalblauwe lucht en de warme ochtendzon wacht de groep vlak na de ingang van Petra op bezoekers. Ze doen denken aan de rij taxichauffeurs op de parkeerplaats naast de historische woestijnstad die toeristen al op de trap van de bus begroeten. Met hun taxi’s en paarden hopen de mannen wat geld te verdienen. Geld dat hard nodig is, want ook dit najaar snakt Petra naar toeristen.
Vlak voor de corona-epidemie uitbrak, zag het er nog rooskleurig uit voor de taxichauffeurs en de paardenverhuurders. Honderden mensen vulden de Siq, de kilometerslange kloof naar Al Khazneh (de schatkamer), het bekendste monument van de historische stad. De muren, gladgestreken door het water dat jarenlang door de kloof spoelde, staan dicht bij elkaar; op sommige punten is de Siq slechts een paar meter breed. In februari 2020 stonden toeristen er schouder aan schouder, niet in staat om ook maar een stap te verzetten. Ook de 42-jarige Rakad Nawafleh, die als gids in Petra werkt, stond vijf jaar geleden in de Siq en filmde de menigte. „Dat is de normale gang van zaken”, vertelt Nawafleh.
Dat normaal bestaat alleen al lang niet meer in Petra. Nadat covid het toerisme jarenlang stillegde, brak op 7 oktober 2023 de oorlog in Gaza uit. Opnieuw bleven toeristen weg: het aantal bezoekers kelderde met 74 procent, volgens cijfers van de Petra Development and Tourism Authority. En omdat de bezoekers thuis bleven, stapelden de schulden van de lokale bevolking zich steeds verder op.
Lang voordat talloze tourgidsen en toeristen zich een weg baanden door de rozerode stenen kloof, was de Siq de ingang naar de hoofdstad van het Nabateaanse rijk. In de vierde eeuw voor Christus vestigde het nomadische volk zich in Petra. Onder de Nabateeërs veranderde het dal tussen de kloven in een belangrijk handelsknooppunt. Het volk, zo’n twintigduizend mensen, sliep veelal in grotten en hakte uit de gekleurde zandstenen de gebouwen die in 2007 tot één van de zeven nieuwe wereldwonderen zijn bestempeld.
Na zo’n vijfhonderd jaar viel het Nabateaanse rijk en werd de stad geannexeerd door de Romeinen. Door een toenemend gebruik van zeehandelsroutes verloor Petra zijn belang als handelsstad en werd het uiteindelijk een toeristische trekpleister. Petra staat al decennia op de werelderfgoedlijst van Unesco. Door de film Indiana Jones and the last Crusade uit 1989 werd de stad bekend onder een breed publiek.
Zo werd Petra een belangrijke inkomstenbron voor de Jordaanse toerisme-industrie. Voor een dagkaart betalen buitenlanders tientallen euro’s.
Behalve een aantal bedoeïenen, (van origine) nomadische woestijnbewoners, woont er niemand in de grotten in Petra. Toeristen slapen voornamelijk in Wadi Musa, het stadje dat uitkijkt op het kurkachtige gebergte van de voormalige handelsstad. De economie van Wadi Musa is vrijwel volledig afhankelijk van toerisme.
In Wadi Musa, waar bijna elke winkel ‘Petra’ in zijn naam heeft verwerkt, is de toeristische stilstand te voelen. Zo staan boven op één van de heuvels van de stad al jarenlang een paar halve stenen muren. Het moet een hotel worden maar al anderhalf jaar ligt het project stil. Ook in oktober, normaal een piekseizoen voor toeristen doordat temperaturen onder de dertig graden zakken, zijn de terrassen van toeristische restaurants op enkele families na helemaal leeg.
Tourgids Rakad Nawafleh zucht onder de stilte in de stad. De veertiger komt uit een bedoeïenenfamilie en groeide op in Wadi Musa. Sinds zijn tienerjaren zag hij het toerisme opbloeien én vele tegenslagen ondergaan. Tijdens de Arabische lente in 2011 en de daaropvolgende Syrische burgeroorlog nam het aantal bezoekers enorm af. Maar toen was de sector nog niet zo groot. „Hoe groter de sector, hoe meer impact regionale omstandigheden hebben”, aldus Fares Braizat, directeur van de Petra Development and Tourism Authority.
Eerder had Rakad Nawafleh een kleine winkel waar hij onder meer souvenirs verkocht. Het dagelijkse contact met toeristen vond hij zo leuk, dat hij besloot om directer met buitenlandse bezoekers te werken. Sinds 2011 gidst hij Duitse groepen, Duits leerde hij tijdens een studie in Koblenz. „Elke dag ontmoet ik nieuwe mensen, wissel ik ervaringen uit, dat is echt heel bijzonder”, zegt Nawafleh.
In 2023 krabbelde het buitenlandse toerisme in Petra weer wat op. Volgens de Petra Development and Tourism Authority kwamen er dat jaar iets minder dan een miljoen buitenlandse toeristen. Dat bood financiële ruimte om niet alleen te overleven, maar ook weer wat te verdienen en investeren. „Iedereen was van plan iets op te zetten, want we dachten: nu gaat er veel te doen zijn”, vertelde Nawafleh.
Een lid van de lokale bedoeïenengemeenschap legt per ezel de weg af richting het klooster in Petra.
Ook hij greep de kans met beide handen aan en besloot een tentenkamp op te zetten in de Jordaanse woestijn Wadi Rum, waar toeristen kunnen overnachten. „Er waren zoveel toeristen toen, er was behoefte aan kampen”, zegt Nawafleh. Zijn Desert Season Camp opende een maand voor 7 oktober.
Met nieuwe leningen en nauwelijks inkomsten stond de gids ineens met lege handen. „Ik verkocht mijn auto’s en kocht een hele oude Kia Sephia.” Ook die moest hij verkopen, want de kosten voor zijn kamp liepen door. De afgelopen zes maanden verdiende Nawafleh gemiddeld zo’n 300 euro per maand. In totaal leende hij ongeveer tweeëneenhalve ton. Hij bespaart op eten, gaat niet meer op vakantie en blijft ’s avonds zoveel mogelijk thuis. „We moeten wel, want we willen niet dat onze huizen door de bank worden ingenomen.”
Nawafleh wist de jaren met leningen en hulp van familie door te komen. „Het goede van de bedoeïenen is dat we een familiesysteem hebben, iedereen helpt elkaar”, legt hij uit.
Vele anderen verloren hun baan. Volgens Braizat sloten 34 hotels hun deuren en werden zevenhonderd hotelmedewerkers ontslagen. „En dat is maar één sector, je hebt ook nog de toeleveringsketen, restaurants, supermarkten, transport”, aldus Braizat. Volgens hem heeft elke baan in de toeristenbranche in Wadi Musa direct impact op vijf andere sectoren: van peterselievelden tot taxi’s.
Volgens Braizat verlieten veel mensen Petra op zoek naar ander werk, maar er zijn weinig alternatieven. Ook Nawafleh, die een diploma in internationale betrekkingen heeft, zocht zonder succes een andere baan. In Jordanië is één op de vijf mensen werkeloos, volgens cijfers van de Jordaanse overheid. Vooral in het zuiden van het land, waar Petra ligt, draait vrijwel alles om toerisme. Om te helpen nam de Petra Development and Tourism Authority enkele personen tijdelijk in dienst om de paden in Petra te onderhouden. „Het salaris was het minimumloon, om ze te laten overleven”, aldus Braizat.
Toen Israël en Hamas eind oktober een bestand sloten, slaakte ook Wadi Musa een zucht van verlichting. Het aantal buitenlandse toeristen was al langzaam toegenomen. In oktober stond een kleine rij voor een foto met de kameel bij Al Khazneh. Het staakt-het-vuren biedt een nog zonniger vooruitzicht. „We verwachten dat 2026 een goed jaar wordt”, aldus Braizat.
Nawafleh en vele anderen rekenen op een goed lenteseizoen. Als alles goed gaat, denkt de gids binnen anderhalf jaar zijn leningen te hebben afbetaald. En als de oorlog wordt hervat? „Wat gebeurt, gebeurt, maar we hebben geen andere oplossing,” zegt Nawafleh.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC