Rapport-Wennink
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Juist op het moment dat de VVD aanschoof bij de formatie om met verkiezingswinnaars D66 en CDA te gaan praten over een regeerakkoord, verscheen vorige week vrijdag de langverwachte Nederlandse vertaling van het rapport-Draghi. Oud-ASML-topman Peter Wennink presenteerde die dag De route naar toekomstige welvaart, een na de val van het kabinet-Schoof door demissionair minister van Economische Zaken Vincent Karremans (VVD) bestelde visie op de Nederlandse economie.
En toeval of niet, kort door de bocht levert Wennink met zijn rapport zo ongeveer één-op-één de mogelijke inbreng van de liberalen in een nieuwe coalitie. En niet alleen van de liberalen: D66 en CDA hebben al een deel van Wenninks agenda in hun basisdocument opgenomen. Wenninks wil is zo in rap tempo bezig wet te worden. De vraag is of dat de juiste route is.
Vooropgesteld: Wenninks rapport levert een grondige analyse én aanbevelingen die (deels) hout snijden. Net als Draghi dat deed voor Europa, constateert Wennink dat Nederland vast is gelopen. Dalende productiviteitsgroei, een teveel aan regels en een tekort aan investeringen maken dat de huidige welvaartsstaat op middellange termijn onhoudbaar zal zijn. De verwachte economische groei de komende jaren (0,9 procent volgens de laatste prognoses) is te laag om alles van te betalen. Daarom moeten er maatregelen genomen worden om die groei te verhogen naar 1,5 of liefst 2 procent structureel.
Om dat te bereiken bepleit Wennink een stevig ingrijpen van de overheid, bij voorkeur met een meerderheidskabinet. Dat mogen D66, CDA en VVD in hun oren knopen. Een nieuw kabinet moet wat hem betreft een regeringscommissaris Toekomstige Welvaart benoemen, die onnodige regels moet gaan schrappen om zo meer ruimte te maken voor ondernemerschap.
Ook moet er 151 tot 187 miljard euro aan kapitaal (publiek en privaat) gemobiliseerd worden om de broodnodige innovaties los te trekken en in te zetten op vier belangrijke toekomstgerichte thema’s: digitalisering en AI, life sciences en biotechnologie, veiligheid en weerbaarheid en energie- en klimaattechnologie. Wennink levert er een actieplan bij met daarin 51 concrete projecten waarin geïnvesteerd kan worden.
De overvolle Nederlandse economie is er een die moet kiezen in schaarste. Schaarste in ruimte, schaarste in arbeid, schaarste in stikstofruimte en CO2. Ook Wennink heeft zijn prijs: laagbetaalde arbeid in de schoonmaak, slachterijen en uitzendbureaus moet wijken voor hoogbetaalde alternatieven. Er moet meer gestuurd worden op studiekeuzes (meer bèta, minder alfa). En de sociale zekerheid moet worden aangepakt om hem te kunnen behouden, stelt Wennink.
En daar wringt het. Het rapport-Wennink ademt de sfeer van een klassieke werkgeverslobby. Dat is Wennink zelf niet aan te rekenen: hij was ’s lands meest succesvolle bestuursvoorzitter en wist de afgelopen jaren vele honderden miljoenen zijn kant op te lobby-en. Wie hem om een rapport vraagt, kan van tevoren uittekenen welke visie daaruit rolt.
De formerende partijen doen er daarom goed aan breder te kijken. Bijvoorbeeld naar het rapport van de Studiegroep Begrotingsruimte. Dat deelt de analyse van Wennink, maar komt met andere oplossingen. Zo kunnen de oplopende kosten voor de vergrijzing in de hand gehouden worden door in de uitgaven te schrappen (AOW-leeftijd later laten ingaan, meer zelf meebetalen aan zorg voor rijkeren). Ook adviseren de ambtenaren te kijken of de lasten op arbeid omlaag kunnen ten gunste van hogere lasten op consumptie, kapitaal en vermogen.
Dat doet al meer recht aan de veelvormigheid van de Nederlandse welvaartsstaat, die met zijn complexe samenhang van deelbelangen inderdaad het beschermen waard is. Dat er gekozen moet worden om dat te garanderen is ook evident. Dat de pijn die dat oplevert evenredig verdeeld moet worden, zou dat ook moeten zijn.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC