De wereld moet zich opmaken voor het verlies van tienduizenden gletsjers. Zelfs bij het huidige klimaatbeleid zullen tussen 2040 en 2060 ieder jaar zo’n drieduizend schuivende ijsvelden smelten.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Eind deze eeuw is er dan nog maar 20 procent van het huidige aantal gletsjers over: pakweg 40 duizend exemplaren. Wie er een wil bezoeken, zal daarvoor ver moeten reizen: in de lagere berggebieden van de Alpen of Scandinavië is tegen die tijd haast geen gletsjer meer te bekennen. Zelfs als het zou lukken de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graad (het is nu 1,4 graad) zal van alle gletsjers deze eeuw de helft verdwijnen.
Tot die onthutsende conclusies komen Zwitserse en Belgische wetenschappers in een nieuwe analyse van de dooi van de pakweg 200 duizend gletsjers die de wereld telt. Normaal gesproken kijken ijsexperts alleen naar de totale massa of het volume van de ijsrivieren. ‘Maar een vraag die we vaak krijgen, is hoeveel gletsjers er in de toekomst nog zijn’, zegt glacioloog Harry Zekkolari (Vrije Universiteit Brussel) op een bijeenkomst voor de vakpers.
Nu al verdwijnen er zo’n achthonderd gletsjers per jaar, heeft het team becijferd. ‘Meestal kleine, afgelegen gletsjers die niet eens een naam hebben’, aldus de Zwitserse glacioloog Matthias Huss. ‘Alleen al in Zwitserland zijn we de afgelopen drie decennia meer dan duizend gletsjers verloren.’
Huss zegt dat niet zonder emotie: ‘Als een gletsjer compleet verdwijnt, verandert het landschap. Van wit naar grijs naar zwart. Dat grijpt ons, onderzoekers die er direct getuige van zijn, echt naar de keel.’
Vaak hebben gletsjers plaatselijk belang, vertelt de Belgische glacioloog Lander van Tricht (ETH Zurich). ‘Zo’n gletsjer, achter in een vallei, heeft als hij smelt niet direct gevolgen voor de zeespiegelstijging. Maar hij kan wel van grote waarde zijn voor die specifieke vallei, een magneet zijn voor het toerisme of een prominent cultureel herkenningspunt zijn.’
Uitgedrukt in aantallen gletsjers, gaat het verval opvallend veel harder dan wanneer je het uitdrukt in de hoeveelheid ijsvolume, leggen de onderzoekers uit in Nature Climate Change. Zo gaat er, als de opwarming nu zou stoppen, deze eeuw ongeveer een kwart van het volume aan gletsjers verloren. Maar omgerekend naar aantallen gletsjers is het de helft.
‘Dat komt omdat het meeste ijsvolume zit opgeslagen in een klein aantal grote gletsjers’, aldus Zekkolari. Anders gezegd: de kleintjes sneuvelen het eerst, en daarvan zijn er veel meer.
Het onderzoek biedt een ‘interessante kijk op deze kwestie’, vindt onderzoeker Bert Wouters (TU Delft) na het bekijken van de nieuwe cijfers. ‘Voor veel mensen is dit eenvoudiger te begrijpen dan wanneer we het hebben over gigatonnen ijs of vierkante kilometers oppervlak. Het valt op dat het snel gaat. Dat er nu al ieder jaar zoveel gletsjers verdwijnen, is iets waar ik niet bij had stilgestaan. Dit is toch weer een wake-upcall: we staan erbij en we kijken ernaar.’
De culturele betekenis die gletsjers soms hebben voor omwonenden, zet Wouters aan het denken. Zo wijst hij op het Peruaanse Quechua-volk, dat de nabije berg Ausangate vereert. ‘Het was daar de gewoonte om een keer per jaar blokken ijs van de heilige gletsjer te halen en die met familie te delen vanwege helende krachten. Dat is inmiddels verboden, omdat de gletsjer zich zo snel terugtrekt.’
Over ongeveer vijftien jaar is er sprake van een ‘piekgletsjersmelt’, zoals de auteurs de jaren noemen waarin de meeste ijsrivieren verdwijnen. Zelfs als het lukt de opwarming van de aarde te beperken tot 2 graden zal er in 2042 een pieksmelt zijn waarbij ieder jaar ongeveer 2.400 gletsjers oplossen, becijferen de auteurs.
In het minder waarschijnlijke geval dat het klimaatbeleid volledig faalt, en de opwarming de 4 graden benadert, zal de smeltpiek wat later vallen. Dan smelten er ook grotere gletsjers, die er langer over doen om te verdwijnen. Rond het jaar 2055 verdwijnen er op de piek dan zo’n vierduizend, ieder jaar weer. Totdat er aan het eind van de eeuw minder dan 10 procent van het huidige aantal over is.
In alle scenario’s zijn het de gletsjers in de Alpen die het zwaarst worden getroffen. De Alpen hebben zo’n beetje alles tegen: de bergen liggen tamelijk zuidelijk, zijn niet al te hoog en worden omringd door de snel opwarmende landmassa van Europa. Bij het huidige klimaatbeleid zullen er van de 3.200 Alpengletsjers in 2100 maar 110 overblijven, becijferen de Zwitsers.
In Scandinavië zal het aantal gletsjers met haast 90 procent kelderen, van de huidige 3.400 naar nog maar 363. Als het lukt de opwarming te beperken tot 2 graden, zoals de wereld heeft afgesproken in Parijse klimaatakkoorden, blijft het verlies aanzienlijk. In de Alpen zijn dan maar 269 gletsjers over, in Scandinavië 693.
Huss woonde zes jaar geleden een ‘uitvaartplechtigheid’ bij voor een van de verloren Zwitserse gletsjers, de Pizol in het noordoosten van het land. Ook zag hij met eigen ogen meerdere van zijn onderzoeksobjecten verdwijnen. Huss: ‘We moesten vier langlopende metingen staken, omdat het te gevaarlijk werd door vallend gesteente, of simpelweg omdat het ijs compleet was verdwenen.’
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant