Europa’s eerste energie-autonome bedrijvenpark ligt in Tiel. Uit noodzaak geboren, want er was geen druppel elektriciteit beschikbaar. Het bedrijf Joulz bedacht met betrokkenen een creatieve oplossing.
is economieredacteur voor de Volkskrant en sinds 2021 specialist op het gebied van de energietransitie.
Alles was gereed voor de uitbreiding van bedrijvenpark Medel in Tiel; de grond was bouwrijp, het stikstofdossier afgerond, diverse bedrijven stonden te trappelen om zich er te vestigen. Er was slechts één probleem: er was geen elektriciteit.
‘Er was zelfs geen klein beetje stroom, er was precies nul capaciteit’, zegt Sanne Castro, energietransitie-expert bij Joulz, dat is gespecialiseerd in energie-infrastructuur. Terwijl er behoefte was aan 8 tot 10 megawatt vermogen.
Einde verhaal, zou je denken. Een bedrijventerrein zonder elektriciteit is als een kapper zonder schaar. De hele uitbreiding leek op losse schroeven te staan. Wat te doen? Gemeente, ontwikkelaars, netbeheerder Liander en Joulz gingen met elkaar om de tafel om te kijken of er een oplossing mogelijk was.
Die bleek er te zijn: laat Liander een stroomkabel leggen in de vorm van een ringleiding, waarop bedrijven kunnen intakken, was het voorstel. Via deze ring kunnen ondernemingen niet alleen stroom afnemen, maar ook aan elkaar leveren, bijvoorbeeld uit zonnepanelen op de daken.
Ook moest er een ‘energie-eiland’ komen, met een reuzenbatterij die de overtollige zonnestroom opslaat voor later gebruik. Plus een flinke gasturbine voor de momenten – vooral in de winter – waarop de zon langere tijd niet schijnt en de panelen te weinig opleveren.
Na aanvullend rekenwerk bleek dat de bedrijven samen minder vermogen nodig hebben dan ze eerder zelf hadden aangegeven. ‘Dat is vaak zo’, zegt Castro. ‘Installateurs zijn gewend ruim te rekenen.’
Vroeger was dat geen probleem, maar in tijden van netcongestie is het verstandig precies te begroten. Zeker als je zelf verantwoordelijk bent voor je elektriciteitsvoorziening wordt een overbemeten stroomnet al snel een fikse kostenpost. Dikkere stroomkabels, meer zonnepanelen, een grotere gasturbine – dat kost allemaal geld. Volgens de experts van Joulz zou 5 tot 7 megawatt volstaan, zolang iedereen een beetje oplet.
Toen alle sommetjes naast elkaar werden gelegd, bleek haalbaar wat ze bij Joulz eigenlijk al wisten: het Tieler industriepark kon zelfvoorzienend worden. Dit betekent dat er dus geen elektriciteit hoeft te vloeien van en naar het overbelaste stroomnet, precies zoals Liander had geëist.
Netcongestie opgelost, althans hier in Tiel.
Met de netbeheerder werd afgesproken dat zij de 10 kilovolt ringleiding zou aanleggen. Er zou ook een verbinding komen met Lianders middenspanningsnet. Maar daarlangs zou geen stroom lopen. De koppeling met het hoofdnet is vooral nodig om het kleine broertje in Tiel stabiel te houden.
Joulz (ooit begonnen als slimme netwerkafdeling van Eneco, later van netbeheerder Stedin, om daarna zelfstandig verder te gaan) tekende voor het beheer en de aanleg van het energie-eiland en alle slimme meetsystemen in het Tieler stroomnetje. Daar zijn inmiddels de accu en de gasturbine operationeel, inclusief een dieselgenerator als noodstroomvoorziening (‘Die draait echt bijna nooit’, bezweert Castro). De eerste bedrijven zijn inmiddels aangekoppeld, voor zover bekend het eerste energie-autonome bedrijventerrein in Europa.
De aanleg was niet alleen een technische uitdaging. Voor Liander was het afwachten of Joulz de belofte waar kon maken dat zijn hoofdnet echt niet belast zou worden. Voor de ontwikkelaars van het bedrijventerrein was het onzeker of het systeem zou werken zoals beloofd, tegen de afgesproken kosten. Want natuurlijk speelt ook geld een rol: de aanleg van het Tieler net vergde een miljoeneninvestering (een exact bedrag wil Joulz niet geven).
Het is gelukt de elektriciteitsprijs binnen de perken te houden: de kilowattuurprijs ligt weliswaar een paar cent boven de gemiddelde landelijke stroomprijs, zegt Castro, staand bij de reuzenaccu op het energie-eiland aan de rand van het terrein. Maar dat gaat de komende jaren vermoedelijk veranderen, als netwerktarieven verder stijgen en ook fossiele stroom steeds duurder wordt.
Van stijgende nettarieven hebben ze in Tiel weinig last. Ook dure fossiele energie speelt een beperkte rol: nu al is 60 tot 70 procent van de zelf opgewekte elektriciteit groen. Alleen in de winter zal de gasturbine naar verwachting geregeld draaien. Maar, zegt Castro, als we in de toekomst een contract krijgen om te kunnen spitsmijden op het stroomnet, kunnen we de accu’s goedkoop vullen in de daluren. Dan kan de gasturbine waarschijnlijk weg.
Wat ook helpt, is dat het bedrijventerrein volledig is geëlektrificeerd; behalve voor de turbine is er geen gasaansluiting. De gebouwen worden dus ook elektrisch verwarmd, waardoor de totale CO2-besparing nog veel groter is.
‘Het project is gelukt doordat iedereen zijn nek heeft uitgestoken’, zegt CEO Sytse Zuidema van Joulz. Niettemin is hij kritisch op de rol die netbeheerders spelen bij de energietransitie. Het zijn onetrickpony’s, vindt hij, organisaties die maar één kunstje kennen, namelijk het aanleggen van stroomkabels en transformatoren. Dat komt door hun wettelijke taak, maar het werkt nu remmend.
‘Het zijn monopolisten die moeten veranderen. Dat lukt ze niet’, zegt Zuidema. De CEO werkte ooit bij een groot telecombedrijf toen ook daar de disruptie toesloeg. Alleen door snel te veranderen en kansen te grijpen, wist het concern te overleven. Hij denkt dat netbeheerders dit vanwege de aard van hun bedrijfsvoering niet kunnen. ‘Ze bieden producten aan waar niemand op zit te wachten.’
Zuidema wijst op vergelijkbare kritiek die toezichthouder ACM onlangs uitte. Volgens de ACM is er buiten de stroomspits vaak nog ruimte genoeg op het net, maar bieden de beheerders veel te weinig flexcontracten aan, die juist op de rustige daluren gericht zijn als er nog ruimte genoeg is op het elektriciteitsnet.
‘Nu gaan we 100 miljard euro uitgeven om de stroompiek op te lossen’, stelt Zuidema. ‘Die aanpak is te duur en te traag. Als het net over tien jaar eindelijk is uitgebreid, zijn de bedrijven die nu de piek veroorzaken allang vertrokken.’
Het kan sneller en goedkoper, vindt Zuidema. Lokale stroomnetten zoals in Tiel kunnen een grote bijdrage leveren aan het oplossen van de landelijke netcongestie, stelt de CEO. ‘Laat bedrijven als het onze, met kennis en ervaring met het stroomnet, deze klus oppakken. Dan is Nederland goedkoper uit en sneller klaar.’
De Onderneming
In deze wekelijkse rubriek vertellen ondernemers over hun bedrijf. Vandaag: Joulz in Zoetermeer, opgericht in 2008, met driehonderd werknemers. Het moederbedrijf heeft een omzet van 395 miljoen euro.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Source: Volkskrant