Europa moet zich volgens Navo-baas Rutte voorbereiden ‘op een oorlog van het formaat dat onze (over)grootouders moesten doorstaan’. In Nederland wordt daarvoor in toenemende mate vertrouwd op reservisten: burgers met een gewone baan die bijklussen bij Defensie. De Volkskrant keek mee tijdens hun training.
is economieredacteur. Ze is specialist arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
Doorgaans tref je beleidsmedewerker Deen (30) in zijn ‘kantoortenue’ achter de computer. Maar deze zaterdag sluipt hij op zijn kisten met een Colt C7 voor zijn borst rond een bunker op de Waalsdorpervlakte. Hij heeft ‘intel’ dat groeperingen het hebben voorzien op de hier opgeslagen munitie; met zijn peloton probeert hij het terrein nu nauwgezet te bewaken en beveiligen. ‘Uit welke richting kan de vijand komen?’, wil hij van zijn derde man weten.
Deen is reservist: naast zijn gewone ‘burgerbaan’ zet hij zich in bij Defensie. En dat doen steeds meer werkenden. De afgelopen tien jaar groeide het aantal reservisten van 2.300 naar 8.500. En als het aan het kabinet ligt, moeten dat er nog veel meer worden: in 2030 zou de troepenmacht voor een derde uit deeltijd-militairen moeten bestaan. Hun inzet is vrijwillig maar niet vrijblijvend: als de veiligheidssituatie daarom vraagt, worden zij opgeroepen.
Hoe denkbaar dat scenario is, werd nog eens duidelijk tijdens de toespraak die Navo-baas Rutte donderdag hield. Volgens hem moet Europa zich opmaken voor een oorlog ‘van een formaat dat onze grootouders en overgrootouders moesten doorstaan’. Om de reservisten daarop voor te bereiden, worden zij twee weekenddagen en twee avonden per maand getraind. Deze zaterdag is het in de Scheveningse duinen de beurt aan het 20ste infanteriebataljon ‘BB KNR’.
‘Waar komt u voor?’ Drie ernstig kijkende soldaten hebben op instructie van onderofficier Deen een controlepost opgezet bij de ingang van het militaire oefenterrein. Achter hen kammen twee collega’s het stuk duingebied uit. Zelfs het kaalste bosje kan rekenen op hun warme belangstelling, want de fictieve vijand die het voorzien zou hebben op dit wapendepot kan overal zijn. Deen, die niet met zijn achternaam in de krant wil, volgt het op de voet.
De beleidsmedewerker meldde zich tien jaar geleden bij Defensie, vlak na de aanslagen in Parijs. ‘Ik dacht: als zoiets hier in Nederland gebeurt, wil ik niet gefrustreerd thuiszitten, dan wil ik iets doén’, zegt hij. Dat gevoel is er niet minder op geworden nu de dreiging uit een andere hoek komt. ‘Je overlegt thuis natuurlijk wel: wat is de kans dat je wordt opgeroepen en wat betekent dat? Maar ik heb hier niet voor niets voor gekozen: ik wil er staan als het erop aankomt.’
Dat geldt ook voor groepscommandant Miranda Verboon (34), in het dagelijks leven milieu-analist bij Tata Steel. ‘Toen Rusland Oekraïne binnenviel en burgers daar naar het front werden gestuurd, had ik wel een schakelmoment’, zegt ze. ‘De focus van ons werk is verschoven van het ondersteunen van de civiele overheid naar het beschermen van Nederlands grondgebied. Dat voelt nog een stuk serieuzer. Het is geen oorlog, maar ook geen vrede.’
Dat laatste besef leidt ertoe dat steeds meer Nederlanders zich aanmelden als reservist, ziet ‘sergeant-majoor communicatie’ Patrick Bijl (54). De voorlichtingsdagen die hij organiseert, zitten steevast vol. Defensie kreeg dit jaar tot dusver al 4.100 sollicitaties voor de opleiding, dat zijn er een stuk meer dan de 3.300 over heel 2024.
Onder de geïnteresseerden ziet Bijl ‘iedereen’: van advocaat tot timmerman. Zelfs de burgemeester van Leidschendam heeft zich eerder al aangemeld. ‘We moeten zelfs pas op de plaats maken omdat het keuringsinstituut, dat de psychische en medische keuring doet, de aanmeldingen niet meer kan bijbenen.’
Dat Defensie juist wil inzetten op reservisten om de troepenmacht uit te breiden, heeft een typisch Nederlandse oorzaak: ze leveren flexibele arbeid. ‘De reservist heeft in feite een nulurencontract’, zegt Bijl. ‘Ze worden alleen opgeroepen als dat nodig is, dan zetten we een berichtje in de groepsapp, bijvoorbeeld als er buitenlandse troepen aankomen in Vlissingen en we hen naar de Duitse grens moeten begeleiden of bijvoorbeeld recent bij de Navo-top.’
Zodra een reservist zijn uniform aantrekt, gaat de teller lopen. De parttime-militair verdient ongeveer hetzelfde uurloon als zijn collega in loondienst, wat met 240 uur per jaar neerkomt op gemiddeld 300 tot 400 euro netto per maand. Daar staat tegenover dat zij wel vaak vakantiedagen of verlof moeten opnemen als de inzet onder werktijd is. Defensie zou graag zien dat werkgevers hier meer ruimte voor geven. Daarvoor heeft zij inmiddels met ruim 75 werkgevers convenanten getekend, waaronder Accenture, Randstad en Heijmans.
In de Scheveningse duinen maken reservist Danny van Dam (50) en zijn peloton zich ondertussen op voor hun rol als ‘oefenvijand’. Aan hen de schone taak om het de manschappen van Deen straks ‘flink lastig te maken’. ‘Dat begint met gewoon even een praatje maken en verder niets aan de hand’, zegt Van Dam. ‘Maar uiteindelijk gaat iemand zich natuurlijk op dat terrein wagen met een wapen.’
Het liefst zou Van Dam, die operationeel manager is bij de BAM, zijn uniform nooit meer uitdoen. Want hij geniet met volle teugen van het groepsgevoel en de fysieke uitdaging. Maar het salaris van een beroepsmilitair staat simpelweg te ver af van dat van zijn ‘burgerbaan’. Dus combineert hij de twee functies en staat hij na deze zaterdag op het slagveld maandag gewoon weer op kantoor.
Daar boekt hij hopelijk grotere successen dan hier in de duinen van de Waalsdorpervlakte. Want ondanks de scherpe en gemotiveerde aanvallen lukt het zijn peloton deze zaterdagmiddag uiteindelijk niet om door de verdediging van onderofficier Deen te breken. De beleidsmedewerker houdt stand.
Maandag zal ook hij weer in zijn burgerrol kruipen. En dat zal best weer even schakelen zijn. ‘Want de cultuur is hier iets anders dan op kantoor’, glimlacht Deen. ‘Hier kan ik heel duidelijk zeggen: jij moet dat doen en dat is over zoveel minuten klaar, dat kan ik bij mijn collega’s op werk maar één keer doen en dan denkt iedereen direct: wat een eikel is dat.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant