Het was een bouwpakket van 423 gietijzeren delen, met duizenden bouten aan elkaar geschroefd. In 1875 werd in de lantaarn het licht voor het eerst ontstoken: een olielamp waar een stelsel van lenzen en prisma’s omheen draaide.
Nadien kwamen er een elektrische koolspitsbooglamp, een gloeilamp, een kwiklamp, een halogeenlamp. Tegenwoordig schijnt de vuurtoren van Scheveningen met led-licht over zee; bij helder weer tot op 29 zeemijl (54 kilometer) zichtbaar: twee schitteringen in twee seconden en na acht seconden opnieuw. Aan het ontsteken komt sinds 1977 geen mens meer te pas. De windwijzer bovenop is nog wel dezelfde zeemeermin.
Zaterdag vierden Scheveningers de 150ste verjaardag van hun toren. Met glühwein en erwtensoep en haring en heel veel kerstmutsen. En met hagelwitte zondagse en doordeweekse mutsen en hoofdijzers en spelden, want hoewel de laatste Scheveningse in klederdracht drie jaar geleden is gestorven, dragen ze die als het uitkomt nog steeds graag.
Een mannenkoor zong, enigszins zoekend, het voor de gelegenheid geschreven ‘O, vuurtoren ouwe getrouwe’, op de wijs van ‘My Bonnie Lies Over The Ocean’. En daarna, met vastere stem, de Scheveningse traditional ‘Varend naar huis’.
Jan van Zanen, de burgemeester van Den Haag die tegenwoordig zelf ‘op’ Scheveningen woont, sprak over het licht als baken, voor op zee, en voor de toekomst in onzekere tijden, dat stond voor verbinding en de innerlijke kracht van de Scheveningers. Iemand zei amen.
Toen had de dag zich nog net niet helemaal met oranjeroze vuurwerk teruggetrokken achter de horizon, maar om stipt 17.30 uur was het donker en begon de lantaarn te stralen.
„Ik hoor het altijd als-ie aan gaat – een mooi geluid”, zegt Daniëlle Roeleveld (32). Het mechaniek dat de lenzen rond de lamp wentelt laat dan de ijzeren toren zachtjes zoemen. Ze woont ernaast, in een van de oude dienstwoningen. Haar grootvader, Ab Pronk, was een van de laatste wachters uit de bemande tijd.
Nu gaat ze zelf een paar keer per jaar naar boven om de vlag uit te hangen onder de zeemeermin. Rood-wit-blauw op nationale dagen en de vlag met de drie haringen op Scheveningse dagen: Vlaggetjesdag, natuurlijk, en de herdenking van vermiste zeelieden. En de vijf surfers, die op 15 mei 2020 verdronken. „Je bent er altijd wel mee bezig”, zegt ze.
De toren van Scheveningen hoort bij de oudste van de achttien monumentale vuurtorens die Rijkswaterstaat langs de kust beheert. Twee andere zijn ook van gietijzer.
Lange Jaap, bij Huisduinen (Den Helder), is met 63 meter de hoogste van het land en een wankele reus. Het fundament is rot, het ijzer gescheurd. Tot voor kort werd voor sloop gevreesd, maar dat lijkt van de baan. De Scheveningse toren is er iets beter aan toe, maar moet ook dringend gerestaureerd worden.
Wereldwijd zijn veel vuurtorens gedoofd omdat modernere navigatiemiddelen hun rol zouden kunnen overnemen. Bij andere torens is de roterende optiek vervangen door een knipperlicht. Efficiënt, maar o zo onromantisch.
Het licht van Scheveningen blijft draaien, maar vroeger scheen het in een complete cirkel. Na klachten – „van nieuwkomers, yuppen”, smalen ze onder de toren – kwamen er gordijntjes aan de landzijde. Maar zaterdagavond was het feest en gingen de gordijnen omhoog. En een paar uur lang was-ie er weer, de machtige zwiep van lichtende wieken door de nacht.
Hans Steketee doet elke maandag ergens vanuit Nederland verslag
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC