Theo Boer | ethicus en CDA-lid Het CDA lijkt dinsdag in te stemmen met de verruiming van de Embryowet. Maar is de partij daar wel klaar voor? „Er wordt hier een majeure grens gepasseerd.”
Ethicus Theo Boer: "De voortplanting is in toenemende mate een ‘project’ met kinderen als ‘product’."
Aan de vooravond van het gevoelige besluit over het kweken van embryo’s voor wetenschappelijk onderzoek, zouden bezorgde CDA-leden maandagavond nog snel hun zorgen mogen uiten op een haastig ingelaste partijbijeenkomst. Maar de avond gaat niet door; veel leden konden op deze korte termijn niet komen.
De partij lijkt overvallen door de snelle besluitvorming over het wetsvoorstel, terwijl juist de stem van de CDA-fractie in de Tweede Kamer dinsdag cruciaal lijkt. „De partij heeft deze discussie intern nog helemaal niet gevoerd”, zegt Theo Boer, hoogleraar ethiek van de gezondheidszorg, Gezondheidsraad-lid en CDA’er. Hij hoopt dat de Kamerfractie tegenstemt – of blanco – om later alsnog een standpunt te kunnen bepalen. „Het zou vreemd zijn als uitgerekend het CDA dit baanbrekende voorstel aan een meerderheid helpt. Er wordt hier een majeure grens gepasseerd. Die geest gaat nooit meer terug in de fles.”
De vrees van Boer draait om het initiatiefwetsvoorstel van de Kamerleden Jan Paternotte (D66) en Harry Bevers (VVD). Zij willen het kweken van embryo’s voor wetenschappelijk onderzoek toestaan. Dat kan de kans op succesvolle ivf-behandelingen vergroten en kennis opleveren over het aanpakken van ernstige ziektes.
„Dat was bedoeld om de discussie binnen onze partij aan te jagen, het was geen conclusie. Het Wetenschappelijk Instituut is nu bezig met het voorbereiden van die discussie, dat moet leiden tot een voorstel aan de leden. Als je een van je kernpunten van je partij verandert, doe dat dan via de weg van de interne partijdemocratie.”
„Op medisch-ethisch terrein is het CDA vaak oorverdovend stil. Het is een brede middenpartij die niet te geprononceerd wil zijn, minder halsstarrig over wil komen dan klein-rechts. Op het gebied van medische ethiek zijn ChristenUnie, SGP en D66 veel interessanter. Die hebben speciale werkgroepen, belangrijke mensen op sleutelposities bij deze thema’s.”
Ivf-microscoop in het laboratorium van een fertiliteitskliniek.
Als de Kamer instemt, is dat de eerste grote wijziging van de Embryowet ooit. D66, VVD, GroenLinks-PvdA, SP, Partij voor de Dieren en Volt zijn waarschijnlijk voor, samen 75 zetels. Het CDA is altijd zeer behoudend bij medisch-ethische thema’s. Volgens het beginselprogramma (uit 1993) is „het doen ontstaan van een embryo slechts geoorloofd met het doel daarmee een zwangerschap tot stand te brengen”. Toch lijkt de partij nu voor te stemmen. Vorige week nam de Kamer met ruime meerderheid twee amendementen en een motie van het CDA aan – alles om de partij over de streep te trekken.
Het zou weleens „een mooie dag voor de voorstanders kunnen worden”, denkt Theo Boer, die zelf zeer kritisch is. „Het leven is een tranendal”, zegt hij. „Shit happens. Leer daarmee te dealen als de prijs om dat te voorkomen te hoog is. En deze prijs, het kweken van embryo’s, is te hoog.”
„Zeker. We weten hoe belangrijk het is dat mensen nageslacht kunnen krijgen, ook in een tijd dat ze daar steeds aarzelender in worden. Maar ik zie ook de nadelen, dat de voortplanting in toenemende mate een ‘project’ wordt met kinderen als ‘product’. Je moet niet alles willen controleren. Wees terughoudend. Je kunt zelf beslissen welk beroep je kiest, waar je op vakantie gaat, hoe je je tuin inricht. Maar kinderen krijgen, dat overkomt je.”
„Een kind met een ernstige afwijking, waar het het hele leven aan lijdt en vroeg aan zal overlijden, dat wil natuurlijk niemand. Maar wat doen we straks met de honderden aandoeningen waarbij het gaat om ‘de kans op’ en niet om zekerheden? Wat als een embryo een kans van 40 procent heeft op zijn vijftigste dement te zijn? Of neem het IQ. Stel dat je weet dat een kind dat uit een embryo zal groeien geen hoogvlieger wordt, en je hebt een ander embryo dat tot een slim kind leidt. Dan kies je toch voor de slimmerik? Als één ding gevaarlijk is, is het als wij mensen gaan bepalen hoe onze kinderen eruitzien.”
„Je zet de poort open. Als je A legaliseert, dan kan het niet anders dan dat je op termijn ook B toestaat, en daarna C. Als je de kennis hebt, ga je die gebruiken.”
„Mijn schatting is dat het 50/50 is. Ik heb veel bezorgde reacties gehad van mensen die een onaangenaam gevoel krijgen bij deze ommezwaai.”
„Het probleem is dat het überhaupt geen gevecht is geweest. Mensen zijn caught by surprise.”
„De kans is groot dat het voorstel het haalt. Maar het zou goed zijn die vreugde een beetje te temperen. Een toontje van ‘jippie, we gaan embryo’s kweken!’ vind ik misplaatst. Het blijft een Rubicon die je oversteekt. Het zou chic zijn als de Kamer dat ook erkent.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC