Het sociale medium dat een belangrijke verspreider is van nieuws, is zelf bijna elke week onderwerp van nieuws. Elon Musks X kreeg deze week een boete van de Europese Commissie van 120 miljoen euro omdat het geen transparant advertentieregister heeft en omdat de accounts met een blauw vinkje ten onrechte de indruk wekken dat ze geverifieerd zijn. Het bedrijf van Musk sloeg meteen terug: de Europese Commissie mag niet meer op X adverteren.
Twee weken geleden kwam een nieuwe functie van X in het nieuws. Daarmee kun je zien in welk land een profiel is aangemaakt, bedoeld om zogeheten trollen en bots aan te tonen. Maar er werden ook grote accounts met veel volgers ontmaskerd die vanuit landen als Nigeria en India op manipulatieve wijze worden ingezet voor politieke beïnvloeding of die worden gebruikt om het aantal reacties en volgers op te krikken om geld te verdienen.
Waar Twitter ooit begon als een gezellig stadsplein, veranderde het langzaam in een hangplek voor politici, journalisten en toetsenbordridders. Nu is X afgegleden tot een vuilnisbelt van provocaties waar je moet zoeken naar betrouwbaar nieuws en waardevolle inzichten.
De NOS besloot twee weken geleden te stoppen met het verspreiden van nieuws via X. Het platform past niet meer bij de visie van de omroep. De NOS wil direct contact met lezers en dat is op X niet goed mogelijk omdat reacties niet te modereren zijn, schreef de hoofdredactie in een verklaring. „Dat terwijl de hoeveelheid haatdragende reacties en desinformatie op X groot is en er onbelemmerd kan stromen. Ook onder onze eigen berichten, waardoor we onbedoeld bijdragen aan de verspreiding ervan.” Het leidde tot nogal wat ophef, vooral toen minister Mona Keijzer de NOS de maat nam door op een bericht te reageren dat de omroep berichten van Hamas zou overnemen: „Dat blijven ze doen. Ze krijgen hier alleen geen weerwoord meer. Lekker rustig.” De redactie van het actualiteitenprogramma Nieuwsuur, dat onder het besluit viel, leek het er ook niet mee eens te zijn. Presentator Jeroen Wollaars maakte een X-account (@nieuwsuurbot) waar alsnog elke avond de afzonderlijke items te zien zijn.
Andere Nederlandse media gingen de NOS voor, zoals Trouw, de Volkskrant en de VPRO. En ook de Britse krant The Guardian vertrok vorig jaar, „vanwege de vaak verontrustende inhoud die op het platform wordt gepromoot of aangetroffen, waaronder extreemrechtse complottheorieën en racisme”.
Hoe zit dat bij NRC? Mijn voorganger schreef twee keer over deze kwestie, in december 2023 en precies een jaar later. NRC verspreidt al jaren dagelijks artikelen op het account @nrc.nl, met nu een kleine 600.000 volgers. De mogelijkheid om te reageren is hier uitgezet. Ook adverteerde NRC tot 2023 op het sociale medium. Maar daarmee stopte het bedrijf omdat de advertenties niet veel meer opleverden.
Een jaar later was de situatie op X er niet beter op geworden. Elon Musk had zijn platform onderdeel gemaakt van de campagne van Donald Trump. De ombudsman kreeg geregeld vragen of NRC niet moest stoppen op X. Maar er zou nog een redactiedebat over volgen en hoofdredacteur Patricia Veldhuis kondigde eind 2024 aan binnen een maand een knoop door te hakken.
Is de hoofdredactie inmiddels uitgedacht, vroeg een lezer me naar aanleiding van het NOS-besluit. Ja, die maand werd niet helemaal gehaald want het was een lastig besluit: meewerken aan een zichzelf uithollend instituut dat er op is gericht onrust te zaaien versus het argument dat je een groep mensen bereikt die je anders niet bereikt. Zo was een uitvoerige reconstructie van de Maccabi-rellen in Amsterdam bijvoorbeeld veel gedeeld op X. Dat stuk had grote maatschappelijke relevantie, vond de hoofdredactie, en het was dus belangrijk dat dit stuk breed verspreid werd.
Het vraagstuk verdeelt de redactie. De redacteuren die tijdens het redactiedebat begin dit jaar voor vertrek van X waren, bepleitten meer aandacht voor sociale media waar het er meestal rustiger en inhoudelijker aan toegaat, zoals LinkedIn en Bluesky. De ombudsman zag vorig jaar voldoende redenen om te vertrekken, vooral omdat Musk het had gebruikt om de Amerikaanse democratie te ondermijnen.
Maar de hoofdredactie besloot in februari om op alle grote sociale media aanwezig te blijven, dus ook op X. Belangrijkste argument: NRC wil overal goede journalistiek verspreiden en niet in een hoekje gaan zitten met gelijkgestemden. Op sociale media kun je juist tegenwicht bieden aan desinformatie en propaganda. En als je van X weggaat, moet je dan ook niet Facebook en Instagram van Mark Zuckerberg vaarwel zeggen, waar ook haat en nepnieuws worden verspreid?
Bij veel media speelt een rol dat X een steeds minder groot aandeel heeft in het trekken van lezers. Dat geldt ook voor NRC. Een groot deel van de bezoekers komt rechtstreeks naar de website, of via de eigen nieuwsbrieven en zogeheten pushberichten. Wel is van de Big Tech-bedrijven Google nog heel belangrijk voor het trekken van lezers naar de website. Sociale media brachten in november minder dan tien procent van de lezers aan op nrc.nl (op de NRC-app wordt dat niet gemeten). Facebook en LinkedIn zijn het belangrijkste, het aandeel van X komt niet boven de 1 procent. Niet van grote betekenis dus, al kan het incidenteel wel eens omhoogschieten, zoals bij de Maccabi-reconstructie.
Maar sociale media zijn niet alleen van belang voor het trekken van bezoek naar nrc.nl. Om de journalistiek van NRC te verspreiden onder mensen jonger dan dertig jaar zijn Instagram, YouTube en TikTok cruciaal. Een nieuw team van videomakers plaatst daar sinds begin dit jaar dagelijks korte video’s over het nieuws. Het gaat daarbij om platformen van respectievelijk Meta, Google en het Chinese ByteDance die naar believen hun algoritmen aanpassen om bezoekers vast te houden en soms bij betrouwbaar nieuws weg te houden.
NRC onderschreef drie weken geleden een noodkreet van Nederlandse mediabedrijven aan de informateur. Daarin werd gesteld dat de mondiale techbedrijven „een ernstige bedreiging vormen voor de democratische weerbaarheid, de strategische autonomie en daarmee de veiligheid van Nederland”. Ze bepleitten dat de overheid zou gaan bijdragen aan een „innovatief, door democratische waarden gedreven Nederlands digitaal ecosysteem”. Zo is de verhouding van een journalistiek bedrijf als NRC met Big Tech er dus één van groot ongemak. En dan blijft de mogelijk negatieve invloed van sociale media als TikTok en Instagram op de mentale gesteldheid van jongeren hier nog onbesproken.
Terug naar X. Veel collega’s, met name zij die het buitenlands nieuws volgen, vinden er nog steeds goede nieuwsbronnen. Het besluit van NRC om ook hier een nieuwsbron te zijn, zou daarom te billijken zijn. Maar het is een grijs en smoezelig gebied. Elon Musk gaat steeds verder met zijn radicaal-rechtse missie. Na zijn inmenging in de Amerikaanse democratie, plaatst hij nu zijn harde aanvallen op de Europese Unie voortdurend bovenaan. Dat vraagt om een heroverweging.
Reacties: ombudsman@nrc.nl
Lezer Ed Tervooren ziet dat het de laatste tijd doordeweeks veel voorkomt dat een artikel begint op de voorpagina en elders wordt vervolgd. „Vaak niet gewoon op pagina 2 of pagina 3 – daar is nog mee te leven – maar ergens verderop in de krant, tussen andere artikelen, terwijl men dan weer moet terugbladeren als men de vorige pagina’s niet mis wil lopen. Kunt u deze aanslag op het leescomfort voortaan achterwege te laten?”
„Toen we jaren geleden overgingen op het huidige compacte papierformaat hebben we ‘de overlees’ afgeschaft”, zegt krantsamensteller Jeroen van der Kris. „Maar omdat we te vaak verhalen hadden die meer ruimte verdienden dan er plek is op de voorpagina, hebben we de overlees een paar jaar terug opnieuw ingevoerd. Als je de krant maakt, wil je het beste verhaal op de voorpagina zetten. De laatste jaren zetten we meer in op onderzoeksverhalen. Het idee is dat we ons daarmee onderscheiden, maar vaak zijn die verhalen wat langer. Vroeger kozen we in zo’n geval voor een nieuwsbericht op de voorpagina en een lang verhaal verderop in de krant. Maar we merkten dat we lezers daarmee de lust ontnamen het hele verhaal te lezen. Ik ben het met de lezer eens dat die overlees dan het beste op pagina 2 of 3 kan komen, maar soms is ook daar te weinig ruimte.”
De ombudsman opereert onafhankelijk; zijn oordeel is persoonlijk en niet dat van de (hoofd)redactie. Kijk hier voor de statuten van de ombudsman. Wilt u rechtstreeks reageren op artikelen of audioproducties van NRC, dan kunt u een brief van maximaal 200 woorden mailen aan opinie@nrc.nl.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC