Scrollen, mailen en surfen: het slokt niet alleen onze aandacht op, maar kost ook enorme hoeveelheden stroom en water. Hoe houd je de klimaat- en milieu-impact van je digitale leven zo klein mogelijk?
415 terawattuur. Zoveel elektriciteit verbruikten alle datacenters op aarde in 2024, naar schatting van het Internationaal Energieagentschap – bijna vier keer zoveel als heel Nederland in datzelfde jaar nodig had. Van de wereldwijde CO2-uitstoot is 1 procent aan dataverkeer en -opslag toe te schrijven. Daarnaast vergt het koelen van datacenters veel water. Onder andere dankzij AI groeit het elektriciteits- en waterverbruik in de nabije toekomst drastisch, is bovendien de verwachting. Maar hoe groot is de rol van ons eigen gescrol, gemail, gechat en gesurf? En wat kun je doen om het effect van je eigen internetgebruik te beteugelen?
Hoeveel stroom iemand thuis gemiddeld nodig heeft voor zijn digitale bezigheden, is lastig te becijferen, stelt universitair docent duurzame digitalisering Bernard van Gastel (Radboud Universiteit). ‘Elk huishouden gebruikt apparaten anders en de meterkast houdt alleen het totale verbruik bij. Gemiddelden zijn dus moeilijk te bepalen.’
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Bij datacenters is dat in theorie eenvoudiger. Techbedrijven delen zelf geen cijfers, maar het Centraal Bureau voor de Statistiek constateerde dat datacenters in 2021 samen 3,3 procent van het Nederlandse elektriciteitsverbruik voor hun rekening namen, genoeg om zo’n 1,5 miljoen huishoudens van stroom te voorzien.
Datacenters leveren enorm veel opslagruimte, waar veel mensen via diensten als Google Drive, iCloud en OneDrive gretig gebruik van maken. Vaak gaat dat automatisch: alle foto’s en filmpjes op je smartphone worden meteen naar de spreekwoordelijke cloud gestuurd.
‘Wat bijna niemand weet, is dat al die bestanden drie keer worden opgeslagen’, vertelt Van Gastel. Handig, want dan is de kans dat ze door een computerfout verdwijnen minimaal. Nadeel: daardoor is ook drie keer zo veel servercapaciteit nodig. Verwijder daarom geregeld overbodige foto’s, video’s en andere bestanden om de elektriciteits- en watervraag relatief gemakkelijk in te dammen.
Of doe cloudopslag helemaal in de ban. Een ouderwetse harde schijf is energiezuiniger vanaf 288 GB aan bestanden, zo blijkt uit een snelle berekening van Van Gastel. Ook helpt het om je mailbox op te schonen. Schrijf je uit voor overbodige nieuwsbrieven en verwijder reeds beantwoorde mails, vooral als die bijlagen bevatten.
Dan de tweede functie van datacenters: rekenkracht. In toenemende mate wordt die ingezet voor generatieve AI. Onafhankelijk geverifieerde getallen over de invloed van AI-programma’s als ChatGPT zijn schaars. Wel publiceerde AI-start-up Hugging Face in 2024 wat cijfers in een commentaar in het vakblad Nature.
Wat blijkt: voor het stellen van duizend vragen aan de gemiddelde chatbot is 1 Wh aan stroom nodig, genoeg om een ledlamp twintig minuten te laten branden. Het genereren van duizend plaatjes vergt 470 keer zoveel stroom, evenveel als een laptop die tien uur draait.
Over het genereren van foto’s is Van Gastel dan ook duidelijk: ‘Liever niet.’ Dat geldt al helemaal voor video’s. ‘Video’s zijn heel veel achter elkaar geplakte plaatjes en kosten dus nog veel meer stroom en water.’
Als een vraag aan ChatGPT ook per zoekmachine te beantwoorden is, kies dan voor dat laatste, adviseert Van Gastel. Omdat Google sinds kort een AI-overzicht aan elke zoekopdracht toevoegt, is overstappen op alternatieven die dat niet doen, zoals Ecosia of DuckDuckGo, nóg beter.
Sowieso ligt het zwaartepunt bij bewegend beeld, dat volgens één schatting verantwoordelijk is voor 65 procent van het wereldwijde dataverkeer. Niet alleen het opslaan en genereren, maar ook het bekijken van video’s belast het klimaat.
Neem een Netflix-film. Naast de servers waarop de film staat opgeslagen, is er nog allerlei infrastructuur nodig om zo’n film naar een Nederlands tv-scherm te transporteren – alles van glasvezelkabels tot wifi-routers. Die ‘datatransmissie-netwerken’, zoals Van Gastel ze noemt, vergen in totaal ‘ongeveer evenveel elektriciteit als datacenters’.
Tel daar de stroomconsumptie van de tv zelf bij op en de gemiddelde klimaatimpact van een uur netflixen komt neer op zo’n 60 gram CO2-uitstoot, vergelijkbaar met tweemaal thee zetten met een waterkoker. Dat blijkt uit cijfers van het Internationaal Energieagentschap.
De populariteit van op video gerichte platforms als TikTok, Instagram en YouTube baart Van Gastel zorgen. ‘De totale energievraag van ons internetgebruik zal alleen maar verder stijgen. Zelfs als al die elektriciteit direct uit duurzame bronnen komt, leidt dat tot problemen.’ Denk aan de verdere overbelasting van het elektriciteitsnet. Of de toenemende waterschaarste: de Nederlandse ICT-sector verbruikt jaarlijks ongeveer 1 miljard liter drinkwater, blijkt uit de meest recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek.
Toegegeven: sociale media afzweren ten behoeve van het klimaat zal voor veel mensen een uitdaging zijn. Volgens Van Gastel is de meeste winst dan ook te behalen bij de techbedrijven zelf. ‘Die kunnen een deel van hun servers uitschakelen op momenten dat er minder verkeer is, bijvoorbeeld als het in Europa of Amerika nacht is.’ Nu zijn datacenters altijd voorbereid op een eventuele piek aan gebruikers, wat veel stroom kost.
Wel heeft hij nog één laagdrempeliger advies voor een duurzamer digitaal bestaan: schakel je wifi-router uit voor je naar bed, naar buiten of op vakantie gaat. ‘Die verbruikt constant elektriciteit, ook als er geen enkel apparaat verbonden is. Mijn internetverbinding heeft evenveel stroom nodig als mijn koelkast, goed voor 9 procent van mijn totale verbruik.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant