Wat heeft Donald Trump tegen Europa? Aan deze kant van de oceaan breken politici, journalisten en denktanks zich het hoofd over die vraag. Helaas: rationele antwoorden zijn er niet.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname.
In het jaar dat het bijna dagelijks slecht nieuws regende van de andere kant van de Atlantische Oceaan, leerden Europese leiders de sneren, beledigingen en dreigementen van Donald Trump in eerste instantie met een korrel zout te nemen. Afwachten en kijken wat er van terechtkomt.
En geef ze eens ongelijk. Trumps stijl van regeren vertoont immers gelijkenissen met een homeopathisch medicijn: het etiket belooft spectaculaire effecten en het is een grote slok – maar pas achteraf blijkt of er ook werkzame stof in zat.
Maar na een jaar Trump staat nu wel zwart op wit dat de Europese Unie uit Amerikaans gezichtspunt niet langer een bondgenoot maar een tegenstander is. In haar inmiddels veelbesproken Nationale Veiligheidsstrategie schildert de Amerikaanse regering Europa af als vijand in politiek, in economisch, maar vooral in ideologisch opzicht. Nog nooit sinds 1945 flakkerde het vlammetje van het trans-Atlanticisme zo zwak als in 2025.
Wat hebben Trump en zijn Make America Great Again-beweging tegen Europa? In analyses uit de begintijd van Trumps tweede presidentschap kastijden Europeanen zichzelf met rationele argumenten. Trumps onvrede zou wortelen in de te geringe Europese bijdrage aan de Navo, in de handelsoverschotten en in de ingewikkelde en voor Amerikaanse bedrijven nadelige bureaucratie – nog steeds haalt Trump regelmatig de anekdote van stal dat ‘de EU’ ooit de plannen voor zijn golfbaan in Ierland zou hebben gedwarsboomd. (In werkelijkheid ging dat om een regionaal, Iers overheidsorgaan.)
Daarnaast zou Trumps welbekende verachting van internationale organisaties en wetgeving een rol spelen. En in het kielzog daarvan ook de rol van morele wereldmacht die vooral West-Europese landen zich na de Tweede Wereldoorlog hebben aangemeten – denk aan zijn allergie voor het Internationaal Strafhof.
Al het bovenstaande is waar, zegt politicoloog Jeremy Shapiro van de European Council on Foreign Relations deze week in een interview met Politico. Maar de kern van Trumps antipathie voor Europa is volgens hem gevoelsmatig. In Trumps binaire belevingswereld van sterken en zwakken is Europa bij uitstek zwak. Een continent dat zichzelf niet kan verdedigen, met leiders die elke beslissing moeten afstemmen met Brussel – in Trumps beleving gewoonweg onbegrijpelijk.
Maar de afkeer van Europa die blijkt uit de tekst van de Nationale Veiligheidsstrategie gaat nog een niveau dieper dan die van Trump. Met zijn hoogdravende taal en ideologisch gekleurde ‘analyses’ van het door immigratie veroorzaakte ‘verval’ van het Europese continent, lijkt het stuk afkomstig van de radicaalste Maga-ideologen, zoals vicepresident JD Vance, Trumps stafchef Stephen Miller en Russel Vought, de architect van het oerconservatieve boekwerk Project 2025.
Hun prioriteit ligt niet bij het voeren van beleid, maar bij het exporteren van de cultuuroorlog. In deze veiligheidsstrategie krijgt Europa dan ook de status van ‘liberaal bastion’ die in eigen land weggelegd is voor Democraten, culturele instellingen, universiteiten en andere bolwerken van ‘woke.’ Daarmee is de (voormalige) trans-Atlantische partner in de ogen van Trumps ideologen getransformeerd tot een bedreiging voor de VS en voor zichzelf.
Europeanen lazen met ontsteltenis dat de steun voor uiterst rechtse partijen nu officieel Amerikaans regeringsbeleid is. In een door de onderzoekswebsite Defence One ingeziene eerdere versie van de strategie stond zelfs dat de VS actief zouden moeten proberen om landen los te weken van de EU, te beginnen bij landen waar uiterst rechts al dicht bij of aan de macht is. Hongarije, Oostenrijk, Polen en Italië worden bij naam genoemd.
Vergeleken met Europa krijgen China en Rusland nauwelijks noemenswaardige kritiek. Wat bij Poetins voorlichter Dmitri Peskov deze week de blije reactie ontlokte dat deze ‘aanpassingen’ in het Amerikaanse beleid ‘in veel opzichten overeenkomen’ met de Russische zienswijze.
Waar de VS zich tijdens de Koude Oorlog opwierpen als hoeder van vrijheid, democratie en internationaal recht, werpen ze zich in dit document op als beschermheer van illiberale krachten in een wereld waar het recht van de sterkste geldt. Of, in de duizenden jaren oude woorden van de Griekse filosoof Thucydides, een wereld waarin ‘de sterken nemen wat ze kunnen en de zwakken lijden wat ze moeten lijden’.
Zelfs als de ideologische finesses van de Nationale Veiligheidsstrategie niet uit Trumps koker komen – er gaan zelfs geruchten hij de publicatie helemaal niet heeft gelezen – geniet hij duidelijk van de ophef, zoals hij ook steeds opnieuw lijkt te genieten van de geschrokken reacties als hij weer een ronde handelstarieven uitvaardigt; het genot van een peuter die het op een verjaardagsfeestje op een gillen zet, om te zien hoe lang het hem lukt de onverdeelde aandacht op zichzelf te vestigen.
Toen Politico de Amerikaanse president deze week interviewde, sprak hij de taal van de veiligheidsstrategie. ‘Maar de meeste Europese landen, ehm, zijn, ehm, ze zijn in verval. Ze zijn in verval.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant