President Zelensky heeft de macht niet om Oekraïens grondgebied af te staan aan Rusland. Ook zijn bevolking is tegen. Toch is het een offer dat Trump en de zijnen, na elf jaar strijd, van het land verlangen.
is buitenlandredacteur en oud-correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij doet verslag van de Russische oorlog tegen Oekraïne.
Donderdag verspreidde Volodymyr Zelensky een foto van een video-overleg over veiligheidsgaranties die een nieuwe Russische invasie moeten voorkomen na een vredesakkoord. Te zien zijn de Oekraïense president, de hoogste generaals van Oekraïne, twee Amerikaanse generaals en Navo-chef Mark Rutte. Ze zwijgen. Allemaal luisteren ze naar een Amerikaanse private-equity-investeerder in T-shirt, die aan het oreren is vanuit een villa.
Als Jared Kushner praat, dan is de vrede aanstaande volgens de Amerikaanse president Donald Trump. ‘We betrekken Jared er altijd bij als we een deal willen afronden’, zei Trump in oktober over Kushner, die zijn betrokkenheid bij vredesgesprekken dankt aan zijn huwelijk met Trumps dochter Ivanka. Maar hoe dichtbij is ‘een deal’ werkelijk?
Een belangrijk moment in de onderhandelingen vond woensdag plaats, toen Zelensky een herziene versie van een vredesplan opstuurde naar het Witte Huis. De president reageerde daarmee op het plan van 28 punten dat de Amerikanen hem in november voorlegden. De Oekraïners hebben sindsdien met Europeanen het Amerikaanse plan tot capitulatie proberen om te buigen tot een plan voor vrede.
Het Oekraïense tegenvoorstel van twintig punten is niet openbaar, maar het is duidelijk dat er nog altijd geen overeenstemming is over een cruciaal aspect van elk vredesakkoord: de controle over grondgebied. Zelensky zei donderdag dat de Amerikanen nog steeds willen dat Oekraïne afstand doet van alle door Rusland veroverde gebieden in het zuiden, plus de hele Donbas-regio in het oosten, inclusief de onbezette delen van de provincie Donetsk.
Het is allang bekend dat terugtrekking uit Donetsk te ver gaat voor Oekraïners. Ze slagen er al elf jaar in om het Russische leger daar tegen te houden en zo de rest van het land te beschermen. De enige toenadering van de Amerikanen is een toezegging dat het onbezette deel van Donetsk verandert in neutraal terrein, dat wordt uitgeroepen tot ‘speciale economische zone’.
‘Het zogenaamde compromis is dat Russische troepen dit gebied niet betreden’, zei Zelensky donderdag. Maar hij zegt geen waarborg te hebben gekregen dat de Russen zich daaraan houden. ‘Wat zou Rusland ervan weerhouden verder op te rukken? Of om vermomd als burgers te infiltreren?’ Nog iets wat Zelensky zich hardop afvroeg: ‘Waarom trekt de andere partij in de oorlog zich niet even ver terug in de andere richting?’
De Oekraïense president heeft bovendien niet de macht om eigenhandig grondgebied af te staan aan een buitenlandse mogendheid. Zelensky herhaalde deze week dat de Oekraïense bevolking via een stemming het laatste woord moet hebben over territoriale kwesties.
Opiniepeilingen zijn unaniem: de meeste Oekraïners zijn tegen gebiedsopgave. Peilbureau Kyiv International Institute of Sociology stelde in oktober dat 54 procent van de Oekraïners tegen is. 38 procent zei wel bereid te zijn tot territoriale concessies, maar dan alleen in ruil voor vrede.
Trump verwacht echter dat Zelensky wel even bij het kruisje tekent. Net als bij vorige onderhandelingsronden geeft hij de Oekraïense president de schuld van het uitblijven van een akkoord. Hij riep deze week weer op tot Oekraïense presidentsverkiezingen. Zelensky reageerde ditmaal instemmend, maar vroeg of Trump dan voor een wapenstilstand zorgt, zodat mensen veilig kunnen stemmen.
Is er dan geen enkel zicht op een akkoord? Uit Europa klonk deze week wel enig optimisme. ‘We zijn redelijk dichtbij’, zei de Finse president Alexander Stubb, die doorgaans terughoudend is over aanstaande vrede, aan het begin van de week. Maar hij verklaarde zijn vertrouwen niet.
Aan het eind van de week is er voor Zelensky in elk geval nog ‘een groot aantal vragen’ onbeantwoord door de Amerikanen. Niet alleen over grondgebied, maar ook bijvoorbeeld over de bezette Oekraïense kerncentrale in Zaporizja. De VS stelden voor dat Rusland die mag houden en dat Oekraïne enkel een deel van de opgewekte elektriciteit krijgt.
Behalve over het puntenplan moeten de partijen het eens worden over twee andere documenten. Een bestrijkt de wederopbouw van Oekraïne. Ook van dat video-overleg publiceerde Zelensky deze week een foto. Opnieuw is Jared Kushner aan het woord. Ditmaal zit hij naast Larry Flink, de bestuursvoorzitter van de Amerikaanse vermogensbeheerder BlackRock.
Belangrijker voor de vredeskansen is het document over veiligheidsgaranties. Toezeggingen van de VS en Europese landen moeten voorkomen dat Rusland belooft Oekraïne niet aan te vallen, zoals het in 1994 deed in het Memorandum van Boedapest, om vervolgens alsnog ongestraft aan te vallen.
Het is onduidelijk in welk stadium de gesprekken over de veiligheidsgaranties zich bevinden, maar de laatste berichten uit de VS zijn niet bemoedigend. Trump overwoog vrijdag om de VS terug te trekken uit het overleg met Europese veiligheidsfunctionarissen, dat zaterdag gepland staat in Parijs. ‘We willen geen tijd verspillen’, aldus Trump.
Voorlopig hangt de uitkomst van de oorlog nog altijd vooral af van de Oekraïense militairen aan het front, en de steun die ze krijgen van mede-Europeanen. Vrijdag, kort na zijn overleggen met Kushner, publiceerde Zelensky een video nabij Koepjansk, een felbestreden stad in het oosten. ‘Vandaag de dag is het cruciaal om resultaten te boeken aan het front’, zegt Zelensky in scherfvest onder netten tegen Russische drones. ‘Dan kan Oekraïne resultaten boeken op diplomatiek vlak.’
Luister hieronder naar onze podcast ‘de Volkskrant Elke Dag’. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant