Demissionair BBB-landbouwminister Femke Wiersma lijkt erop gebrand om in de nadagen van haar ambtstermijn zoveel mogelijk cadeaus aan boeren uit te delen. Het resultaat is een knetterende ruzie met zowel de VVD als Wiersma’s partijgenoot, minister Robert Tieman.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
De ijzerenheinigheid waarmee demissionair minister Femke Wiersma de wensen van de intensieve landbouw boven het landsbelang stelt, heeft haar nu zelfs in aanvaring gebracht met een partijgenoot. Robert Tieman, de BBB-minister van Infrastructuur en Waterstaat, is het niet eens met een versoepeling van het mestbeleid die Wiersma wil invoeren. De NOS berichtte donderdag als eerste over de ruzie.
Tieman is volgens Haagse bronnen zwaar onder druk gezet door de partijtop van de BBB, onder wie partijleider Caroline van der Plas en vicepremier Mona Keijzer, om bakzeil te halen. Zij zouden hem zelfs gedreigd hebben met een royement en het intrekken van elke politieke steun.
De minister zou zijn verzet daarom een paar weken geleden gestaakt hebben. Maar zijn staatssecretaris Thierry Aartsen (VVD) ligt nog dwars. Ook VVD-vicepremier Sophie Hermans is tegen. Zonder instemming van de VVD-fractie in het kabinet kan Wiersma haar plannen niet doorzetten.
Wiersma werkt aan nieuw mestbeleid in het kader van de Europese Nitraatrichtlijn. Deze milieuwetgeving moet voorkomen dat de Europese wateren te zeer vervuild raken met meststoffen en bestrijdingsmiddelen uit de landbouw.
EU-lidstaten zijn verplicht een beleidsprogramma op te stellen waarmee ze de hoeveelheid nutriënten in het oppervlaktewater verminderen. Dat programma moet elke vier jaar geactualiseerd en ter beoordeling aan Brussel worden voorgelegd.
De waterkwaliteit in Nederland is er slecht aan toe, mede als gevolg van de grote hoeveelheid mest en bestrijdingsmiddelen die op het boerenland wordt verspreid. Desondanks heeft Wiersma het plan opgevat om de regels voor dit gebruik per 2027 te versoepelen, in plaats van aan te scherpen.
Boeren zijn in Nederland op de meeste plaatsen verplicht een bufferstrook van 3 tot 5 meter aan te houden op landbouwpercelen die aan water grenzen. Op die strook langs het water mogen ze geen mest uitrijden of bestrijdingsmiddelen gebruiken. Wiersma wil deze bufferstroken met ingang van 2027 versmallen tot 0,5 tot 1 meter in klei- en veengebieden waar de waterkwaliteit op dit moment aan de Europese norm voldoet. Boeren mogen daar straks dus meer vervuilende stoffen gebruiken.
Tieman, voormalig bestuurder van het waterschap Delfland, moet als minister de waterkwaliteit bewaken. In 2027, hetzelfde jaar dat Wiersma de regels wil versoepelen, moet Nederland aan de Kaderrichtlijn Water voldoen. Dat betekent dat er harde kwaliteitsnormen voor oppervlakte- en grondwater gaan gelden.
In juli dit jaar deelde Tieman een vertrouwelijk advies van de landsadvocaat met de Tweede Kamer. Die schetst daarin de juridische risico’s voor de staat, als Nederland vanaf 2027 de waterrichtlijn overtreedt. De landsadvocaat waarschuwt dat het volgende kabinet in dat geval een nieuw conflict met de Europese Commissie en talloze nieuwe rechtszaken van milieuorganisaties riskeert.
Tiemans ambtenaren wezen de minister van Waterstaat in oktober nogmaals op deze risico’s. De NOS citeert uit ambtelijke nota’s van het ministerie, waarin ambtenaren Tieman waarschuwen dat ‘de waterkwaliteit zal verslechteren’ en ‘de uitstoot van stikstof zal toenemen’ als Wiersma haar zin krijgt.
Ze merken daarnaast op dat Wiersma het advies van haar eigen ambtenaren ‘regelmatig’ negeert. De minister van Waterstaat probeerde zijn collega er vergeefs van te doordringen dat het versmallen van de bufferstroken een heilloos plan is.
Wiersma en Tieman beantwoordden vrijdagochtend voor de ministerraad vragen van de pers. Hun antwoorden maakten duidelijk dat de twee nog niet op één lijn zitten. Tieman benadrukte dat hij ‘een eigenstandig besluit’ wil nemen, dat gebaseerd is op ‘deskundigheid’. Wiersma zei over het standpunt van haar BBB-collega: ‘We hebben hier al heel lang over gesproken, en mijn beeld is anders.’
Wiersma werkt ondertussen ook nog aan de invoering van een stikstofdrempelwaarde voor bedrijven die willen uitbreiden, waaronder veehouderijen. Het invoeren van zo’n ‘rekenkundige ondergrens’ is onder meer volgens de Raad van State juridisch heel riskant, omdat ook die maatregel de landelijke stikstofuitstoot verhoogt in plaats van verlaagt.
Wiersma wilde de drempelwaarde voor vergunningverlening per 1 januari laten ingaan, maar dat haalt ze vrijwel zeker niet. De provincies moeten eerst hun fiat geven aan het plan, en daar voert ze nog gesprekken mee.
D66-leider Rob Jetten en CDA-leider Henri Bontenbal, die vrijdagochtend formatiegesprekken voerden met hun VVD-evenknie Dilan Yesilgöz, rekenen erop dat de VVD Wiersma’s plannen in het kabinet blijft blokkeren.
Jetten: ‘Het zou schandalig zijn als dit doorgaat. Het desastreuze beleid van minister Wiersma laat zien waarom het nodig is dat er heel snel een nieuw kabinet op het bordes staat’.
Bontenbal: ‘Ik vind dat minister Wiersma niet allerlei doldrieste stappen moet nemen waar ruzie over is in het kabinet, en ook niet het volgende kabinet met nog meer problemen moet opzadelen’.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant