Paul de Nooijer was een pionier op het gebied van de geënsceneerde fotografie. Hij werkte veel samen met zijn zoon Menno en vrouw Françoise. Ook voor rockband Golden Earring.
is kunstredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over films, series en fotografie.
In de beginjaren van muziekzender MTV stond de videoclipzender bekend om avantgardistische avontuur. Het kon artiesten niet kunstzinnig genoeg zijn. In 1984 werkte de grootste Nederlandse rockband Golden Earring nauw samen met de Nederlandse fotograaf en filmmaker Paul de Nooijer, die op 82-jarige leeftijd is overleden.
N.E.W.S. was wellicht niet het beste nummer van de Haagse band, maar de clip behoort tot de beste uit hun enorme oeuvre (de videoclips van filmregisseur Dick Maas meegerekend). De band dook voor de clip geheel onder in de barokke wereld van De Nooijer, een koortsdroom van een roadmovie, grotendeels in stop-motiontechniek.
De Nooijer was een van de meest eigenzinnige fotografen en filmmakers in Nederland. Hij stond tot ver buiten de landgrenzen bekend als een pionier van de geënsceneerde fotografie. Dat is een vorm van fotografie waarbij in een studio een surrealistische wereld wordt nagebouwd: De Nooijer, zijn vrouw Francoise en zijn zoon Menno namen de meeste rollen op zich. De laatste jaren kreeg het werk uit studio De Nooijer duidelijk de signatuur van een samenwerking tussen het drietal.
In 2021 werd een foto van De Nooijer opgenomen in de eregalerij van Nederlandse fotografie in het Nederlands Fotomuseum. Op de foto met als titel ‘De grasstrijker’ is te zien hoe een man (De Nooijer) in een grijs interieur een grasplag aan het strijken is. De foto uit 1977 plaatst De Nooijer in een lange traditie van licht-humoristisch Nederlands surrealisme, in het gezelschap van kunstenaars als Jan Dibbets en Ger van Elk.
Dat beeld werd gemaakt in zijn begintijd als vrije kunstenaar, na een carrière als reclamefotograaf, onder meer voor kruideniersketen De Gruyter. In een interview met de PZC meldde hij het idee voor de foto van hem was, dat hij de set had gebouwd en het model was, maar dat zijn vrouw Françoise uiteindelijk de foto had genomen. Met terugwerkende kracht werd het oeuvre tot een familieonderneming omgedoopt, wie er ook voor of achter de camera stond.
De Nooijer werd tijdens de oorlog geboren in Eindhoven (15 juni 1943). Hij gaf in interviews aan dat een bezoek als 10-jarige jongen aan een tentoonstelling rond magisch realisten in het Van Abbemuseum de eerste stap op weg naar het kunstenaarsschap was geweest.
Van 1960 tot 1965 volgde hij een opleiding tot industrieel ontwerper aan de Akademie voor Industriële Vormgeving in zijn geboorteplaats Eindhoven. Hij was een leerling van vooraanstaand experimenteel filmmaker Frans Zwartjes, die hem op het spoor zette van het speelse onderzoek op het grensvlak van film en fotografie.
Vanaf de jaren zeventig zorgde de buitenlandse belangstelling voor zijn vrije werk ook in Nederland voor meer bekendheid. In veertig jaar bouwden De Nooijers in hun huis/studio op het Zeeuwse platteland een omvangrijk en eigenzinnig oeuvre van foto’s en films op, van de speelfilm Exit (1997) tot aan het monumentale en 646 pagina’s tellende fotoboek Is Heaven Red?, met zeshonderd chronologisch gerangschikte foto’s. Het boek moest een afsluiting van het fotowerk worden nadat bij de fotograaf prostaatkanker was vastgesteld.
Door de aard van de samenwerking, waarbij Menno van een jong model uitgroeide tot een volwaardige artistieke partner, is het fotoboek ook onmiskenbaar een familiealbum geworden.
De Nooijer leefde lang met de diagnose, waardoor het laatste deel van het werk nadrukkelijk in het teken van afscheid en sterfelijkheid is komen te staan. Al in 2016, in de door Jacomien Kodde gedraaide documentaire Het laatste kunstje, is te zien hoe Menno een doodskist voor zijn vader timmert. De ziekte kon nog een tijd op afstand worden gehouden. De Nooijer: ‘Voorlopig drogen we alleen walnoten in mijn kist.’
De Nooijer maakte nog mee dat zijn werk in de eregalerij in het Nederlands Fotomuseum werd opgenomen, de definitieve erkenning. ‘Het is prachtig dat ik nu onderdeel ben van 180 jaar Nederlandse topfotografie. Ook al heeft Françoise de foto gemaakt.’
Source: Volkskrant