Lezersreacties De mentale gezondheid verslechtert, vooral onder jongvolwassenen en vrouwen. NRC wilde van lezers weten: hoe lossen we deze mentale gezondheidscrisis op?
Illustratie Hajo
Zonder waarden laat een samenleving haar jongeren vallen. De mentale gezondheid van jongeren verslecht in hoog tempo. Dit wordt vaak verklaard met sociale media, prestatiedruk of een tekortschietende geestelijke gezondheidszorg, maar deze verklaringen blijven aan de oppervlakte. Jongeren ervaren vooral de gevolgen van een samenleving die haar dragende waarden heeft laten verdampen. Zij groeien op in een wereld waarin van alles mogelijk lijkt, maar weinig richting geeft. Autonomie zonder moreel kompas ontaard in onzekerheid, keuzevrijheid zonder verbondenheid wordt een last.
Zingeving en betekenisgeving ontstaan niet individueel of spontaan. Zij wortelen in gedeelde waarden: rechtvaardigheid, solidariteit, zorg voor elkaar, verantwoordelijkheid en trouw. Waar die ontbreken, ontstaat leegte. En leegte vertaalt zich bij jongeren niet zelden in angst, somberheid en ontregeling. De geestelijke gezondheidszorg krijgt vervolgens de taak deze existentiële schade te herstellen. Therapie wordt ingezet waar richting ontbreekt, diagnostiek waar verbinding verloren is gegaan. Daarmee raakt de zorg structureel overbelast en wordt een maatschappelijk probleem gemedicaliseerd.
Een effectieve reactie vraagt dan meer dan extra GGZ-capaciteit of snellere doorverwijzing. Nodig is een herwaardering van wat ons samenbindt. Scholen, gezinnen, beleid en publiek debat moeten opnieuw ruimte maken voor waarden die niet onderhandelbaar zijn, en voor levensverhalen de verder reiken dan succes of zelfontplooiing. Wie jongeren wil beschermen tegen psychische ontwrichting, zal moeten erkennen dat mentale gezondheid begint waar een samenleving durft te zeggen waar zij voor staat.
A.P.J. Hoppener Nieuwegein
De dames en heren die rond 1910 bij Freud op de sofa belandden met neurotische problematiek kwamen uit de gegoede burgerij. De elite had tijd om zich te buigen over beknelde zielenroerselen. Het gewone volk ploeterde zich door dagen van genadeloze arbeid, honger en lichamelijke ellende.
Tegenwoordig eisen we allemaal geluk. Een plezierig bestaan is voor iedereen mogelijk en ontberingen hoeven we niet te pikken. Dat is goed nieuws. Nu hebben ook de ‘armen’ mentale problemen. Je hebt toch liever beknelde zielenroerselen dan verrotte tanden en de eeuwige hongerklop.
Welvaart is kennelijk niet de oplossing voor mentale problemen. We moeten uiteindelijk allemaal leren leven met tegenslagen, somberheid, angsten, verlangen, frustratie en relationeel gedoe. Het leven blijft immers een heel gedoetje. We kunnen niet allemaal in therapie. Dat is onbetaalbaar.
Alles begint bij de jeugd. Geef kinderen naast liefde en aandacht ook realisme mee. Vervul niet alle behoeften klakkeloos maar laat ruimte voor frustratie en verlangen. Je krijgt niet altijd wat je wilt in het leven. Geluksmomenten ervaren mensen in verbinding met anderen en in de buitenlucht. Ga ervoor.
De GGZ is voor de echte pechvogels.
Catheleyne van der Laan Bodegraven
Opgegroeid in de jaren negentig heb ik de vruchten kunnen plukken van een redelijk onbezorgde wereld; weinig impact van geopolitieke ontwikkelingen, het internet kwam op maar we dansten nog zonder schermpjes op de eerste housetunes. Ik ben een ontzettend geprivilegieerd mens. Ik ben wit, cis, Randstedelijk opgegroeid, hoog opgeleid, mijn ouders zijn nog bij elkaar en ik kreeg kans op kans. Ik groeide wel op met een bepaald verwachtingspatroon. En oordelen. Met weinig nuance als het gaat om succes en falen.
Deze bubbel plakte lekker aan andere bubbels, waarbij nog wel wat verwachtingen aan toegevoegd werden; romantische, uiterlijke én materialistische. Maar dat bleef toch beperkt. Er was alleen een Hitkrant of een Vogue om mij aan te vergapen, en zelfs dat was onzekermakend.
Ik werd moeder en mijn dochter kwam ook in wat bubbeltjes te spartelen. Postcodebeleid, schoolcultuur, gentrificatie en enorm veel prestatiedriften. Er was en is een algehele norm. Succes maak je, de rest is echt je eigen schuld.
De maakbaarheid van het leven wordt dagelijks via algoritmes aan je voorgeschoteld en ondertussen wordt de echte wereld steeds ingewikkelder. Je moet veel, kan weinig. We bouwen steden vol en beknibbelen op groen. Dat je in de basis een woonplek, ziektekostenverzekering en je telefoonrekening moet bekostigen vergeten we heel vaak aan jongeren uit te leggen. Jongeren zien veel via sociale media en streamingdiensten, maar worden niet geholpen in de echte wereld.
Dat deze zaadjes gingen ontkiemen en nu tot angsten en depressieve gevoelens hebben geleid met schrikbarende cijfers, is niet verrassend. Gaan we met elkaar de koe bij de horens vatten en beseffen dat wij, jaren 90-kinderen, best een beetje doorgeschoten zijn en de wereld niet per se kindvriendelijk, toekomstgericht, sociaal en vruchtbaar is ingericht?
Wanneer gaan we om onze kinderen, jongeren geven? En die angsten en depressieve gevoelens als keiharde signalen voor onszelf oppikken?
Isabelle Bolluyt Zandvoort
Heel goed dat het Trimbos-instituut pleit voor een brede benadering voor het aanpakken mentale gezondheid. Het domein van kunst en cultuur moet hierin niet vergeten worden. Er zijn duizenden projecten van kunstenaars en cultuurinstellingen die fantastisch werk verrichten in de (geestelijke) gezondheidszorg, met passend bewijs dat het positieve impact heeft op (mentale) gezondheid. Ook in preventie en bij lichte klachten kan kunst al een grotere rol spelen. Cultuurbeoefening is – anders dan individuele hulp – bij uitstek ervaringsgericht en iets wat je samen doet. Maak het dus integraal onderdeel van de plannen.
Arne van Vliet Hilversum
Rust, reinheid en regelmaat is het ook het medicijn voor de mentale gezondheid. Overal aan meedoen is mentaal onmogelijk.
Pietr van Egmond Weesp
Ook mensen van 50+ hebben last van negatieve gedachten en de gevolgen daarvan. Tegenwoordig ga ik door het leven om mijn kennis en ervaring te delen. Mijn korte recept: kijk naar wat je wél hebt.
Ruud van Zundert Uithuizermeeden
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC