Politiek Hoe gaat het in de gemeenten Montferland en Best, waar raadsleden afgelopen jaar te maken kregen met intimidatie? Sommigen mijden confrontaties, anderen volharden. „Ik laat me niet wegjagen.”
Burgemeester Harry de Vries (links) van de gemeente Montferland staat de pers te woord over het zware vuurwerk dat naar raadsleden is gegooid.
Een raadslid uit Terneuzen dat niet durft te stemmen over asielopvang. De burgemeester van diezelfde gemeente die opstapt, omdat hij vermoedt dat de raad onder druk is gezet. Een ambtgenoot in Venlo, die wordt bedreigd en beveiligd omdat de landelijke PVV-fractie hem onder vuur nam.
Het zijn recente voorbeelden van lokale politici die hun werk niet of lastig kunnen doen, vanwege het steeds fellere verzet tegen asielopvang. Bedreigingen in de privésfeer, het bekogelen met vuurwerk en geweld worden daarbij niet geschuwd. In 2024 kreeg 40 procent van de raadsleden te maken met agressie, ook rond andere thema’s, bleek uit de recentste Monitor Integriteit en Veiligheid.
Raadsleden veranderen hun gedrag, ziet Marjolein Teunissen, die naast haar werk als raadsgriffier promotieonderzoek doet naar het effect van agressie op het raadswerk. „Stoppen of het stemgedrag aanpassen, is vaak nog een brug te ver. Maar bijna ieder raadslid in mijn onderzoek, zestig in totaal, zegt niet meer alles op sociale media te zetten, of reacties uit te schakelen.”
Sommige gemeenten zwichten voor het azc-verzet, andere heroverwegen besluiten of tillen die over de gemeenteraadsverkiezingen van maart heen. Ook stellen bepaalde raadsleden niet meer alle vragen aan het college, of mijden supermarkten waar ze mensen kunnen tegenkomen met een ferme mening over hun politieke keuzes. „Een zorgwekkend”, vindt Teunissen.
De Nederlandse Vereniging voor Raadsleden heeft nog geen signalen ontvangen dat kieslijsten niet ingevuld kunnen worden, doordat kandidaten uit vrees voor agressie afhaken. „Wel zien we dat in z’n geheel de spoeling van kandidaat-raadsleden verdunt”, laat een woordvoerder weten. „Over het hele politieke spectrum, van lokaal tot landelijk.”
Van stoppende raadsleden noteert het ministerie van Binnenlandse Zaken de beweegredenen. Op één staat de tijdsinvestering die het werk vraagt, gevolgd door ‘gezondheid’ en ‘geen zin meer’. Of en hoeveel raadsleden zijn vertrokken vanwege agressie, zeggen de gegevens niet. Veertig raadsleden legden in 2024 en 2025 hun werk neer om ‘persoonlijke omstandigheden’, maar deze categorie is niet gespecificeerd.
Volgens Teunissen is te verklaren waarom enkel agressie niet snel tot stoppen leidt. Een raadslid is over het algemeen extraverter en emotioneel stabieler dan de gemiddelde Nederlander, blijkt uit haar voorlopige conclusies. „Ze zullen niet snel opgeven”, zegt ze.
Dat is niet zonder risico: „Raadsleden zullen sneller het gesprek met een agressor aangaan dan een lijn trekken. Die toenadering zonder meteen te oordelen, is mooi, maar kan ook de democratie bedreigen, omdat ze daarmee hun grenzen verleggen.”
Een knal zó hard, dat die Jenneke Laurense en Boris van Oosterom een piep in hun oren bezorgde. Op 2 december 2024 waren de raadsleden van Lijst Groot Montferland op weg naar een vergadering over de komst van een azc in het plaatsje Didam, toen vanuit een groep van zo’n dertig demonstranten vuurwerk naar ze werd gegooid.
„Twee tot drie maanden heb ik last gehad van oorsuizen en een pieptoon”, zegt Van Oosterom. Mede vanwege de klachten overwoog hij te stoppen met het raadswerk. Bij Laurense waren de duizeligheid en piep de volgende ochtend verdwenen.
Nog voor het eind van 2024 werd de zaak rond de vuurwerkgooier geseponeerd, omdat de dader niet kon worden achterhaald. Laurense zette „de knop om” – maar bleef last houden. Toen ze in maart tijdens een besloten raadsvergadering twee bekende azc-demonstranten achter de glazen deuren van de zaal zag staan, werd het haar te veel. „Opeens vloog het me aan. Toen heb ik een afsluitend gesprek met de politie gehad over waarom er geen dader is opgespoord, ook om het voor mezelf af te ronden.”
Toon Schepers (Lokaal Belang Montferland) woont in het buitengebied. „Toen iemand hier wat palen in de grond sloeg om een omheining te repareren, werd hij aangesproken. ‘Waarom ben je dat weiland aan het fatsoeneren? Er komt hier zeker een azc’. En dan krijg ik vervolgens berichten: ‘Als jij dat azc toestaat, Toon, dan zal het d’r niet lang staan.’”
Alleen: het azc in Montferland heeft nog helemaal geen beoogde locatie. Afgelopen jaar werd tevergeefs gezocht naar een plek in Didam. Twee opties keurde het COA af vanwege onder meer de veiligheid en milieuaspecten; een derde was financieel onhaalbaar. Dus nu wordt gezocht in de gehele gemeente Montferland.
De nieuwe gemeenteraad moet, na de verkiezingen in maart, besluiten over het azc. Waar Lijst Groot Montferland al een kandidatenlijst klaar heeft, is Schepers’ partij nog bezig. „Vorige week zei een meneer: ‘Ik wil wel, maar ik moet het wel thuis vertellen’. Zijn vrouw vindt het heel bedreigend als hij de politiek in zou gaan; hij heeft om bedenktijd gevraagd. Ik begrijp de terughoudendheid.”
De PvdA krijgt haar lijst wel rond, zegt lijsttrekker Els Rutting-Baars. „Maar de intimidatie van raadsleden is wel heftig.” Eerder plaatste ze filmpjes op sociale media waarin ze aan haar keukentafel, soms in pyjama, haar achterban uitlegt hoe de politiek werkt en waarom ze bepaalde besluiten steunt. „Op een gegeven moment kreeg ik ook reacties als ‘ik weet waar je woont, je ruiten gaan eruit’. Zelf word ik daar niet warm of koud van, maar mijn man wilde dat ik stopte met de filmpjes.”
Ook Laurense is online voorzichtiger geworden. „Maar in de raadszaal voel ik me niet geremd.” En Schepers staat „iedereen” te woord, als horecaman is hij een „pluriformiteit aan mensen” gewend. Toch is hij ook bedachtzaam: „Een protestbijeenkomst bezoek ik, maar ik ga niet vooraan staan. Langs de zijlijn bekijk ik eerst hoe het loopt.” Tegelijk, zegt hij, is het protest in Montferland inmiddels „qua felheid afgenomen”.
Bij Van Oosterom is de pieptoon een jaar later verdwenen. Hij stopt niet met het raadswerk: „Als je je geremd voelt om te zeggen wat je vindt, dan moet je óf ermee stoppen, óf daar wat aan doen. De gebeurtenis motiveert me nu juist. Ik laat me niet wegjagen.”
In het Brabantse dorp Best ontspoorde de discussie in april.
Terwijl toenmalig minister Marjolein Faber (Asiel, PVV) in de Tweede Kamer moest uitleggen waarom ze weigerde lintjes aan COA-vrijwilligers uit te reiken, werd in een sporthal in Best een informatieavond gehouden. In een van de gymzalen konden bewoners in gesprek met burgemeester, wethouders en raadsleden over de beoogde locatie voor een azc.
In de groepsapp van raadsleden uit Best ging het al dagen over de informatieavond. Ze deelden berichten uit de Facebook-groep ‘AZC Best NEE’ en spraken over veiligheidsmaatregelen, zo ook raadslid Marlie Bongaerts (D66). Haar zoontje van elf had die avond voetbaltraining en zou normaal gesproken alleen terugfietsen, langs de sporthal. Maar ze hadden besloten dat haar man deze keer hun zoontje zou ophalen.
Toen haar man terugkwam, vroeg hij: zou jij vanavond wel gaan? Bij de sporthal had hij jongeren met tractoren en toeters gezien. Vrienden en kennissen stelden Bongaerts dezelfde vraag. „Toen heb ik op basis van een onderbuikgevoel besloten: ik ga dit niet opzoeken”, zegt ze.
Andere raadsleden zaten wel in de gymzaal, zoals Femke de Vries (CDA). Het raadswerk vindt ze ”over het algemeen hartstikke lief en leuk”. Maar toen demonstranten de ingang van de sporthal openbraken, vuurwerk afstaken en op de deur van de gymzaal bonkten, dacht ze: mijn god, dit bestaat ook – en ik zit er middenin.
Die avond heeft „best wel impact gehad”, vertelt De Vries. Twee weken later stonden ME-busjes, betonblokken en hekken klaar voor een raadsavond, waarin asielopvang niet eens aan bod zou komen. „Ik dacht: moet ik nou vrijwillig die gevarenzone instappen?” De Vries meldde zich af voor die avond.
Wat in die raadsvergadering wel op de agenda stond, was het ‘beleidskader nieuwkomers’. Dat hadden actievoerders opgevat als een bespreking over asielopvang. Ze maakten zo veel geluid dat op voorstel van Bongaerts (D66), toen wel aanwezig, het onderwerp later werd besproken. Na afloop werden de raadsleden via een andere uitgang door de politie naar hun auto of fiets begeleid.
Waar en hoeveel asielzoekers Best opvangt, is nog altijd onduidelijk. Het gemeentebestuur onderzoekt of kleinschalige opvang, verspreid over verschillende locaties, tot de mogelijkheden behoort. „Daar ben ik wel trots op”, zegt Bongaerts. „Het is niet van tafel, zoals in andere gemeentes.”
Lijsttrekker Steven van der Heijden (GroenLinks-PvdA) vindt dat de actievoerders werden beloond voor hun bedreigingen. „Als we gaan twijfelen als politiek, geef je ze één vinger… En wie weet wat ze doen als nu weer een besluit wordt genomen. Mijn angst is dat we geweld legitimeren.”
Op de hockeyclub gaat Van der Heijden, bij een biertje na de wedstrijd, de discussie niet meer aan. Hij heeft „een dikke huid”, zegt hij, maar blijft alert. „Kan ik nog wel overal rondlopen? Moet ik telkens achteromkijken?” Met zijn vriendin had hij het „lichtelijk grappend” over de brievenbus dichttimmeren tegen vuurwerk en het naambordje bij de voordeur verwijderen. „Stomme grappen, maar reële angsten.”
Bongaerts had al voor de azc-kwestie geen naambordje meer. ”Het is treurig, maar wij zijn altijd al alert. Mijn man en kind hebben een donkere huidskleur. Met het landelijke sentiment, het racisme dat ook hier in Best rondom het azc naar boven komt… dat doet iets met mij.”
Deze maand wordt duidelijk of kleinschalige asielopvang in Best mogelijk is. ”Het blijft borrelen – en als er een besluit valt, laait het weer op”, zegt Van der Heijden. „Het is afwachten tot het weer losgaat”, zegt ook fractievoorzitter Leon Kennis van Best Open. In de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen kunnen partijen zich gaan profileren op het azc-dossier, vreest fractievoorzitter Wouter Bondt van ChristenUnie. „Ik hoop niet dat het heel lelijk wordt.”
Afhaken als raadslid overweegt geen van hen. „Als je dit gaat meewegen, vraag ik me af wie nog vertegenwoordiger wil zijn van een politieke partij”, zegt De Vries (CDA). Op situaties als in de gymzaal had ze als nieuw raadslid niet kunnen worden voorbereid, denkt ze. „Maar het heeft me volwassener en vastberadener gemaakt.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC