Zeehondenopvang Het Zeehondencentrum Pieterburen heeft het druk met de eerste winterpups, opvallend veel jonge zeehonden met longworm en slachtoffers van zwerfafval. Een verstrikking kan lelijke wonden opleveren. „Hechten is bij een zeehond geen optie, dat trekken ze bij elke beweging open.”
Zeehond Django heeft een grote wond in haar nek, opgelopen door zwerfafval.
Met haar ogen dicht ligt zeehond Django in één van de buitenbaden van Zeehondencentrum Pieterburen, dat sinds april dit jaar gevestigd is in Lauwersoog. Als ze een stukje zwemt, wordt duidelijk waarom ze hier zit. Rondom haar hals heeft ze een open wond, op sommige stukken bijna tien centimeter breed, opgelopen doordat ze verstrikt zat in een visnet.
Zeehondenpups zijn vreselijk nieuwsgierig, raken daardoor weleens verstrikt en zitten razendsnel klem als ze groeien, vertelt Hester de Vries, communicatiemanager van het centrum. „Er zijn dit jaar 45 meldingen geweest van verstrikte zeehonden zoals Django, twee van hen waren daardoor zo vermagerd dat ze zijn overleden in de opvang.” Het Zeehondencentrum slaat alarm en roept mensen op: ruim je afval op en neem mee wat je tegenkomt.
Elk geval is er een te veel, zegt De Vries, maar het zijn er ook echt meer dan in het verleden. „Een verviervoudiging ten opzichte van de periode tussen 2010 tot 2020. En dit is waarschijnlijk pas het topje van de ijsberg, we weten niet wat er op zee gebeurt. We zien dieren met de gekste dingen binnenkomen. Visnetten en plastic zakken natuurlijk, maar ook open frisbees en ballonlinten geven hele lelijke wonden. Hechten is bij een zeehond geen optie, dat trekken ze bij elke beweging open.”
Django moet nu aansterken, het is niet mogelijk om een diepe wond bij zeehonden te hechten.
Het ging een tijdje best goed met de zeehond in Nederland. Langs de kust, specifiek het Waddengebied maar ook in de Zeeuwse- en Zuid-Hollandse Delta, leven twee soorten: de gewone en de grijze zeehond. De grijze was door jacht, ziekte en verstoringen in het leefgebied nagenoeg verdwenen, tot hij in 1980 terugkeerde in het Waddengebied. Het aantal gewone zeehonden bereikte een dieptepunt in 1976, met slechts 480 getelde exemplaren.
Daarna gaat het met beide soorten beter, op 1988 en 2002 na, wanneer de populatie gewone zeehonden door een virusepidemie ongeveer gehalveerd wordt. Tot 2013 zit zowel de grijze als de gewone zeehond weer in de lift, maar daarna stagneert de groei en loopt het aantal bij de gewone zeehond zelfs weer terug. In de internationale Waddenzee werden in 2024 23.772 zeehonden geteld, een afname van 16 procent ten opzichte van 2020, blijkt uit een rapport van het Compendium voor de Leefomgeving.
Zowel bij de gewone als de grijze zeehond verdwijnen veel jonge zeehonden spoorloos. „We vinden geen karkassen, we weten simpelweg niet waar ze blijven. Het is een mysterie”, zei David Goldsborough, die onderzoek doet naar de teruglopende populatie, vorig jaar tegen Omrop Fryslân. Als mogelijke oorzaken noemt hij de opwarming van het zeewater, het vertrek van vissen naar noordelijker water en de bouw van windparken.
Ook bij het Zeehondencentrum, dat sinds de verhuizing ook de naam Werelderfgoedcentrum Waddenzee (WEC) draagt, hebben ze geen idee hoe de pups kunnen verdwijnen. Ook met minder pups hebben ze het hier nog steeds druk. Begin november kregen ze de eerste winterpup al binnen: Dropje. Het zeehondencentrum kent twee piekmomenten. De gewone zeehond krijgt pups in de zomer, de grijze in de winter. Dropje, licht aan het verharen, ligt nog op de intensive care.
Longwormen, de operatie van zeehond Anton en bakken met vissen.
Tegenover haar, in het buitenbad naast Django, liggen vier aanzienlijk grotere zomerpups: Wednesday, Fester, Cissel en Bobbie. Deze gewone zeehonden zijn allemaal binnengekomen met longworm. „Daar hebben we er opvallend veel van dit seizoen, we weten niet hoe dat komt.” De zeehond kan sowieso van alles oplopen. In de ‘experience’ in het WEC hebben ze voorbeelden uitgestald van bekende parasieten: luis, mijt, longworm, lintworm, hartworm en maagworm. En dan is er nog het pokkenvirus en is in het verleden ook vogelgriep vastgesteld bij zeehonden.
In het nieuwe Zeehondencentrum is alles aan het in april opgeleverde gebouw ingesteld voor de best mogelijke zorg en nagenoeg alles is zichtbaar voor de bezoekers. Van de intakeruimte, de intensive care en óók de operatiekamer waar op dit moment een operatie wordt uitgevoerd op Anton. Ze moeten een gebroken tand verwijderen waarbij de zenuw blootligt. Dit jaar heeft het WEC tot nu toe zo’n 160 zeehonden opgevangen – ook nu gaat de telefoon continu.
„Goeiemiddag Zeehondencentrum met Emmy. Stuur me een videofilmpje van dertig seconden, dan kan ik het beoordelen.” Emmy Venema is „strandingscoördinator”, zegt De Vries. „Ze begeleidt van de eerste observatie, tot opvang tot vrijlating.” Dit telefoontje gaat over een vermoedelijke pup op de dijk bij Moddergat. Als ze de beelden bekijkt concludeert ze dat ze er naartoe moet.
Strandingsexpert Emmy Venema haalt een pup op bij Moddergat.
Na een kort autoritje staat ze – mondkapje, haarnetje, handschoenen – bij de pup. Met moeite onderzoekt ze het overwegend witte diertje. Het dier worstelt, gromt, is bóós. Zeehonden, het grootste roofdier van Nederland, blijken niet zo schattig als ze eruitzien. Venema concludeert: geen navelstreng meer, de tandjes zijn doorgekomen, hij weegt 14,8 kilo. „Hij zou 30 kilo moeten zijn. Misschien is moeder afgeschrikt omdat mensen te dichtbij zijn gekomen. Ons advies: hou altijd dertig meter afstand.”
Op haar telefoon laat ze een filmpje zien van een pup van ongeveer dezelfde leeftijd. „Zo hoort hij eruit te zien.” Een bolle zeehond, met een goede speklaag. De dierenarts belt terug. „Oké, ik neem hem mee”, zegt ze. Terwijl ze de kist waarin het dier vervoerd kan worden opent wordt ze wéér gebeld. Een pup in IJmuiden. „Stuur een videofilmpje.” Kist dicht, pup in de auto, ze moet door.
Met Django gaat het steeds beter, hoewel ze nog wel pijnstilling krijgt. Nu is het een kwestie van aankijken, monitoren, aansterken. Goede kans dat de zeehond voor Kerst terug naar zee kan – met een litteken als aandenken aan een nieuwsgierige ontmoeting met door de mens achtergelaten zwerfafval.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC