is cultuurhistoricus, Europa-expert en co-auteur van de Atlas van Afgehaakt Nederland.
Oef, wat ziet al dat gedoe rond onze kabinetsformatie er opeens onbeduidend uit. De wereld beeft, tijdperken kantelen, Europa wordt gesidelined waar het bij staat, maar het kleine Nederland heeft de grootste moeite iets bestuurbaars uit de bus te laten rollen.
Wie na de ideologische oorlogsverklaring van Trumps Amerika aan de Europese Unie nu nog niet door heeft wat er op het spel staat, moet op bijles. Het is de hoogste tijd dat Nederland en Europa de oorverdovende wake-up-call van een nieuw tijdperk eindelijk eens op zich laten inwerken en tot actie overgaan. Het is alarmfase 1.
Grote geschiedenisboekvragen dienen zich aan. Maken we het einde mee van het Westen, het begin van het post-trans-Atlantische tijdperk? Betekent America First, Europe Alone? Keren we terug naar de tijd van grootmachtpolitiek en geopolitieke invloedssferen, waarin louter het recht van de machtigste geldt?
De veelbesproken nieuwe veiligheidsstrategie van de Verenigde Staten heeft ons in één klap laten zien in welke grimmige wereld we zijn terecht gekomen. Een wereld waarin Rusland en China met respect worden behandeld en Europa gepiepeld wordt. Waarin de EU als bemoeizuchtige regelmacht door de bigtechjongens als grootste vijand wordt gezien, en de rechts-radicale ontmantelaars van de EU daarom als dierbare bondgenoot.
Heel ongemakkelijk: de MAGA-beweging voelt zich verwant met partijen, partijen als de PVV, Rassemblement National en AfD, die zich in Europa juist achter een soort cordon sanitair bevinden, want toxisch voor de liberale democratie. Het Amerika van Trump lijkt zelfs uit te zijn op een regimewisseling in Europa, ten gunste van de nationaal-populisten. Men zegt te vrezen dat Europa door niet-westerse massamigratie ‘culturele zelfmoord’ pleegt. Amerika wil van Europa één groot Hongarije maken.
Wat moet hierop in godsnaam het Europese antwoord zijn? De eerste, veel te voorzichtige reacties van Europese politici laten zien dat men mentaal nauwelijks is opgewassen tegen dit brute, strategische machtsdenken. Het laat een totaal gebrek aan Europees zelfvertrouwen zien, terwijl het draait om een gevecht om de ziel van het Westen. Waar in Europa de regering-Trump wordt gezien als autocratische aantasting van westerse waarden en instituties (vrije media, universiteiten, politieke tegenstanders), ziet Trumps Amerika de Europese liberale elites juist als uitverkopers van de westerse beschaving.
Als voorheen-Atlanticus voel ik me, na de brutale München-speech van vicepresident Vance, nu voor de tweede keer door de VS gebruuskeerd. Het westers bondgenootschap is niet meer. Europa staat er alleen voor. Het zal, wil het geen speelbal worden van grootmachten, zelf een grootmacht moeten worden.
Pijnlijk is dat Europa, juist om die reden, de schofferende Amerikaanse diagnose van Europa uiterst serieus moet nemen. Die raakt wel degelijk aan reële pijnpunten. Europa lijdt aan economische stagnatie en gebrek aan technologische doorbraken. Het creatief talent en ondernemerschap in Europa worden gedwarsboomd door Brusselse regelzucht en te ideologisch klimaatbeleid. ‘Europa is het Silicon Valley van de bureaucratie geworden en niet dat van technologische innovatie’, zoals de Duitse economieminister Reiche onlangs zei. En het klopt: de EU is een traag overleglabyrint en de leidende landen in Europa – Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk – zijn politiek instabiel en zetten daarom geen koers uit.
Er bestaat ook zorg of de integratie in Europa de migratie wel heeft kunnen bijhouden. Helaas heeft Trump bijvoorbeeld wel een punt als hij wijst op integratieproblemen in Zweden en hoge criminaliteitscijfers. Kortom, voor het herstel van Europese zelfvertrouwen is veel meer urgentie nodig dan nu getoond wordt.
En de Nederlandse kabinetsformatie dan? Die vindt plaats op de rand van een rokende vulkaan. De wereld heeft geen geduld voor een instabiel, met zichzelf gepreoccupeerd Nederland. Haast en kwaliteit zijn geboden. Formeer een gedoog-coalitie over het brede politieke midden, van kosmopolitisch-progressief tot nationaal-conservatief, met een extra minister van JA21 en GroenLinks-PvdA erbij.
Cruciaal zijn de bewindspersonen. Dat moeten bestuurders zijn met politiek én maatschappelijk gezag. En voeg vooral niet onnodig bezuinigingsstress toe aan een tot op het bot verdeelde samenleving, maar investeer in een militair, economisch en sociaal krachtige samenleving. Dit zou wel eens de laatste kans kunnen zijn voor het democratische midden om de samenleving naar elkaar toe te regeren.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant