Misdaadbestrijding De politie heeft in een nieuw team te weinig ervaren krachten om heimelijke operaties goed te kunnen uitvoeren, zo oordeelt de commissie-Sorgdrager. „Het undercoverteam mist diepte en continuïteit.”
Winnie Sorgdrager.
Het infiltratieteam van heimelijk opererende politieagenten, dat dit jaar werd opgericht, heeft een „valse start” gemaakt. Het undercoverteam heeft te weinig ervaren krachten en opereert te veel vanuit een isolement.
Zo luidden de conclusies in een nog vertrouwelijk rapport dat de commissie ‘Monitoring waarborgen heimelijk werk’, onder leiding van oud-minister van Justitie Winnie Sorgdrager, heeft opgesteld. „De gewenste vernieuwing” in het undercoverwerk van de politie vindt volgens de externe onderzoekers „beperkt tot zeer beperkt plaats”, omdat het team zich te veel afschermt „en weinig ruimte laat voor feedback”.
Het oorspronkelijke politieteam Werken onder Dekmantel (WOD) werd vorig jaar ontmanteld, nadat tijdens een heimelijke operatie in Zevenbergschen Hoek in april 2021 een politie-infiltrant zelfmoord had gepleegd. Nadien bleek uit onafhankelijk onderzoek dat de politie in de uitvoering van undercoveroperaties te weinig aandacht had voor „het mentale welzijn van infiltranten”.
Er werd besloten een nieuw landelijk infiltratieteam op te richten. Deze eenheid begon begin 2025. Het gaat om agenten die met een valse identiteit criminele organisaties infiltreren om informatie en bewijs te vergaren. De commissie-Sorgdrager heeft de overgang van het oude naar het nieuwe team gemonitord.
In het rapport staat dat de nieuwe infiltranten te snel aan de slag moesten: „Het zo snel mogelijk weer uitvoeren van heimelijke operaties krijgt prioriteit, terwijl volgens medewerkers juist behoefte is aan een periode van rust, waarin het team verder kan worden opgebouwd en ervaring kan worden opgedaan.”
Uit gesprekken met betrokkenen is de commissie-Sorgdrager ook gebleken dat undercoveragenten zich meer „richting isolement” bewegen. „Het team lijkt zijn eigen koers te willen varen. Afscherming wordt als excuus gebruikt om sturing van bovenaf te belemmeren.”
De commissie oordeelt dat te abrupt is overgegaan van een oud naar een nieuw infiltratieteam. „Dat heeft ertoe geleid dat de opgebouwde unieke kennis en ervaring van de medewerkers van het team WOD niet is benut, uit vrees voor het risico van ongewenste cultuuroverdracht. Het undercoverteam mist diepte en continuïteit omdat expertise niet is overgedragen en fundamentele keuzes over het middel en stelsel onvoldoende zijn doordacht.”
De commissie heeft ook kritiek op de teamleiding. Het gaat om agenten die „vrijwel allemaal recent aan hun functie begonnen. Over de benodigde kennis en ervaring […] beschikken zij nog niet”. Dat zou leiden tot „situaties waarin de leiding negatieve patronen uit het verleden onvoldoende herkent en de risico’s daarvan onvoldoende op waarde schat”. De onderzoekers waren wel te spreken over dat „de leiding (veel) dichter bij de operatie staat dan voorheen”.
Rob van Bree, de hoogste politiebaas van de Eenheid Landelijke Opsporing en Interventies en verantwoordelijk voor undercoverwerk, zegt dat „het rapport laat zien dat vooruitgang is geboekt ten aanzien van de noodzakelijke waarborgen”. Van Bree noemt infiltratie-operaties „het moeilijkste werk dat we van collega’s vragen, terwijl wij tegelijkertijd proberen dit zo goed en veilig mogelijk te organiseren. Dat maakt het complex”.
De opbouw van een nieuw undercoverteam gaat volgens Van Bree onvermijdelijk „gepaard met groeipijnen”. En met dilemma’s. „Je wilt een team oprichten dat enerzijds afgeschermd en in enig isolement functioneert, terwijl je niet wilt dat daardoor een cultuur ontstaat die je juist wilt voorkomen.’’
Nine Kooiman, voorzitter van politievakbond NPB, zegt dat het heel belangrijk is dat „een compleet nieuw opgebouwd team van undercoveragenten zodanig wordt ingericht dat deze mensen beter en beschermd kunnen werken. Ze hebben rugdekking nodig. Het is belangrijk om de opleiding anders in te richten en te verbeteren.” Dat vereist volgens Kooiman voldoende financiële middelen en dat is een probleem. „Momenteel is er een tekort van 850 miljoen euro.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC