Oorlog in Oekraïne Hoe kunnen we, nu een rechtvaardige vrede een wensdroom lijkt, trouw blijven aan Oekraïne en tegelijk deze oorlog beëindigen? Die vraagt stelt soldaat en schrijver Artem Tsjech zichzelf.
Een rechtvaardige vrede zal er niet komen. Het lijkt erop dat iedereen in Oekraïne dat inmiddels heeft begrepen. Net zoals iedereen ook goed begrijpt dat het voortbestaan van Oekraïne blijft afhangen van onze militairen, de steun van het Westen en, hoe paradoxaal het ook mag klinken, van diplomatieke inspanningen.
Artem Tsjech is een Oekraïens schrijver. Hij dient in het leger en vocht onder meer in de Slag om Bachmoet, waar hij in 2023 gewond raakte.
Het voelt weleens alsof de oorlog elk moment kan eindigen, dat de wereldpolitiek zo dicht bij het ondertekenen van een vredesakkoord staat dat we binnenkort zullen ontwaken in een land dat de wreedste oorlog in Europa van de afgelopen tachtig jaar heeft overleefd. In plaats daarvan worden we elke nacht gewekt door Russische raketten en drones die onze steden blijven bestoken. Er sterven nog steeds mensen onder het puin van vernielde huizen, er blijven mensen sterven aan het front, er sterven mensen onder het bezettingsregime.
Het lijkt wel of al die overeenkomsten over het beëindigen van de oorlog op voor Oekraïne rechtvaardige voorwaarden, slechts fantomen zijn die ons de belofte van vrede voorhouden om dan ineens weer in rook op te gaan. En dat al die vernielingen en verloren mensenlevens een onwrikbare, inerte kracht zijn die aangestuurd wordt door Rusland, dat zijn economie volledig in oorlogsmodus heeft geschakeld, terwijl zijn bevolking de onafwendbare Oekraïense overgave krijgt ingeprent.
De boodschap aan ons is simpel: geef jullie over, sta jullie gebieden af, jullie kinderen en jullie zuurverdiende vrijheid, anders belanden jullie ook onder het puin en blijven jullie in angst leven. De meeste Oekraïners hebben de angst echter allang overwonnen en er waardigheid en zelfopoffering uit gedistilleerd. Waardigheid is vaak meer waard dan je leven. En al zeker meer dan comfort.
Maar nu we krijgen het voorstel om ons te verzoenen met onze belager, om de schanddaden die hij ons heeft aangedaan te vergeven en hem alles af te staan wat rechtmatig van ons is: het land waarin we leven, de graven van onze voorvaderen, de geschiedenis en de cultuur van onze gebieden, ons recht op zelfbeschikking.
Hoe kunnen we verder leven in een wereld waar het kwaad ongestraft blijft? Hoe moeten we verder als de wereld niet meer functioneert?
En hoe vermijden we dat we krankzinnig worden in het oog van deze kolossale geopolitieke storm? Hoe kunnen we trouw blijven aan Oekraïne en tegelijk deze oorlog beëindigen? Hoe kunnen we onverzettelijk en tezelfdertijd flexibel zijn?
Je kunt eindeloos in een staat van oorlog blijven voortleven, maar geen mens die dit ooit een volwaardig leven zal noemen. We blijven met heel wat vragen zitten, een bedrieglijke hoop op een diplomatieke oplossing en dubbel zoveel verwachtingen van ons leger, omdat het lot van Oekraïne niet alleen in de hooggeplaatste onderhandelingskamers wordt beslecht, maar ook in de loopgraven.
Oekraïners sterven aan het front voor hun vrijheid, maar ook thuis in steden die ver van de frontlinie zijn verwijderd. Ze leven en overleven met een overbelast zenuwstelsel, maar ze geven de strijd niet op, omdat ze goed beseffen dat hen anders nog veel erger te wachten staat. Bezetting is verschrikkelijker dan de loopgraven en zelfs de hevigste raketbarrages. Russische bezetting betekent een trage, onafwendbare dood in een uitzichtloze dystopie.
Daarom zijn wij, hoe uitgeput een wanhopig we ook zijn, bereid om tot het bittere einde te blijven vechten om deze catastrofe voor heel Oekraïne af te wenden. En toch willen de meesten van ons niets liever dan het einde van de oorlog – ook als we daarvoor bepaalde compromissen moeten sluiten en de vrede uiteindelijk niet bijster rechtvaardig zou zijn. Sterven, dat is iets wat anderen overkomt, dus laten we de dood zo veel mogelijk uit ons leven weren.
De militairen blijven echter cynisch en vermoeid reageren op de vooruitzichten van een vredesbestand. Meestal vertellen ze dat ze bereid zijn om te blijven vechten. Ze delen de weinig opbeurende opvatting dat er nog jaren gevochten zal worden en dat iedereen uiteindelijk zal moeten vechten. Zowel de mannen die deze oorlog tot nu toe hebben kunnen ontwijken, als de vrouwen – iedereen die in staat is om een wapen vast te houden.
De militairen drijven openlijk de spot met al die vruchteloze inspanningen van de diplomaten, en soms lijkt het alsof ze zich een leven zonder oorlog niet meer kunnen inbeelden. Na drie jaar in de loopgraven verschuift je focus van een mondiaal wereldbeeld naar slechts één ding: fysiek in leven blijven. Mocht je met ieder van hen oprecht kunnen praten, dan zouden ze allemaal bekennen hoe verdomd moe ze zijn en dat ze het liefst van al terug naar hun gezin en hun burgerbestaan zouden willen.
Tegelijk benadrukken ze nog maar eens dat ze niet geloven in de onderhandelingen, dat ze politici niet vertrouwen en dat ze het zich niet kunnen voorstellen dat deze oorlog ooit afgelopen zal zijn. Poetin wil namelijk niet zozeer de Oekraïense gebieden in handen krijgen, als wel de ziel van ons land breken. Zodat we zijn taal zouden spreken, in zijn kerken zouden bidden, belastingen aan zijn landvoogden zouden betalen en weer een provinciale satellietstaat zouden worden die mankracht en grondstoffen levert.
Poetin heeft Oekraïne nodig als onderdeel van de Sovjet-Unie – en dat is iets waar we ons nooit bij zullen neerleggen. We zullen nooit meer een kolonie zijn die haar wankele provinciale geschiedenis moet schrijven in de schaduw van welke grootmacht dan ook.
Dat dit een uitputtingsoorlog is, daar werd vanaf het begin van de grootschalige Russische invasie in februari 2022 al over gesproken. Ondanks alles heeft Oekraïne stand kunnen houden. Ondanks de tekorten aan manschappen en legermaterieel, ondanks de wispelturige steun van sommige van onze bondgenoten, ondanks de interne strubbelingen hebben we heel wat gebieden kunnen heroveren en hebben we Rusland dáár tegengehouden, waar het nu soldaten verliest bij de duizenden in zijn pogingen om enkele kilometers Oekraïens terrein in te palmen.
Inmiddels schuift Poetin aan de onderhandelingstafel, waar hij als een brutale vlegel die bij de schooldirecteur moest komen de clown uithangt en zijn masker van zelfverzekerdheid tracht te bewaren, terwijl de rest van de wereld weet dat Rusland uitgeput is – niet minder dan Oekraïne wellicht. In dit geval kan ik dus alleen maar standvastigheid en uithouding toewensen aan de Oekraïense en Europese diplomaten. Ze hebben nog veel meer werk voor de boeg dan er tot nu toe werd verricht.
Het staat vast dat de toekomstige vrede onrechtvaardig zal zijn, maar wij zullen de nieuwe wereld zonder oorlog betreden met onze waardigheid intact. Daarna zullen er nieuwe, ditmaal interne uitdagingen Oekraïne te wachten staan. Maar ik twijfel er niet aan dat we ook die het hoofd zullen kunnen bieden.
Dit artikel is uit het Oekraïens vertaald door Roman Nesterenco.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC