Is Dilan Yesilgöz de Piet Reckman van onze tijd? Gaat Yesilgöz, met haar afwijzing van alles dat naar centrumlinks riekt, de polarisatiestrategie van de PvdA van een halve eeuw geleden geleden alsnog rehabiliteren? Of zal ze, net als Reckman in 1977, het omgekeerde bereiken van wat ze beoogt? Met een door de VVD afgedwongen centrumrechts kabinet-Jetten in het vooruitzicht, zou het zo maar kunnen gebeuren.
Opbouwwerker en PvdA’er Reckman werd in de jaren zeventig de personificatie van de linkse hoogmoed die toen opgeld deed. Nadat premier Den Uyl in mei 1977 de verkiezingen had gewonnen (53 zetels tegen 49 voor het net gefuseerde CDA), wilde de PvdA via een ‘meerderheidsstrategie’ in de formatie een tweede en nog linkser kabinet-Den Uyl afdwingen. Het was Reckman die op een partijraad daarom eiste dat de partij alleen met de helft van alle kabinetsposten (8-7-1 in plaats van 7-7-2 voor PvdA, CDA en D66) genoegen zou nemen. Toen de PvdA zich daarna ook nog ging bemoeien met de ministers die het CDA zou leveren – die dienden van progressieve snit te zijn – zag CDA-leider Van Agt zijn kans schoon en sloot een coalitie met VVD-voorman Wiegel.
Het zou 17 jaar duren voordat de PvdA weer een premier kon leveren.
VVD-politica Yesilgöz belichaamt nu het tijdsgewricht waarin (radicaal-)rechts de boventoon voert. Anders dan Reckman kan ze zich niet beroepen op electoraal succes. Onder haar leiding verloor de VVD juist een derde van haar aanhang. Net als Reckman schuwt ze desondanks de hoogmoed niet. Zoals de PvdA in de jaren zeventig het CDA dacht te isoleren, zo wil de VVD nu Verenigd Links in wording kapot spelen.
Haar keuze voor de aloude polarisatiestrategie is logischer dan die van Reckman indertijd. Den Uyl had in 1977 de flanken PPR, CPN en PSP van 16 tot 6 zetels gemarginaliseerd. Van ‘klein links’ had de PvdA dus weinig te duchten. De VVD moet radicaal-rechts juist vrezen. Dankzij Yesilgöz zijn PVV, JA21, FVD en BBB gegroeid naar liefst 46 zetels, samen twee keer groter dan de VVD.
Spiegelbeeldig aan Reckman in de jaren zeventig, denkt Yesilgöz dat ze op de (radicaal-)rechtse flank toch nog relevant kan blijven als ze de deur naar links dichtgooit. Hoe eervol de postume rehabilitatie voor Reckman ook is, riskant is het wel. Zoals de PvdA in 1977 haar anti-CDA-tactiek als een boemerang terug kreeg, zo kan ook de VVD alsnog in haar eigen val lopen.
De machtspositie van Yesilgöz in een centrumrechtse minderheidscoalitie zou wel eens vies kunnen gaan tegenvallen. Nu beoogd premier Jetten zijn voorkeur voor een brede meerderheidscoalitie heeft opgeofferd – of dat ook was gebeurd als duo-informateur Wijers niet zou zijn gekielhaald, zullen we nooit weten – kan D66 het zich niet veroorloven voor nog meer Reckmaniaanse eisen van de VVD te buigen. Het vooruitzicht dat het motorblok D66/CDA in de Tweede én Eerste Kamer met GL/PvdA, CU en Volt wellicht soepeler afspraken kan maken dan met PVV, JA21, FVD, BBB plus een handjevol renegaten, kan er daarom juist toe leiden dat een centrumrechts kabinet-Jetten zonder GL/PvdA verantwoordelijk wordt voor een even of zelfs progressiever beleid dan de gesneefde ‘grote coalitie’ die Yesilgöz zo verafschuwde.
Zo ging het in ieder geval in de jaren zeventig. Den Uyl werd weliswaar uitgerangeerd, maar van het saneringsbeleid van Van Agt en Wiegel kwam intussen ook geen bal terecht. De politieke reïncarnatie van Reckman kan de VVD nog gaan bezuren.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC