Onder nieuwe Amerikaanse druk is de Oekraïense president Zelensky overstag gegaan: hij laat voorbereidingen treffen om presidentsverkiezingen in zijn land mogelijk te maken in oorlogstijd. Zelensky’s voorwaarde is dat de VS en Europa voor een wapenstilstand zorgen tijdens de stembusgang.
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij doet verslag van de Russische oorlog tegen Oekraïne.
Verkiezingen in oorlogstijd zijn toch onmogelijk in Oekraïne?
Dat is allereerst juridisch onmogelijk: zolang in het land de krijgswet geldt, mag Oekraïne geen verkiezingen houden. De krijgswet is van kracht sinds 24 februari 2022, de dag waarop het Russische leger Oekraïne binnenviel. Iedere negentig dagen verlengt het Oekraïense parlement de krijgswet.
Ten tweede zijn verkiezingen volgens de meeste Oekraïners praktisch onmogelijk. Want hoe moeten de miljoenen Oekraïners in bezet gebied stemmen, en de meer dan vijf miljoen gevluchte Oekraïners in het buitenland? En hoe gaan militairen aan het front hun stem uitbrengen terwijl ze onafgebroken onder vuur liggen? En hoe zit het met de rest van het land: zou de kiescommissie Oekraïners uitnodigen om massaal bijeen te komen in stemlokalen, terwijl er Russische raketten en drones uit de lucht komen?
Het verklaart waarom Oekraïners niet om een presidentsverkiezing vragen, ook al is Volodymyr Zelensky al bijna zeven jaar president sinds zijn afgetekende verkiezingszege – met 73 procent van de uitgebrachte stemmen – in het voorjaar van 2019. Opiniepeilingen tonen aan dat een grote meerderheid van de Oekraïners tegenstander is van verkiezingen tijdens de oorlog. Ook de politieke oppositie is tegen, inclusief de partij van oud-president Petro Porosjenko, de felste criticus van Zelensky in het parlement.
Waarom overweegt Zelensky nu alsnog verkiezingen?
Zelensky zei dinsdag ineens dat hij ‘klaar’ is voor verkiezingen en dat die al gehouden kunnen worden ‘in de aanstaande zestig tot negentig dagen’. Hij zei tegen journalisten dat hij voornemens is om het parlement te vragen de wet aan te passen om verkiezingen juridisch mogelijk te maken.
Zijn (cruciale) voorwaarde daarbij is een wapenstilstand, met garanties van het buitenland. ‘Ik vraag de Verenigde Staten van Amerika om mij te helpen, wellicht samen met Europese collega’s, om de veiligheid van de verkiezingen te waarborgen’, aldus Zelensky.
Hij reageerde daarmee op een nieuwe oproep van de Amerikaanse president Donald Trump om verkiezingen te houden. Trump noemde Zelensky in het voorjaar ‘een dictator’ en drong dinsdag in een interview met nieuwssite Politico opnieuw aan op een presidentsverkiezing in Oekraïne. ‘Ze hebben het over een democratie, maar op een gegeven moment is het geen democratie meer’, zei Trump.
Trump herhaalt daarmee een eis van de Russische president Vladimir Poetin, die Zelensky niet beschouwt als legitieme president van Oekraïne – Poetin beschouwt Oekraïne overigens ook niet als een legitieme staat.
Voor Zelensky is het van belang dat hij Trump laat zien mee te willen werken aan diens voorstellen voor het beëindigen van de oorlog. Als het Witte Huis de inlichtingensteun of wapenverkopen via de Navo aan Oekraïne zou stoppen, zoals de Amerikaanse regering dreigt, dan zou de verdediging tegen de Russische invasie nóg meer Oekraïense levens gaan kosten.
Maar het is ten zeerste de vraag of Trump de voorwaarde van Zelensky kan inwilligen. Een cruciaal meningsverschil in de onderhandelingen over vrede gaat over een wapenstilstand. Oekraïne en Europa willen een staakt-het-vuren, maar Rusland wijst dat telkens af. Nu nodigt Zelensky de VS uit om Rusland alsnog te bewegen tot een wapenstilstand.
Hoe is er in Oekraïne gereageerd op Zelensky’s voorstel?
Uit het parlement komen afwijzende reacties. Oleksi Hontsjarenko, een parlementslid van oppositiepartij Europese Solidariteit, zei tegen de BBC dat verkiezingen in verband met de veiligheidssituatie ‘totaal onmogelijk’ zijn, ook gezien de campagne en debatten die georganiseerd zouden moeten worden.
Serhi Rachmanin van oppositiepartij Holos ziet ook niets in verkiezingen, ondanks de brede kritiek die er in het land klinkt op Zelensky wegens een recent corruptieschandaal in de Oekraïense regering. ‘Hij is de opperbevelhebber, en het land bevindt zich in een positie waarin we ons die luxe niet kunnen permitteren, ongeacht welke problemen we met hem hebben’, aldus Rachmanin tegen de Britse krant The Guardian. ‘Het zou de vijand alleen maar helpen.’
De bevolking heeft zich sinds het begin van de oorlog in peilingen uitgesproken tegen verkiezingen, zelfs in het geval van een wapenstilstand. Tweederde van de Oekraïners wil pas verkiezingen als de Russische oorlog voorbij is, blijkt uit een peiling van het Oekraïense onderzoeksbureau Kyiv International Institute of Sociology uit september.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant