is journalist en columnist van de Volkskrant, gespecialiseerd in financieel-economische onderwerpen.
‘Als Lord Halifax een beter gebit zou hebben gehad, hadden we de oorlog verloren’, zegt een student in het toneelstuk The History Boys van Alan Bennett.
Omdat Halifax bij de tandarts was, aldus dit stuk, koos het Lagerhuis op 10 mei 1940 - de dag van de Duitse inval in het Westen - niet Halifax maar Winston Churchill als nieuwe premier.
Dat veranderde het verloop van de geschiedenis. Halifax wilde snel vrede sluiten met Hitler. Churchill zei de nazi’s te zullen bevechten ‘op de stranden, de landingsplekken, de velden en in de straten en heuvels’. ‘We zullen ons nooit overgeven’, zo riep hij. Zonder Churchill zou mogelijk het nazisme in Europa nog de dienst hebben uitgemaakt.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Deze anekdote wordt nu veelvuldig aangehaald, omdat de wereld in de ban is van ‘grote mannen’. Op het wereldtoneel zijn op dit moment allerlei mannen actief - Trump, Poetin, Xi Jinping en Modi (maar ook Elon Musk en Jeff Bezos) die hun eigen draai aan de geschiedenis willen geven.
De Schotse filosoof en historicus Thomas Carlyle stelde in de 19de eeuw dat ‘de geschiedenis wordt bepaald door grote mannen’ (grote vrouwen telden toen niet mee, ondanks Catharina de Grote, Jeanne d’Arc, Elizabeth I en Cleopatra) zoals Napoleon, Caesar, Atilla de Hun, Lodewijk XIV en Karel de Grote.
Deze ‘grote mannen’ hadden dankzij charismatische of buitengewone leiderschapskwaliteiten de massa’s weten te mobiliseren. In Carlyles boek On Heroes, Hero-Worship, & the Heroic (in het Nederlands: Zes lezingen over helden, heldenverering en heldengeest) wordt de loop van de gebeurtenissen bepaald door ‘grote mannen’ zonder dat een moreel oordeel over die mannen wordt geveld.
Op deze theorie kwam veel kritiek van filosofen en historici die vonden dat de geschiedenis niet van bovenaf wordt bepaald door één persoon, maar van onderaf door grote en kleine gebeurtenissen die het volk in een bepaalde richting duwen. Bepaalde personen vormen daar het gezicht van. Trumpisme - wat het ook is - zou er ook zijn gekomen als de persoon van Trump nooit had bestaan, net zoals het leninisme zonder Lenin en nazisme zonder Adolf Hitler waren gegroeid. ‘Personen zijn slechts slaven van de geschiedenis’, stelde de Russische schrijver Lev Tolstoj.
Leiders zouden slechts meedeinen met de tijdgeest, zo was de gedachte. En veel leiders deden ook wat hun onderdanen verlangden, ongeacht of het dictaturen of democratieën waren. Ze pasten op de tent, maar veranderden er weinig aan.
De Nederlandse democratie is daarvan een voorbeeld. De huidige kabinetsformatie past meer in de tijdgeest en lijkt geen proces van grote mannen - of vrouwen. Rob Jetten en Henri Bontenbal lijken wel de laatsten die van plan zijn de geschiedenis naar hun hand te zetten. En de CEO’s van de Nederlandse multinationals blazen evenmin hoog van de toren.
Iedereen is hier een kleintje dat voortdurend water bij de wijn doet. Misschien is het maar beter ook. Al zou het wel een zegen zijn als Dilan Yeşilgöz maandag een wortelkanaalontsteking had gehad.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant