Geneeskunde Na een coronabesmetting houden sommige mensen langdurig ernstige klachten. Bij toeval ontdekten artsen een medicijn dat helpt. „Het gaat sinds deze zomer stukken beter.”
Bij het Erasmus MC in Rotterdam wordt onderzoek gedaan naar postcovid.
Een behandeling op basis van een bekend verdovingsmiddel, lidocaïne, biedt verlichting bij mensen met langdurige klachten na Covid-19. Dat blijkt uit Nederlands onderzoek onder 103 patiënten die al 2,5 jaar kampten met postcovid. Bij driekwart van de deelnemers verbeterden de klachten in de loop van negen maanden, zestien mensen konden zelfs stoppen of afbouwen.
Dat is hoopgevend. Er zijn in Nederland naar schatting 90.000 mensen met postcovid (ook wel long covid genoemd), er is nog geen enkele goedgekeurde behandeling. De studie verscheen vorige week in het wetenschappelijke tijdschrift eClinical Medicine.
Mensen met postcovid krijgen of houden langdurige klachten na een infectie met het coronavirus SARS-CoV-2. De klachten variëren en omvatten vaak uitputting na inspanning, extreme vermoeidheid, concentratieproblemen, hersenmist, spierzwakte, pijn, maag-darmklachten en toegenomen gevoeligheid voor licht en geluid.
Wat de oorzaak is van dat brede klachtenpalet is nog onduidelijk. Wetenschappers vermoeden dat een ontregelde reactie van het aangeboren immuunsysteem er een rol in speelt, die allerlei organen kan aantasten en die zichzelf in stand houdt. Die chronische staat van ontsteking reikt tot in het zenuwstelsel en zou zo kunnen leiden tot pijn, gevoelsstoornissen, cognitieve symptomen en ontregeling van autonome lichaamsfuncties zoals de hartslag en de spijsvertering.
Per toeval ontdekten artsen van de pijnkliniek Excellent Care Clinics in Velsen-Noord dat lidocaïne mogelijk deze vicieuze cirkel kan doorbreken, schrijft hoofdonderzoeker Wendy Scholten-Peeters, hoogleraar fysiotherapie aan de Vrije Universiteit Amsterdam per e-mail. „Bij mensen met postcovid die voor de behandeling van zenuwpijn kwamen, verdween niet alleen die pijn, maar begonnen ook andere neurologische klachten duidelijk af te nemen, waaronder hersenmist, malaise na inspanning, overprikkeling en autonome klachten.”
Lidocaïne zit onder meer in pijnstillende crèmes en wordt gebruikt bij kleine lokale chirurgische ingrepen. In een pijnkliniek krijgen mensen het via een infuus tegen zenuwpijn. Maar behalve verdovend werkt het ook ontstekingsremmend, op een cruciaal onderdeel van het aangeboren immuunsysteem.
In deze studie gebruikten artsen een speciale bereiding van het middel, waarbij het werd gekoppeld aan een groot suikermolecuul, cyclodextrine. Hierdoor konden patiënten het zelf thuis toedienen. Bovendien komt de stof hierdoor na injectie onder de huid niet in de bloedbaan maar vooral in de lymfeknopen, waar veel immuuncellen zitten. Vier keer per dag spoten de deelnemers het middel thuis in, onder de huid in een arm of been. Hun gemiddelde leeftijd was 48 jaar, twee derde van de groep was vrouw, 93 procent was gevaccineerd tegen Covid-19.
„De patiënten gaven dagelijks in een app de ernst van 30 mentale en fysieke klachten door en ze vulden tweewekelijks vragenlijsten in”, aldus Scholten-Peeters.
Gemiddeld genomen merkten de deelnemers binnen een week verlichting bij de acht meest belastende klachten. Al vanaf week 2 merkten veel patiënten verschil bij spierzwakte, vermoeidheid en prikkelgevoeligheid. Na drie weken verbeterde ook de concentratie.
Die verbeteringen hielden vaak aan. Na negen maanden waren bij zeven patiënten vrijwel alle klachten onder controle. Zij waren inmiddels gestopt met de behandeling, ze konden weer werken en hun sociale activiteiten doen. Nog eens negen deelnemers waren de medicatie aan het afbouwen. Zij hadden rond de 80 procent van hun normale functioneren terug. Gemiddeld waren bij alle patiënten 28 van de 30 symptomen verbeterd – alleen haaruitval en misselijkheid niet. Bij geen van de opgeknapte patiënten was er een terugval te zien naar de ernstige klachten die ze voor de behandeling hadden.
Psychologiestudent Jasper (26) is een van de deelnemers die dankzij de behandeling weer voltijds aan het werk zijn. Hij heeft ook zijn sociale leven terug. Hij wil vanwege zijn werk alleen met zijn voornaam in de krant, zijn volledige naam is bij de redactie bekend. „In 2021 kreeg ik postcovid, ik werkte in de GGD-teststraat. Aanvankelijk werd ik beter, maar twee jaar later kreeg ik na een periode van stress een flinke terugval. Via mijn huisarts hoorde ik van deze behandeling.”
Jasper had veel last van malaise na inspanning, aangeduid met PEM (post-exertional malaise). „Een of twee dagen na inspanning voel je je ziek zonder dat je ziek bent. Vermoeid, spierpijn, prikkelgevoelig. Alsof je een erge kater hebt. En zodra je iets doet wordt het erger. Ik kon niet studeren of werken. Na de supermarkt vier hoog de trappen op naar mijn appartement was een dagtaak.”
Dankzij de behandeling is hij in anderhalf jaar volledig hersteld. Maar het is anders dan voordat hij ziek werd. „Het gaat sinds deze zomer stukken beter, maar bij te veel stress komen klachten terug. Daarom heb ik mijn studie psychologie een jaar stilgelegd. Ik werk nu één dag per week in een psychiatrische instelling, wat soms stressvol kan zijn, en vijf dagen per week in de bouw – glaszetten, machines bedienen. Dat is ideaal, het fysieke werk levert geen stress op.”
Dankzij zijn werk in de bouw kan Jasper de behandeling betalen. Want na bijna anderhalf jaar is sinds deze maand het geld op en de studie gestopt. „Het medicijn wordt op kleine schaal bereid in de apotheek, en kost 27 euro per stuk. Ik ben meer dan 3.000 euro per maand daaraan kwijt.”
De veelbelovende resultaten van deze eerste oriënterende studie moeten nu beter worden uitgezocht. Een aanvraag voor een studie waarin ook een controlegroep wordt meegenomen is in de maak.
Anesthesioloog en pijnspecialist Cees-Jan Oostwouder van Excellent Care Clinics vindt dat de therapie nu al voldoende is onderbouwd om ermee door te gaan, terwijl vervolgstudies worden opgezet. „Als behandelend arts zie ik mensen die na jaren van ernstige beperkingen weer beter kunnen functioneren. We hebben decennialange ervaring met lidocaïne. Het is pijnlijk dat de behandeling nog niet wordt vergoed. Voor deze patiënten bestaan nauwelijks alternatieven.”
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC