Durf te vragen De geluiden die planten maken zijn zo hoog dat mensen ze niet kunnen horen.
Door droogte aangetaste ongeveer 150 jaar oude beuk in Berg en Dal.
Roald Dahl is vooral bekend als kinderboekenschrijver, maar hij schreef ook briljante korte verhalen voor volwassenen. Het indringende The Sound Machine (1949) gaat over een man, Mr. Klausner, die een machine bouwt waarmee hij kan horen hoe bomen het uitschreeuwen als ze worden omgehakt.
Dahl bleek er niet ver naast te zitten. Een kwart eeuw later legde de Australiër John Milburn de basis voor een nieuwe wetenschap: de bio-akoestiek van planten. Planten bleken namelijk echt geluiden te produceren. Het vakgebied bleef wat marginaal, tot de eveneens Australische Monica Gagliano in 2012 een pleidooi publiceerde, getiteld ‘Green Symphonies’ – nota bene in Behavioral Ecology, een tijdschrift over gedrag. Een term die wij toch vooral voor dieren reserveren. Planten, zo stelde Gagliano, communiceren met hun omgeving en het is hoog tijd dat we hun taal leren begrijpen. Had ze een punt?
De geluiden van planten hebben hun oorsprong in het vaatstelsel. De houtvaten vervoeren water en voedingsstoffen vanuit de wortels omhoog. Het is de verdamping vanuit de bladeren die het sap omhoog trekt. Als de plant onder stress staat, bijvoorbeeld door droogte, kan de trekspanning in die vloeistofkolom zo hoog worden dat er piepkleine luchtbelletjes ontstaan, die ook meteen weer inklappen. Dit verschijnsel heet cavitatie. Het veroorzaakt trillingen: geluid! Hetzelfde gebeurt in je waterkoker. Het verschil is dat dan de oorzaak anders is, namelijk het koken van het water – en dat je de waterkoker luid kunt horen ruisen. Planten zijn stil. Dat wil zeggen, hun geluiden zijn zo hoog dat wij ze niet kunnen horen: ze hebben een frequentie van 20 tot 150 kHz (duizend trillingen per seconde).
Ook andere vormen van stress veroorzaken ultrasoon geruis in planten. Bijvoorbeeld plantenziekten, hitte, of mechanische beschadiging, zoals vraat. Een artikel in het tijdschrift Cell (2023) laat zien dat je die geluiden kunt opvangen met een microfoon, en dat AI dan uit het signaal kan aflezen wat precies de oorzaak van de plantenstress is. Een overzichtsartikel in Frontiers in Plant Science (2025) vertelt dat teeltbedrijven dit al toepassen.
Dus in die zin ‘praten’ planten met mensen. Zijn er ook dieren of planten die naar ze luisteren? Verschillende onderzoekers noemen dat twijfelachtig. Maar een recent Israëlisch artikel (eLife, 2025) liet zien dat vrouwelijke motten, als ze moeten kiezen op welke plant ze hun eitjes leggen, hun keuze in elk geval mede baseren op de plantengeluiden.
Er zijn ook vermoedens dat planten zélf geluidssignalen uit hun omgeving (bijvoorbeeld van andere planten) opvangen en dat zij daar fysiologisch op reageren. Maar het bewijs daarvoor is dun. Wel wist Monica Gagliano, dezelfde van de ‘Green Symphonies’, experimenteel aan te tonen dat plantenwortels in de richting van stromend water groeien. Onafhankelijk van het vochtgehalte, alleen op basis van trillingen.
Andere vormen van communicatie door planten staan inmiddels buiten kijf. Planten scheiden bijvoorbeeld vluchtige stoffen af als ze worden aangevreten. Andere planten reageren daarop door zelf alvast extra afweerstoffen aan te maken. De stoffen lokken soms ook roofinsecten, die helpen de vraatinsecten te onderdrukken – een spannend en complex studiegebied waarmee Wageningers naam hebben gemaakt.
Maar dat bomen, planten en schimmels samen immense ondergrondse communicatienetwerken zouden onderhouden, het ‘Wood Wide Web’, is een fabeltje gebleken. Peter Wohlleben had er nog wel een bestseller over geschreven: Het verborgen leven van bomen (2015).
Een boek dat Roald Dahl ongetwijfeld zeer zou hebben aangesproken.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC