Australië Nadat haar dochter zich vanwege online pesterijen van het leven beroofde, spande de Australische Emma Mason zich in voor een verbod op sociale media voor jongeren onder de zestien. Dat gaat deze week in. „Socialemediabedrijven mogen niet meer profiteren van onze kinderen.”
De zesjarige Enrique Navarro uit Sydney kijkt op zijn iPad. Woensdag gaat in Australië een wet in die toegang tot sociale media verbiedt voor gebruikers jonger dan zestien jaar.
„Ik moet leven met het feit dat ik haar een telefoon heb gegeven.” Het is een realiteit waar Emma Mason (52) dagelijks bij stilstaat. De advocaat heeft lang donker haar, naar achteren geschoven door een diadeem met bloemen erop. Haar dochter Matilda ‘Tilly’ Roseworn pleegde op haar vijftiende zelfmoord na jarenlange pesterijen, voornamelijk online.
Mason woont met haar man en twee dochters in een ruime, vrijstaande villa in het noorden van Sydney. Het huis in het dorpje Bathurst waar ze als gezin van vijf woonden, en waar Tilly zich van het leven beroofde, staat leeg.
Tilly was twaalf toen ze voor het eerst een telefoon kreeg. „Zoals alle ouders wilde ik dat ze me kon bereiken als ze me nodig had. Ik gaf haar die telefoon om haar te beschermen”, zegt Mason. Haar dochter was een kwetsbaar meisje, dat het moeilijk vond om aansluiting te vinden. Op de basisschool begonnen de pesterijen. „Tilly was te lief en kwetsbaar om van zich af te bijten. Het pesten verschoof al snel van het schoolplein naar sociale media.”
De druppel was een neppe naaktfoto die een jongen uit haar klas deelde via Snapchat. Binnen een paar uur hadden duizenden kinderen de foto gezien. „Zij was het niet, maar dat maakte niet meer uit. Ze wilde niet meer naar school, sloot zich op in haar kamer. Vanaf dat moment ging het hard bergafwaarts.”
Het werd haar twaalfde, en laatste poging om een einde aan haar leven te maken. Haar vader en dertienjarige zusje vonden haar in de tuin. „Na haar dood kreeg ik van de politie toegang tot haar telefoon. Het was overdonderend. Niet alleen kreeg ze berichten met instructies, zoals hoe ze een knoop moest leggen of hoeveel pijnstillers ze moest nemen om zelfmoord te plegen. Ze werd er constant toe aangemoedigd.”
De Australische Emma Mason verloor een dochter aan zelfdoding na pesterijen via sociale media. In september sprak ze in New York een vergadering van de Verenigde Naties toe.
Mason besloot actie te ondernemen. „Twee weken na haar dood stond ik op de plek in de tuin waar ze was overleden. Ik besloot: dit mag niemand anders overkomen. Hoeveel Tilly’s moeten er nog komen? Dit moet stoppen.” In Australië zijn zo’n 1,2 miljoen kinderen tussen de 13 en 15 jaar. Mason wil niet alleen hen behoeden voor de gevaren van sociale media. „Wereldwijd zijn er zo’n 226 miljoen kinderen van deze leeftijd. Moeten zij niet ook beschermd worden?”
Ze sloot zich aan bij de organisaties ‘Let them be kids’ en ‘36 months’, die zich inspanden om de toenmalige leeftijdsgrens van dertien jaar voor het openen van een eigen account op sociale media met drie jaar te verhogen. Na jarenlang actievoeren is het socialemediaverbod in Australië vanaf woensdag een feit. Als eerste land ter wereld voert het een leeftijdsbeperking in voor het gebruik van sociale media. Kinderen jonger dan zestien jaar mogen geen account hebben op Facebook, Instagram, TikTok, Snapchat, YouTube, Twitch, X, Reddit, Threads en Kick. Andere apps, zoals Whatsapp, Messenger en Roblox, zijn nog wel toegestaan, maar de regering sluit niet uit dat ze op een later moment ook verboden worden.
Australië neemt zo wereldwijd het voortouw bij het aan banden leggen van de socialemediagiganten. Die zijn er verantwoordelijk voor om de leeftijdsgrens in te voeren en te handhaven. Dat wordt nauwgezet gemonitord door de Australische internetwaakhond, die boetes tot 49,5 miljoen Australische dollar (ruim 28 miljoen euro) kan opleggen als ze niet genoeg doen om kinderen van hun platforms te weren.
De techbedrijven doen dat op verschillende manieren. Meta en Snapchat vragen onder meer om bankgegevens, een identificatiebewijs of een gezichtsscan. Daarnaast analyseren algoritmes het gedrag van gebruikers, en bepalen op basis daarvan de leeftijd.
„Dit is een van de grootste sociale en culturele veranderingen die ons land ooit heeft meegemaakt. Het is een ingrijpende hervorming die de komende jaren een bron van nationale trots zal zijn”, schreef premier Anthony Albanese dit weekend in een opiniestuk op de Australische nieuwswebsite News.com.au.
„Deze wet maakt het voor ouders gemakkelijker om met uw kind in gesprek te gaan over online risico’s en gevaren. Het helpt ouders ook om weerstand te bieden tegen groepsdruk. U hoeft zich geen zorgen te maken dat u uw kind buitensluit door hem of haar te verbieden sociale media te gebruiken. In plaats van te proberen een ‘gezinsregel’ in te stellen, kunt u nu wijzen op een nationaal verbod”, aldus de premier, met wie Mason regelmatig contact heeft.
Hoewel het verbod veel steun heeft onder Australiërs, is er ook kritiek. De causale relatie tussen een slechte mentale gezondheid en sociale media is volgens critici niet voldoende bewezen. Bovendien vinden tegenstanders de maatregel te rigoureus, en zouden de positieve effecten van sociale media worden genegeerd. Sociale media zijn volgens hen van groot belang voor kinderen die op geïsoleerde plekken in Australië wonen, en kinderen uit minderheidsgroepen, zoals lhbtiq’ers, vinden juist aansluiting online.
Ook zijn er zorgen om de privacy van kinderen: de sociale mediabedrijven gebruiken gezichtsscans om hun leeftijd te checken. Snapchat vraagt om een rijbewijs of ander identificatiebewijs.
Bovendien is het de vraag of de wet wel zal werken. Voor kinderen en ouders zijn er geen gevolgen als ze het verbod omzeilen. Veel kinderen hebben al manieren gevonden om toch op hun geliefde platforms te komen. Ze gebruiken bijvoorbeeld VPN-software, die hun locatie en persoonlijke informatie verhult, of vragen oudere vrienden of ouders om de gezichtsscan voor hen te doen.
Een veertienjarige jongen in het Australische Gosford kijkt op zijn telefoon. Critici zeggen dat het aanstaande verbod op sociale media voor jongere kinderen makkelijk omzeild kan worden.
Mason erkent dat het verbod niet door iedereen nageleefd zal worden. „Kinderen roken, vapen, drinken alcohol. We hebben wetten en die worden constant overtreden. Mensen vermoorden elkaar. Betekent dit dat we geen wet moeten hebben die stelt dat moord niet oké is? We hebben een vangrail voor onze samenleving nodig, anders ontstaat er chaos.”
Voor haar is het belangrijkste dat socialemediabedrijven geen winst meer maken via jonge kinderen die hun platforms gebruiken. „Ik ben zo trots om een Australiër te zijn op dit moment. We zijn opgestaan tegen de socialemediareus en zeggen: tot hier en niet verder. Je mag niet langer profiteren van onze kinderen.”
Het verbod is een wereldprimeur waar ook internationaal veel aandacht voor is. In Denemarken, Griekenland, Roemenië, Frankrijk, Nieuw-Zeeland, Maleisië en bij de Europese Commissie wordt soortgelijk beleid overwogen. Mason ging in september mee met de Australische delegatie naar de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York. Daar sprak ze wereldleiders toe, en vertelde over haar dochter. „Dit was een dood door pesten, maar het werd mogelijk gemaakt door sociale media”, zei Mason tijdens haar toespraak. „De enige manier om dit te stoppen, is om de bedrijven in hun portemonnee te raken. Want hoewel ze weten van het probleem, doen ze niets. Net als vroeger de tabaksfabrikanten.”
Een van de toehoorders was EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. „Ik ben geïnspireerd door het voorbeeld dat Australië geeft”, zei ze in een reactie. „Veel lidstaten vinden dat het tijd is voor een leeftijdsgrens voor toegang tot sociale media. Als een moeder van zeven kinderen, en een grootmoeder van vijf kinderen, deel ik die mening.”
De komende tijd moet blijken hoe het verbod in de praktijk werkt. Volgend jaar dient een zaak bij het Australische Hooggerechtshof tegen het verbod, aangespannen door twee vijftienjarigen met steun van een pressiegroep die zich het ‘Digital Freedom Project’ noemt. De regering is ervan overtuigd dat het verbod stand zal houden.
De Australische communicatieminister verwacht dat kinderen ‘ontwenningsverschijnselen’ zullen krijgen. „Ze zullen boos zijn en hun best doen om toch hun accounts te behouden. Maar de voordelen wegen op lange termijn op tegen het ongemak op de korte termijn.”
Zelfs Emma Masons eigen dochters hebben moeite met het socialemediaverbod. „Mijn veertienjarige dochter zei dat ze zich er niet aan gaat houden. Oh jawel, zei ik. Het is de wet.” Haar dochters zijn nu rond dezelfde leeftijd als Tilly was toen ze overleed. Ze waren allebei gek op hun oudere zus. „Ze hebben allebei hun lievelingszus verloren.”
Praten over zelfdoding kan 24/7 anoniem en gratis via 0800-0113, de landelijke hulplijn van 113 Zelfmoordpreventie, of via chat op www.113.nl
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
De beste ideeën over de planetaire verschuivingen in AI, ecologie en geopolitiek
Source: NRC